શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
વિલપંતી તથા તાં તુ કૌસલ્યાં પ્રમદોત્તમામ્ ।
ઇદં ધર્મે સ્થિતા ધર્મ્યં સુમિત્રા વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
તવાર્યે સદ્ગુણૈર્યુક્તઃ પુત્ર સ્સ પુરુષોત્તમઃ ।
કિં તે વિલપિતેનૈવં કૃપણં રુદિતેન વા ॥ 2 ॥
યસ્તવાર્યે ગતઃ પુત્રસ્ત્યક્ત્વા રાજ્યં મહાબલઃ ।
સાધુ કુર્વન્ મહાત્માનં પિતરં સત્યવાદિનમ્ ॥ 3 ॥
શિષ્ટૈરાચરિતે સમ્યક્છશ્વત્પ્રેત્યફલોદયે ।
રામો ધર્મે સ્થિત શ્રેષ્ઠો ન સ શોચ્યઃ કદાચન ॥ 4 ॥
વર્તતે ચોત્તમાં વૃત્તિં લક્ષ્મણોઽસ્મિન્ સદાનઘઃ ।
દયાવાન્ સર્વભૂતેષુ લાભસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 5 ॥
અરણ્યવાસે યદ્દુઃખં જાનતી વૈ સુખોચિતા ।
અનુગચ્છતિ વૈદેહી ધર્માત્માનં તવાત્મજમ્ ॥ 6 ॥
કીર્તિભૂતાં પતાકાં યો લોકે ભ્રમયતિ પ્રભુઃ ।
ધર્મસત્યવ્રતધનઃ કિં ન પ્રાપ્તસ્તવાત્મજઃ ॥ 7 ॥
વ્યક્તં રામસ્ય વિજ્ઞાય શૌચં માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
ન ગાત્રમંશુભિ સ્સૂર્ય સ્સંતાપયિતુમર્હતિ ॥ 8 ॥
શિવસ્સર્વેષુ કાલેષુ કાનનેભ્યો વિનિસ્સૃતઃ ।
રાઘવં યુક્તશીતોષ્ણસ્સેવિષ્યતિ સુખોઽનિલઃ ॥ 9 ॥
શયાનમનઘં રાત્રૌ પિતેવાભિપરિષ્વજન્ ।
રશ્મિભિ સ્સંસ્પૃશન્ શીતૈશ્ચંદ્રમાહ્લાદયિષ્યતિ ॥ 10 ॥
દદૌ ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ યસ્મૈ બ્રહ્મા મહૌજસે ।
દાનવેંદ્રં હતં દૃષ્ટ્વા તિમિધ્વજસુતં રણે ॥ 11 ॥
સ શૂરઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સ્વબાહુબલમાશ્રિતઃ ।
અસંત્રસ્તોઽપ્યરણસ્થો વેશ્મનીવ નિવત્સ્યતિ ॥ 12 ॥
યસ્યેષુપથમાસાદ્ય વિનાશં યાંતિ શત્રવઃ ।
કથં ન પૃથિવી તસ્ય શાસને સ્થાતુમર્હતિ ॥ 13 ॥
યા શ્રી શ્શૌર્યં ચ રામસ્ય યા ચ કલ્યાણસત્વતા ।
નિવૃત્તારણ્યવાસ સ્સ ક્ષિપ્રં રાજ્યમવાપ્સ્યતિ ॥ 14 ॥
સૂર્યસ્યાપિ ભવેત્સૂર્યો હ્યગ્નેરગ્નિ પ્રભોઃ પ્રભુઃ ।
શ્રિયઃ શ્રીશ્ચ ભવેદગ્ર્યા કીર્તિઃ કીર્ત્યાઃ ક્ષમાક્ષમા ॥ 15 ॥
દૈવતં દૈવતાનાં ચ ભૂતાનાં ભૂતસત્તમઃ ।
તસ્ય કે હ્યગુણા દેવિ વને વાપ્યથવા પુરે ॥ 16 ॥
પૃથિવ્યા સહ વૈદેહ્યા શ્રિયા ચ પુરુષર્ષભઃ ।
ક્ષિપ્રં તિસૃભિરેતાભિ સ્સહ રામોઽભિષેક્ષ્યતે ॥ 17 ॥
દુઃખજં વિસૃજંત્યસ્રં નિષ્ક્રામંતમુદીક્ષ્ય યમ્ ।
અયોધ્યાયાં જનાસ્સર્વે શોકવેગસમાહતાઃ ॥ 18 ॥
કુશચીરધરં દેવં ગચ્છંતમપરાજિતમ્ ।
સીતેવાનુગતા લક્ષ્મી સ્તસ્ય કિં નામ દુર્લભમ્ ॥ 19 ॥
ધનુર્ગ્રહવરો યસ્ય બાણખડ્ગાસ્ત્રભૃત્સ્વયમ્ ।
લક્ષ્મણો વ્રજતિ હ્યગ્રે તસ્ય કિં નામ દુર્લભમ્ ॥ 20 ॥
નિવૃત્તવનવાસં તં દ્રષ્ટાસિ પુનરાગતમ્ ।
જહિશોકં ચ મોહં ચ દેવિ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥ 21 ॥
શિરસા ચરણાવેતૌ વંદમાનમનિંદિતે પુનર્દ્રક્ષ્યસિ કલ્યાણિ પુત્રં ચંદ્રમિવોદિતમ્ ॥ 22 ॥
પુનઃ પ્રવિષ્ટં દૃષ્ટ્વા તમભિષિક્તં મહાશ્રિયમ્ ।
સમુત્સ્રક્ષ્યસિ નેત્રાભ્યાં ક્ષિપ્રમાનંદજં પયઃ ॥ 23 ॥
મા શોકો દેવિ દુઃખં વા ન રામે દૃશ્યતેઽશિવમ્ ।
ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ પુત્રં ત્વં સસીતં સહલક્ષ્મણમ્ ॥ 24 ॥
ત્વયા શેષો જનશ્ચૈવ સમાશ્વાસ્યો યદાઽનઘે ।
કિમિદાનીમિદં દેવિ કરોષિ હૃદિ વિક્લબમ્ ॥ 25 ॥
નાર્હા ત્વં શોચિતું દેવિ યસ્યાસ્તે રાઘવસ્સુતઃ ।
ન હિ રામાત્પરો લોકે વિદ્યતે સત્પથે સ્થિતઃ ॥ 26 ॥
અભિવાદયમાનં તં દૃષ્ટ્વા સસુહૃદં સુતમ્ ।
મુદાઽશ્રૃ મોક્ષ્યસે ક્ષિપ્રં મેઘલેખેવ વાર્ષિકી ॥ 27 ॥
પુત્રસ્તે વરદઃ ક્ષિપ્રમયોધ્યાં પુનરાગતઃ ।
પાણિભ્યાં મૃદુપીનાભ્યાં ચરણૌ પીડયિષ્યતિ ॥ 28 ॥
અભિવાદ્ય નમસ્યંતં શૂરં સસુહૃદં સુતમ્ ।
મુદાઽસ્રૈઃ પ્રોક્ષ્યસિ પુનર્મેઘરાજિરિવાચલમ્ ॥ 29 ॥
આશ્વાસયંતી વિવિધૈશ્ચ વાક્યૈ ર્વાક્યોપચારે કુશલાઽનવદ્યા ।
રામસ્ય તાં માતરમેવમુક્ત્વા દેવી સુમિત્રા વિરરામ રામા ॥ 30 ॥
નિશમ્ય તલ્લક્ષ્મણમાતૃવાક્યં રામસ્ય માતુર્નરદેવપત્ન્યાઃ ।
સદ્યશ્શરીરે વિનનાશ શોકઃ શરદ્ગતો મેઘ ઇવાલ્પતોયઃ ॥ 31 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
