ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପଂଚଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ୟାଂ ଵ୍ୟତୀତାୟାଂ ପ୍ରାତରେଵାପରେଽହନି ।
ଵଂଦିନଃ ପର୍ୟୁପାତିଷ୍ଠଂସ୍ତତ୍ପାର୍ଥିଵ ନିଵେଶନମ୍ ॥ 1 ॥
ସୂତାଃ ପରମସଂସ୍କାରା ମଂଗଲାଶ୍ଚୋତ୍ତମଶ୍ରୁତାଃ ।
ଗାୟକାଃ ସ୍ତୁତିଶୀଲାଶ୍ଚ ନିଗଦଂତଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ॥ 2 ॥
ଅଥ ରାତ୍ର୍ୟାଂ ଵ୍ୟତୀତାୟାଂ ପ୍ରାତରେଵାପରେଽହନି ।
ଵଂଦିନଃ ପର୍ୟୁପାତିଷ୍ଠଂସ୍ତତ୍ପାର୍ଥିଵ ନିଵେଶନମ୍ ॥ 3 ॥
ସୂତାଃ ପରମସଂସ୍କାରା ମଂଗଲାଶ୍ଚୋତ୍ତମଶ୍ରୁତାଃ ।
ଗାୟକାଃ ସ୍ତୁତିଶୀଲାଶ୍ଚ ନିଗଦଂତଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ॥ 4 ॥
ରାଜାନଂ ସ୍ତୁଵତାଂ ତେଷାମୁଦାତ୍ତାଭିହିତାଶିଷାମ୍ ।
ପ୍ରାସାଦାଽଭୋଗଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦୋହ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 5 ॥
ତତସ୍ତୁ ସ୍ତୁଵତାଂ ତେଷାଂ ସୂତାନାଂ ପାଣିଵାଦକାଃ ।
ଅପଦାନାନ୍ୟୁଦାହୃତ୍ୟ ପାଣିଵାଦା ନଵାଦୟନ୍ ॥ 6 ॥
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିହଗାଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଵିସସ୍ଵନୁଃ ।
ଶାଖାସ୍ଥାଃ ପଂଜରସ୍ଥାଶ୍ଚ ୟେ ରାଜକୁଲଗୋଚରାଃ ॥ 7 ॥
ଵ୍ୟାହୃତାଃ ପୁଣ୍ୟଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵୀଣାନାଂ ଚାପି ନିସ୍ସ୍ଵନାଃ ।
ଆଶୀର୍ଗେୟଂ ଚ ଗାଥାନାଂ ପୂରୟାମାସ ଵେଶ୍ମ ତତ୍ ॥ 8 ॥
ତତ ଶ୍ଶୁଚିସମାଚାରାଃ ପର୍ୟୁପସ୍ଥାନକୋଵିଦାଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀଵର୍ଷ ଧରଭୂୟିଷ୍ଠା ଉପତସ୍ଥୁର୍ୟଥାପୁରମ୍ ॥ 9 ॥
ହରିଚଂଦନସଂପୃକ୍ତମୁଦକଂ କାଂଚନୈର୍ଘଟୈଃ ।
ଆନିନ୍ୟୁସ୍ସ୍ନାନଶିକ୍ଷାଜ୍ଞା ୟଥାକାଲଂ ୟଥାଵିଧି ॥ 10 ॥
ମଂଗଲାଲଂଭନୀୟାନି ପ୍ରାଶନୀୟାନ୍ୟୁପସ୍କରାନ୍ ।
ଉପନିନ୍ୟୁସ୍ତଥାପ୍ୟନ୍ୟାଃ କୁମାରୀବହୁଲାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 11 ॥
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ସର୍ଵଂ ଵିଧିଵଦର୍ଚିତମ୍ ।
ସର୍ଵଂ ସୁଗୁଣଲକ୍ଷ୍ମୀଵତ୍ତଦ୍ବଭୂଵାଭିହାରିକମ୍ ॥ 12 ॥
ତତ ସ୍ସୂର୍ୟୋଦୟଂ ୟାଵତ୍ସର୍ଵଂ ପରିସମୁତ୍ସୁକମ୍ ।
ତସ୍ଥାଵନୁପସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂସ୍ଵିଦିତ୍ୟୁପଶଂକିତମ୍ ॥ 13 ॥
ଅଥ ୟାଃ କୋସଲେଂଦ୍ରସ୍ୟ ଶୟନଂ ପ୍ରତ୍ୟନଂତରାଃ ।
ତାଃ ସ୍ତ୍ରିୟସ୍ତୁ ସମାଗମ୍ୟ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରତ୍ୟବୋଧୟନ୍ ॥ 14 ॥
ତଥାପ୍ୟୁଚିତଵୃତ୍ତା ସ୍ତା ଵିନୟେନ ନୟେନ ଚ ।
ନହ୍ୟସ୍ୟ ଶୟନଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂଚିଦପ୍ୟୁପଲେଭିରେ ॥ 15 ॥
ତାଃ ସ୍ତ୍ରିୟସ୍ସ୍ଵପ୍ନଶୀଲଜ୍ଞାଶ୍ଚେଷ୍ଟାସଂଚଲନାଦିଷୁ ତା ଵେପଥୁପରୀତାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରାଣେଷୁ ଶଂକିତାଃ ।
ପ୍ରତିସ୍ରୋତସ୍ତୃଣାଗ୍ରାଣାଂ ସଦୃଶଂ ସଂଚକାଶିରେ ॥ 16 ॥
ଅଥ ସଂଦେହମାନାନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।
ୟତ୍ତଦାଶଂକିତଂ ପାପଂ ତସ୍ୟ ଜଜ୍ଞେ ଵିନିଶ୍ଚୟଃ ॥ 17 ॥
କୌସଲ୍ୟା ଚ ସୁମତ୍ରଚ ପୁତ୍ରଶୋକପରାଜିତେ ।
ପ୍ରସୁପ୍ତେ ନ ପ୍ରବୁଧ୍ୟେତେ ୟଥା କାଲସମନ୍ଵିତେ ॥ 18 ॥
ନିଷ୍ପ୍ରଭା ଚ ଵିଵର୍ଣା ଚ ସନ୍ନା ଶୋକେନ ସନ୍ନତା ।
ନ ଵ୍ୟରାଜତ କୌସଲ୍ୟା ତାରେଵ ତିମିରାଵୃତା ॥ 19 ॥
କୌସଲ୍ୟାଽନଂତରଂ ରାଜ୍ଞସ୍ସୁମିତ୍ରା ତଦଂତନରମ୍ ।
ନ ସ୍ମ ଵିଭ୍ରାଜତେ ଦେଵୀ ଶୋକାଶ୍ରୁଲୁଲିତାନନା ॥ 20 ॥
ତେ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ସୁପ୍ତେ ଶୁଭେ ଦେଵ୍ୟୌ ଚ ତଂ ନୃପମ୍ ।
ସୁପ୍ତମେଵୋଦ୍ଗତପ୍ରାଣମଂତଃପୁରମଦୃଶ୍ୟତ ॥ 21 ॥
ତତଃ ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦୀନା ସ୍ସସ୍ଵରଂ ତା ଵରାଂଗନାଃ ।
କରେଣଵ ଇଵାରଣ୍ୟେ ସ୍ଥାନପ୍ରଚ୍ୟୁତୟୂଥପାଃ ॥ 22 ॥
ତାସାମାକ୍ରଂଦଶବ୍ଦେନ ସହସୋଦ୍ଧତଚେତନେ ।
କୌସଲ୍ୟା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ତ୍ୟକ୍ତ ନିଦ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ ॥ 23 ॥
କୌସଲ୍ୟା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।
ହା ନାଥେତି ପରିକ୍ରୁଶ୍ୟ ପେତତୁର୍ଧରଣୀତଲେ ॥ 24 ॥
ସା କୋସଲେଂଦ୍ରଦୁହିତା ଵେଷ୍ଟମାନା ମହୀତଲେ ।
ନ ବଭ୍ରାଜ ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତା ତାରେଵ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ୟୁତା ॥ 25 ॥
ନୃପେ ଶାଂତଗୁଣେ ଜାତେ କୌସଲ୍ୟାଂ ପତିତାଂ ଭୁଵି ।
ଅପଶ୍ୟଂସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ସର୍ଵା ହତାଂ ନାଗଵଧୂମିଵ ॥ 26 ॥
ତତସ୍ସର୍ଵା ନରେଂଦ୍ରସ୍ୟ କୈକେୟୀପ୍ରମୁଖାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ।
ରୁଦଂତ୍ୟ ଶ୍ଶୋକସଂତପ୍ତା ନିପେତୁର୍ଗତଚେତନାଃ ॥ 27 ॥
ତାଭିସ୍ସ ବଲଵାନ୍ନାଦଃ କ୍ରୋଶଂତୀଭିରନୁଦ୍ରୁତଃ ।
ୟେନ ସ୍ଫୀତୀକୃତଂ ଭୂୟସ୍ତଦ୍ଗୃହଂ ସମନାଦୟତ୍ ॥ 28 ॥
ତତ୍ ପରିତ୍ରସ୍ତଂତ୍ରସଂଭ୍ରାଂତ ପର୍ୟୁତ୍ସୁକଜନାକୁଲମ୍ ।
ସର୍ଵତସ୍ତୁମୁଲାକ୍ରଂଦଂ ପରିତାପାର୍ତବାଂଧଵମ୍ ॥ 29 ॥
ସଦ୍ୟୋ ନିପତିତାନଂଦଂ ଦୀନଵିକ୍ଲବଦର୍ଶନମ୍ ।
ବଭୂଵ ନରଦେଵସ୍ୟ ସଦ୍ମ ଦିଷ୍ଟାଂତମୀୟୁଷଃ ॥ 30 ॥
ଅତୀତମାଜ୍ଞାୟ ତୁ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଂ ୟଶସ୍ଵିନଂ ସଂପରିଵାର୍ୟ ପତ୍ନୟଃ ।
ଭୃଶଂ ରୁଦଂତ୍ୟଃ କରୁଣଂ ସୁଦୁଃଖିତାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ବାହୂ ଵ୍ୟଲପନ୍ନନାଥଵତ୍ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ପଂଚଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
