શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।
તેષામંજલિપદ્માનિ પ્રગૃહીતાનિ સર્વશઃ ।
પ્રતિગૃહ્યાબ્રવીદ્રાજા તેભ્યઃ પ્રિયહિતં વચઃ ॥ 1 ॥
અહોઽસ્મિ પરમપ્રીતઃ પ્રભાવશ્ચાતુલો મમ ।
યન્મે જ્યેષ્ઠં પ્રિયં પુત્રં યૌવરાજ્યસ્થમિચ્છથ ॥ 2 ॥
ઇતિ પ્રત્યર્ચ્ય તાન્રાજા બ્રાહ્મણાનિદમબ્રવીત્ ।
વસિષ્ઠં વામદેવં ચ તેષામેવોપશૃણ્વતામ્ ॥ 3 ॥
ચૈત્રશ્શ્રીમાનયં માસઃ પુણ્યઃ પુષ્પિતકાનનઃ ।
યૌવરાજ્યાય રામસ્ય સર્વમેવોપકલ્પ્યતામ્ ॥ 4 ॥
રાજ્ઞસ્તૂપરતે વાક્યે જનઘોષો મહાનભૂત્ ।
શનૈસ્તસ્મિન્પ્રશાંતે ચ જનઘોષે જનાધિપઃ ॥ 5 ॥
વસિષ્ઠં મુનિશાર્દૂલં રાજા વચનમબ્રવીત્ ।
અભિષેકાય રામસ્ય યત્કર્મ સપરિચ્છદમ્ ॥ 6 ॥
તદદ્ય ભગવન્ સર્વમાજ્ઞાપયિતુ મર્હસિ ।
તચ્છ્રુત્વા ભૂમિપાલસ્ય વસિષ્ઠો દ્વિજસત્તમઃ ॥ 7 ॥
આદિદેશાગ્રતો રાજ્ઞ સ્સ્થિતાન્યુક્તાન્ કૃતાંજલીન્ ।
સુવર્ણાદીનિ રત્નાનિ બલીન્ સર્વૌષધીરપિ ॥ 8 ॥
શુક્લમાલ્યાંશ્ચ લાજાંશ્ચ પૃથક્ચ મધુસર્પિષી ।
અહતાનિ ચ વાસાંસિ રથં સર્વાયુધાન્યપિ ॥ 9 ॥
ચતુરંગબલં ચૈવ ગજં ચ શુભલક્ષણમ્ ।
ચામરવ્યજને શ્વેતે ધ્વજં છત્રં ચ પાંડુરમ્ ॥ 10 ॥
શતં ચ શાતકુંભાનાં કુંભાનાગ્નિવર્ચસામ્ ।
હિરણ્યશૃંગમૃષભં સમગ્રં વ્યાઘ્રચર્મ ચ ॥ 11 ॥
ઉપસ્થાપયત પ્રાતરગ્ન્યગારં મહીપતેઃ ।
સુવર્ણાદીનિ રત્નાનિ બલીન્ સર્વૌષધીરપિ ॥ 12 ॥
શુક્લમાલ્યાંશ્ચ લાજાંશ્ચ પૃથક્ચ મધુસર્પિષી ।
અહતાનિ ચ વાસાંસિ રથં સર્વાયુધાન્યપિ ॥ 13 ॥
ચતુરંગબલં ચૈવ ગજં ચ શુભલક્ષણમ્ ।
ચામરવ્યજને શ્વેતે ધ્વજં છત્રં ચ પાંડુરમ્ ॥ 14 ॥
શતં ચ શાતકુંભાનાં કુંભાનાગ્નિવર્ચસામ્ ।
હિરણ્યશૃંગમૃષભં સમગ્રં વ્યાઘ્રચર્મ ચ ॥ 15 ॥
ઉપસ્થાપયત પ્રાતરગ્ન્યગારં મહીપતેઃ ।
યચ્ચાન્યત્કિંચિદેષ્ટવ્યં તત્સર્વમુપકલ્પ્યતામ્ ॥ 16 ॥
અંતઃપુરસ્ય દ્વારાણિ સર્વસ્ય નગરસ્ય ચ ।
ચંદનસ્રગ્ભિરર્ચ્યંતાં ધૂપૈશ્ચ ઘ્રાણહારિભિઃ ॥ 17 ॥
પ્રશસ્તમન્નં ગુણવદ્દધિક્ષીરોપસેચનમ્ ।
દ્વિજાનાં શતસાહસ્રે યત્પ્રકામમલં ભવેત્ ॥ 18 ॥
સત્કૃત્ય દ્વિજમુખ્યાનાં શ્વઃપ્રભાતે પ્રદીયતામ્ ।
ઘૃતં દધિ ચ લાજાશ્ચ દક્ષિણાશ્ચાપિ પુષ્કલાઃ ॥ 19 ॥
સૂર્યેઽભ્યુદિતમાત્રે શ્વો ભવિતા સ્વસ્તિવાચનમ્ ।
બ્રાહ્મણાશ્ચ નિમંત્ર્યંતાં કલ્પ્યંતામાસનાનિ ચ ॥ 20 ॥
આબધ્યંતાં પતાકાશ્ચ રાજમાર્ગશ્ચ સિંચ્યતામ્ ।
સર્વે ચ તાલાવચરા ગણિકાશ્ચ સ્વલંકૃતાઃ ॥ 21 ॥
કક્ષ્યાં દ્વિતીયામાસાદ્ય તિષ્ઠંતુ નૃપવેશ્મનઃ ।
દેવાયતનચૈત્યેષુસાન્નભક્ષા સ્સદક્ષિણાઃ ॥ 22 ॥
ઉપસ્થાપયિતવ્યા સ્સ્યુર્માલ્યયોગ્યાઃ પૃથક્પૃથક્ ।
દીર્ઘાસિબદ્ધા યોધાશ્ચ સન્નદ્ધા મૃષ્ટવાસસઃ ॥ 23 ॥
મહારાજાંગણં સર્વે પ્રવિશંતુ મહોદયમ્ ।
એવં વ્યાદિશ્ય વિપ્રૌ તૌ ક્રિયાસ્તત્ર સુનિષ્ઠિતૌ ॥ 24 ॥
ચક્રતુશ્ચૈવ યચ્છેષં પાર્થિવાય નિવેદ્ય ચ ।
કૃતમિત્યેવ ચાબ્રૂતાં અભિગમ્ય જગત્પતિમ્ ॥ 25 ॥
યથોક્તવચનં પ્રીતૌ હર્ષયુક્તૌ દ્વિજર્ષભૌ ।
તતસ્સુમંત્રં દ્યુતિમાન્રાજા વચનમબ્રવીત્ ।
રામઃ કૃતાત્મા ભવતા શીઘ્રમાનીયતામિતિ ॥ 26 ॥
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સુમંત્રો રાજશાસનાત્ ॥ 27 ॥
રામં તત્રાનયાંચક્રે રથેન રથિનાં વરમ્ ।
અથ તત્ર સમાસીના સ્તદા દશરથં નૃપમ્ ॥ 28 ॥
પ્રાચ્યોદીચ્યાઃ પ્રતીચ્યાશ્ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ચ ભૂમિપાઃ ।
મ્લેચ્છાશ્ચાર્યાશ્ચ યે ચાન્યે વનશૈલાંતવાસિનઃ ॥ 29 ॥
ઉપાસાંચક્રિરે સર્વે તં દેવા ઇવ વાસવમ્ ।
તેષાં મધ્યે સ રાજર્ષિર્મરુતામિવ વાસવઃ ॥ 30 ॥
પ્રાસાદસ્થો રથગતં દદર્શાયાંતમાત્મજમ્ ।
ગંધર્વરાજપ્રતિમં લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્ ॥ 31 ॥
દીર્ઘબાહું મહાસત્ત્વં મત્તમાતંગગામિનમ્ ।
ચંદ્રકાંતાનનં રામમતીવ પ્રિયદર્શનમ્ ॥ 32 ॥
રૂપૌદાર્યગુણૈઃ પુંસાં દૃષ્ટિચિત્તાપહારિણમ્ ।
ઘર્માભિતપ્તાઃ પર્જન્યં હ્લાદયંતમિવ પ્રજાઃ ॥ 33 ॥
ન તતર્પ સમાયાંતં પશ્યમાનો નરાધિપઃ ।
અવતાર્ય સુમંત્રસ્તં રાઘવં સ્યંદનોત્તમાત્ ॥ 34 ॥
પિતુસ્સમીપં ગચ્છંતં પ્રાંજલિઃ પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્ ।
સ તં કૈલાસશૃંગાભં પ્રાસાદં નરપુંગવઃ ॥ 35 ॥
આરુરોહ નૃપં દ્રષ્ટું સહ સૂતેન રાઘવઃ ।
સ પ્રાંજલિરભિપ્રેત્ય પ્રણતઃ પિતુરંતિકે ॥ 36 ॥
