śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchaṣaṣṭitamassargaḥ ।
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarēvāparē'hani ।
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva nivēśanam ॥ 1 ॥
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāśchōttamaśrutāḥ ।
gāyakāḥ stutiśīlāścha nigadantaḥ pṛthak pṛthak ॥ 2 ॥
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarēvāparē'hani ।
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva nivēśanam ॥ 3 ॥
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāśchōttamaśrutāḥ ।
gāyakāḥ stutiśīlāścha nigadantaḥ pṛthak pṛthak ॥ 4 ॥
rājānaṃ stuvatāṃ tēṣāmudāttābhihitāśiṣām ।
prāsādā'bhōgavistīrṇaḥ stutiśabdōhyavartata ॥ 5 ॥
tatastu stuvatāṃ tēṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ ।
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan ॥ 6 ॥
tēna śabdēna vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ ।
śākhāsthāḥ pañjarasthāścha yē rājakulagōcharāḥ ॥ 7 ॥
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāścha vīṇānāṃ chāpi nissvanāḥ ।
āśīrgēyaṃ cha gāthānāṃ pūrayāmāsa vēśma tat ॥ 8 ॥
tata śśuchisamāchārāḥ paryupasthānakōvidāḥ ।
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram ॥ 9 ॥
harichandanasampṛktamudakaṃ kāñchanairghaṭaiḥ ।
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi ॥ 10 ॥
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān ।
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ ॥ 11 ॥
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarchitam ।
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam ॥ 12 ॥
tata ssūryōdayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam ।
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam ॥ 13 ॥
atha yāḥ kōsalēndrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ ।
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabōdhayan ॥ 14 ॥
tathāpyuchitavṛttā stā vinayēna nayēna cha ।
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñchidapyupalēbhirē ॥ 15 ॥
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśchēṣṭāsañchalanādiṣu tā vēpathuparītāścha rājñaḥ prāṇēṣu śaṅkitāḥ ।
pratisrōtastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañchakāśirē ॥ 16 ॥
atha sandēhamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā cha pārthivam ।
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñē viniśchayaḥ ॥ 17 ॥
kausalyā cha sumatracha putraśōkaparājitē ।
prasuptē na prabudhyētē yathā kālasamanvitē ॥ 18 ॥
niṣprabhā cha vivarṇā cha sannā śōkēna sannatā ।
na vyarājata kausalyā tārēva timirāvṛtā ॥ 19 ॥
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram ।
na sma vibhrājatē dēvī śōkāśrululitānanā ॥ 20 ॥
tē cha dṛṣṭvā tathā suptē śubhē dēvyau cha taṃ nṛpam ।
suptamēvōdgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata ॥ 21 ॥
tataḥ prachukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ ।
karēṇava ivāraṇyē sthānaprachyutayūthapāḥ ॥ 22 ॥
tāsāmākrandaśabdēna sahasōddhatachētanē ।
kausalyā cha sumitrā cha tyakta nidrē babhūvatuḥ ॥ 23 ॥
kausalyā cha sumitrā cha dṛṣṭvā spṛṣṭvā cha pārthivam ।
hā nāthēti parikruśya pētaturdharaṇītalē ॥ 24 ॥
sā kōsalēndraduhitā vēṣṭamānā mahītalē ।
na babhrāja rajōdhvastā tārēva gaganāchchyutā ॥ 25 ॥
nṛpē śāntaguṇē jātē kausalyāṃ patitāṃ bhuvi ।
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva ॥ 26 ॥
tatassarvā narēndrasya kaikēyīpramukhāḥ striyaḥ ।
rudantya śśōkasantaptā nipēturgatachētanāḥ ॥ 27 ॥
tābhissa balavānnādaḥ krōśantībhiranudrutaḥ ।
yēna sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat ॥ 28 ॥
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam ।
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam ॥ 29 ॥
sadyō nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam ।
babhūva naradēvasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ ॥ 30 ॥
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ ।
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat ॥ 31 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchaṣaṣṭitamassargaḥ ॥