ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵିଲପଂତୀ ତଥା ତାଂ ତୁ କୌସଲ୍ୟାଂ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାମ୍ ।
ଇଦଂ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ଧର୍ମ୍ୟଂ ସୁମିତ୍ରା ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ତଵାର୍ୟେ ସଦ୍ଗୁଣୈର୍ୟୁକ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସ୍ସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।
କିଂ ତେ ଵିଲପିତେନୈଵଂ କୃପଣଂ ରୁଦିତେନ ଵା ॥ 2 ॥
ୟସ୍ତଵାର୍ୟେ ଗତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ୟଂ ମହାବଲଃ ।
ସାଧୁ କୁର୍ଵନ୍ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ସତ୍ୟଵାଦିନମ୍ ॥ 3 ॥
ଶିଷ୍ଟୈରାଚରିତେ ସମ୍ୟକ୍ଛଶ୍ଵତ୍ପ୍ରେତ୍ୟଫଲୋଦୟେ ।
ରାମୋ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନ ସ ଶୋଚ୍ୟଃ କଦାଚନ ॥ 4 ॥
ଵର୍ତତେ ଚୋତ୍ତମାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽସ୍ମିନ୍ ସଦାନଘଃ ।
ଦୟାଵାନ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲାଭସ୍ତସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 5 ॥
ଅରଣ୍ୟଵାସେ ୟଦ୍ଦୁଃଖଂ ଜାନତୀ ଵୈ ସୁଖୋଚିତା ।
ଅନୁଗଚ୍ଛତି ଵୈଦେହୀ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ତଵାତ୍ମଜମ୍ ॥ 6 ॥
କୀର୍ତିଭୂତାଂ ପତାକାଂ ୟୋ ଲୋକେ ଭ୍ରମୟତି ପ୍ରଭୁଃ ।
ଧର୍ମସତ୍ୟଵ୍ରତଧନଃ କିଂ ନ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଵାତ୍ମଜଃ ॥ 7 ॥
ଵ୍ୟକ୍ତଂ ରାମସ୍ୟ ଵିଜ୍ଞାୟ ଶୌଚଂ ମାହାତ୍ମ୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ।
ନ ଗାତ୍ରମଂଶୁଭି ସ୍ସୂର୍ୟ ସ୍ସଂତାପୟିତୁମର୍ହତି ॥ 8 ॥
ଶିଵସ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ କାନନେଭ୍ୟୋ ଵିନିସ୍ସୃତଃ ।
ରାଘଵଂ ୟୁକ୍ତଶୀତୋଷ୍ଣସ୍ସେଵିଷ୍ୟତି ସୁଖୋଽନିଲଃ ॥ 9 ॥
ଶୟାନମନଘଂ ରାତ୍ରୌ ପିତେଵାଭିପରିଷ୍ଵଜନ୍ ।
ରଶ୍ମିଭି ସ୍ସଂସ୍ପୃଶନ୍ ଶୀତୈଶ୍ଚଂଦ୍ରମାହ୍ଲାଦୟିଷ୍ୟତି ॥ 10 ॥
ଦଦୌ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ୟାନି ୟସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ମହୌଜସେ ।
ଦାନଵେଂଦ୍ରଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିମିଧ୍ଵଜସୁତଂ ରଣେ ॥ 11 ॥
ସ ଶୂରଃ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରଃ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ ।
ଅସଂତ୍ରସ୍ତୋଽପ୍ୟରଣସ୍ଥୋ ଵେଶ୍ମନୀଵ ନିଵତ୍ସ୍ୟତି ॥ 12 ॥
ୟସ୍ୟେଷୁପଥମାସାଦ୍ୟ ଵିନାଶଂ ୟାଂତି ଶତ୍ରଵଃ ।
କଥଂ ନ ପୃଥିଵୀ ତସ୍ୟ ଶାସନେ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି ॥ 13 ॥
ୟା ଶ୍ରୀ ଶ୍ଶୌର୍ୟଂ ଚ ରାମସ୍ୟ ୟା ଚ କଲ୍ୟାଣସତ୍ଵତା ।
ନିଵୃତ୍ତାରଣ୍ୟଵାସ ସ୍ସ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜ୍ୟମଵାପ୍ସ୍ୟତି ॥ 14 ॥
ସୂର୍ୟସ୍ୟାପି ଭଵେତ୍ସୂର୍ୟୋ ହ୍ୟଗ୍ନେରଗ୍ନି ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଶ୍ରିୟଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଭଵେଦଗ୍ର୍ୟା କୀର୍ତିଃ କୀର୍ତ୍ୟାଃ କ୍ଷମାକ୍ଷମା ॥ 15 ॥
ଦୈଵତଂ ଦୈଵତାନାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଭୂତସତ୍ତମଃ ।
ତସ୍ୟ କେ ହ୍ୟଗୁଣା ଦେଵି ଵନେ ଵାପ୍ୟଥଵା ପୁରେ ॥ 16 ॥
ପୃଥିଵ୍ୟା ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ଶ୍ରିୟା ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ତିସୃଭିରେତାଭି ସ୍ସହ ରାମୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ 17 ॥
ଦୁଃଖଜଂ ଵିସୃଜଂତ୍ୟସ୍ରଂ ନିଷ୍କ୍ରାମଂତମୁଦୀକ୍ଷ୍ୟ ୟମ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ଜନାସ୍ସର୍ଵେ ଶୋକଵେଗସମାହତାଃ ॥ 18 ॥
କୁଶଚୀରଧରଂ ଦେଵଂ ଗଚ୍ଛଂତମପରାଜିତମ୍ ।
ସୀତେଵାନୁଗତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ତସ୍ୟ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 19 ॥
ଧନୁର୍ଗ୍ରହଵରୋ ୟସ୍ୟ ବାଣଖଡ୍ଗାସ୍ତ୍ରଭୃତ୍ସ୍ଵୟମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵ୍ରଜତି ହ୍ୟଗ୍ରେ ତସ୍ୟ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 20 ॥
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସଂ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ପୁନରାଗତମ୍ ।
ଜହିଶୋକଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଦେଵି ସତ୍ୟଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 21 ॥
ଶିରସା ଚରଣାଵେତୌ ଵଂଦମାନମନିଂଦିତେ ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି କଲ୍ୟାଣି ପୁତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍ ॥ 22 ॥
ପୁନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଭିଷିକ୍ତଂ ମହାଶ୍ରିୟମ୍ ।
ସମୁତ୍ସ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ନେତ୍ରାଭ୍ୟାଂ କ୍ଷିପ୍ରମାନଂଦଜଂ ପୟଃ ॥ 23 ॥
ମା ଶୋକୋ ଦେଵି ଦୁଃଖଂ ଵା ନ ରାମେ ଦୃଶ୍ୟତେଽଶିଵମ୍ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସସୀତଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 24 ॥
ତ୍ଵୟା ଶେଷୋ ଜନଶ୍ଚୈଵ ସମାଶ୍ଵାସ୍ୟୋ ୟଦାଽନଘେ ।
କିମିଦାନୀମିଦଂ ଦେଵି କରୋଷି ହୃଦି ଵିକ୍ଲବମ୍ ॥ 25 ॥
ନାର୍ହା ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁଂ ଦେଵି ୟସ୍ୟାସ୍ତେ ରାଘଵସ୍ସୁତଃ ।
ନ ହି ରାମାତ୍ପରୋ ଲୋକେ ଵିଦ୍ୟତେ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 26 ॥
ଅଭିଵାଦୟମାନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍ ।
ମୁଦାଽଶ୍ରୃ ମୋକ୍ଷ୍ୟସେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମେଘଲେଖେଵ ଵାର୍ଷିକୀ ॥ 27 ॥
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଵରଦଃ କ୍ଷିପ୍ରମୟୋଧ୍ୟାଂ ପୁନରାଗତଃ ।
ପାଣିଭ୍ୟାଂ ମୃଦୁପୀନାଭ୍ୟାଂ ଚରଣୌ ପୀଡୟିଷ୍ୟତି ॥ 28 ॥
ଅଭିଵାଦ୍ୟ ନମସ୍ୟଂତଂ ଶୂରଂ ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍ ।
ମୁଦାଽସ୍ରୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ୟସି ପୁନର୍ମେଘରାଜିରିଵାଚଲମ୍ ॥ 29 ॥
ଆଶ୍ଵାସୟଂତୀ ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ଵାକ୍ୟୈ ର୍ଵାକ୍ୟୋପଚାରେ କୁଶଲାଽନଵଦ୍ୟା ।
ରାମସ୍ୟ ତାଂ ମାତରମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀ ସୁମିତ୍ରା ଵିରରାମ ରାମା ॥ 30 ॥
ନିଶମ୍ୟ ତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମାତୃଵାକ୍ୟଂ ରାମସ୍ୟ ମାତୁର୍ନରଦେଵପତ୍ନ୍ୟାଃ ।
ସଦ୍ୟଶ୍ଶରୀରେ ଵିନନାଶ ଶୋକଃ ଶରଦ୍ଗତୋ ମେଘ ଇଵାଲ୍ପତୋୟଃ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