નામ સ્વં શ્રાવયન્રામો વવંદે ચરણૌ પિતુઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા પ્રણતં પાર્શ્વે કૃતાંજલિપુટં નૃપઃ ॥ 37 ॥
ગૃહ્યાંજલૌ સમાકૃષ્ય સસ્વજે પ્રિયમાત્મજમ્ ।
તસ્મૈ ચાભ્યુદિતં દિવ્યં મણિકાંચનભૂષિતમ્ ॥ 38 ॥
દિદેશ રાજા રુચિરં રામાય પરમાસનમ્ ।
તદાસનવરં પ્રાપ્ય વ્યદીપયત રાઘવઃ ॥ 39 ॥
સ્વયૈવ પ્રભયા મેરુમુદયે વિમલો રવિઃ ।
તેન વિભ્રાજતા તત્ર સા સભાઽભિવ્યરોચત ॥ 40 ॥
વિમલગ્રહનક્ષત્રા શારદી દ્યૌરિવેંદુના ।
તં પશ્યમાનો નૃપતિસ્તુતોષ પ્રિયમાત્મજમ્ ॥ 41 ॥
અલંકૃતમિવાત્માનમાદર્શતલસંસ્થિતમ્ ।
સ તં સસ્મિતમાભાષ્ય પુત્રં પુત્રવતાં વરઃ ॥ 42 ॥
ઉવાચેદં વચો રાજા દેવેંદ્રમિવ કાશ્યપઃ ।
જ્યેષ્ઠાયામસિ મે પત્ન્યાં સદૃશ્યાં સદૃશસ્સુતઃ ॥ 43 ॥
ઉત્પન્નસ્ત્વં ગુણશ્રેષ્ઠો મમ રામાત્મજઃ પ્રિયઃ ।
યતસ્ત્વયા પ્રજાશ્ચેમા સ્સ્વગુણૈરનુરંજિતાઃ ॥ 44 ॥
તસ્માત્ત્વં પુષ્યયોગેન યૌવરાજ્યમવાપ્નુહિ ।
કામતસ્ત્વં પ્રકૃત્યૈવ વિનીતો ગુણવાનસિ ॥ 45 ॥
ગુણવત્યપિ તુ સ્નેહાત્પુત્ર વક્ષ્યામિ તે હિતમ્ ।
ભૂયો વિનયમાસ્થાય ભવ નિત્યં જિતેંદ્રિયઃ ॥ 46 ॥
કામક્રોધસમુત્થાનિ ત્યજેથા વ્યસનાનિ ચ ।
પરોક્ષયા વર્તમાનો વૃત્ત્યા પ્રત્યક્ષયા તથા ॥ 47 ॥
અમાત્યપ્રભૃતીસ્સર્વાઃપ્રકૃતીશ્ચાનુરંજય ।
કોષ્ઠાગારાયુધાગારૈઃકૃત્વા સન્નિચયાન્બહૂન્ ॥ 48 ॥
તુષ્ટાનુરક્તપ્રકૃતિર્યઃ પાલયતિ મેદિનીમ્ ।
તસ્યનંદંતિ મિત્રાણિ લબ્ધ્વાઽમૃતમિવામરાઃ ॥ 49 ॥
તસ્માત્ત્વમપિ ચાત્માનં નિયમ્યૈવં સમાચર ।
તચ્છ્રુત્વા સુહૃદસ્તસ્ય રામસ્ય પ્રિયકારિણઃ ॥ 50 ॥
ત્વરિતાઃ શીઘ્રમભ્યેત્ય કૌસલ્યાયૈ ન્યવેદયન્ ।
સા હિરણ્યં ચ ગાશ્ચૈવ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ 51 ॥
વ્યાદિદેશ પ્રિયાખ્યેભ્યઃ કૌસલ્યા પ્રમદોત્તમા ।
અથાઽભિવાદ્ય રાજાનં રથમારુહ્ય રાઘવઃ ॥ 52 ॥
યયૌ સ્વં દ્યુતિમદ્વેશ્મ જનૌઘૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ ।
તે ચાપિ પૌરા નૃપતેર્વચસ્ત ચ્છૃત્વા તથા લાભમિવેષ્ટમાશુ ।
નરેંદ્રમામંત્ર્ય ગૃહાણિ ગત્વા દેવાન્સમાનર્ચુરતિપ્રહૃષ્ટાઃ ॥ 53 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥
