શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।
તામાર્યગણસંપૂર્ણાં ભરતઃ પ્રગ્રહાં સભામ્ ।
દદર્શ બુદ્ધિસંપન્નઃ પૂર્ણચંદ્રો નિશામિવ ॥ 1 ॥
આસનાનિ યથાન્યાયમાર્યાણાં વિશતાં તદા ।
વસ્ત્રાંગરાગપ્રભયા દ્યોતિતા સા સભોત્તમા ॥ 2 ॥
સા વિદ્વજ્જનસંપૂર્ણા સભા સુરુચિરા તદા ।
અદૃશ્યત ઘનાપાયે પૂર્ણચંદ્રેવ શર્વરી ॥ 3 ॥
રાજ્ઞસ્તુ પ્રકૃતી સ્સર્વા સ્સમગ્રાઃ પ્રેક્ષ્ય ધર્મવિત્ ।
ઇદં પુરોહિતો વાક્યં ભરતં મૃદુ ચાબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
તાત રાજા દશરથ સ્સ્વર્ગતો ધર્મમાચરન્ ।
ધનધાન્યવતીં સ્ફીતાં પ્રદાય પૃથિવીં તવ ॥ 5 ॥
રામસ્તથા સત્યધૃતિસ્સતાં ધર્મમનુસ્મરન્ ।
નાજહાત્પિતુરાદેશં શશી જ્યોત્સ્નામિવોદિતઃ ॥ 6 ॥
પિત્રા ભ્રાત્રા ચ તે દત્તં રાજ્યં નિહતકંટકમ્ ।
તદ્ભુંક્ષ્વ મુદિતામાત્યઃ ક્ષિપ્રમેવાભિષેચય ॥ 7 ॥
ઉદીચ્યા શ્ચ પ્રતીચ્યા શ્ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ચ કેવલાઃ ।
કોટ્યાપરાંતાસ્સામુદ્રારત્નાન્યભિહરંતુતે ॥ 8 ॥
તચ્છ્રુત્વા ભરતો વાક્યં શોકેનાભિપરિપ્લુતઃ ।
જગામ મનસા રામં ધર્મજ્ઞો ધર્મકાંક્ષયા ॥ 9 ॥
સબાષ્પકલયા વાચા કલહંસસ્વરો યુવા ।
વિલલાપ સભામધ્યે જગર્હે ચ પુરોહિતમ્ ॥ 10 ॥
ચરિતબ્રહ્મચર્યસ્ય વિદ્યાસ્નાતસ્ય ધીમતઃ ।
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય કો રાજ્યં મદ્વિધો હરેત્ ॥ 11 ॥
કથં દશરથાજ્જાતો ભવેદ્રાજ્યાપહારકઃ ।
રાજ્યં ચાહં ચ રામસ્ય ધર્મં વક્તુમિહાર્હસિ ॥ 12 ॥
જ્યેષ્ઠ શ્શ્રેષ્ઠશ્ચ ધર્માત્મા દિલીપનહુષોપમઃ ।
લબ્ધુમર્હતિ કાકુત્સ્થો રાજ્યં દશરથો યથા ॥ 13 ॥
અનાર્યજુષ્ટમસ્વર્ગ્યં કુર્યાં પાપમહં યદિ ।
ઇક્ષ્વાકૂણામહં લોકે ભવેયં કુલપાંસનઃ ॥ 14 ॥
યદ્ધિ માત્રા કૃતં પાપં નાહં તદપિ રોચયે ।
ઇહસ્થો વનદુર્ગસ્થં નમસ્યામિ કૃતાંજલિઃ ॥ 15 ॥
રામમેવાનુગચ્છામિ રાજા સ દ્વિપદાં વરઃ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનાં રાજ્યમર્હતિ રાઘવઃ ॥ 16 ॥
તદ્વાક્યં ધર્મસંયુક્તં શ્રુત્વા સર્વે સભાસદઃ ।
હર્ષાન્મુમુચુરશ્રૂણિ રામે નિહિતચેતસઃ ॥ 17 ॥
યદિ ત્વાર્યં ન શક્ષ્યામિ વિનિવર્તયિતું વનાત્ ।
વને તત્રૈવ વત્સ્યામિ યથાઽર્યો લક્ષ્મણસ્તથા ॥ 18 ॥
સર્વોપાયં તુ વર્તિષ્યે વિનિવર્તયિતું બલાત્ ।
સમક્ષમાર્યમિશ્રાણાં સાધૂનાં ગુણવર્તિનામ્ ॥ 19 ॥
વિષ્ટિકર્માંતિકા સ્સર્વે માર્ગશોધકરક્ષકાઃ ।
પ્રસ્થાપિતા મયા પૂર્વં યત્રાપિ મમ રોચતે ॥ 20 ॥
એવમુક્ત્વા તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
સમીપસ્થમુવાચેદં સુમંત્રં મંત્રકોવિદમ્ ॥ 21 ॥
તૂર્ણમુત્થાય ગચ્છ ત્વં સુમંત્ર મમ શાસનાત્ ।
યાત્રામાજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલં ચૈવ સમાનય ॥ 22 ॥
એવમુક્ત સ્સુમંત્રસ્તુ ભરતેન મહાત્મના ।
હૃષ્ટસ્તદાઽદિશત્સર્વં યથાસંદિષ્ટમિષ્ટવત્ ॥ 23 ॥
તાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રકૃતયો બલાધ્યક્ષા બલસ્ય ચ ।
શ્રુત્વા યાત્રાં સમાજ્ઞપ્તાં રાઘવસ્ય નિવર્તને ॥ 24 ॥
તતો યોધાંગના સ્સર્વા ભર્ત્રૂન્સર્વાન્ગૃહેગૃહે ।
યાત્રાગમનમાજ્ઞાય ત્વરયંતિ સ્મ હર્ષિતાઃ ॥ 25 ॥
તે હયૈર્ગોરથૈશ્શીઘ્રૈસ્સ્યંદનૈશ્ચ મહાજવૈઃ સહ યોધૈર્બલાધ્યક્ષા બલં સર્વમચોદયન્ ॥ 26 ॥
સજ્જં તુ તદ્બલં દૃષ્ટ્વા ભરતો ગુરુસન્નિધૌ ।
રથં મે ત્વરયસ્વેતિ સુમંત્રં પાર્શ્વતોઽબ્રવીત્ ॥ 27 ॥
ભરતસ્ય તુ તસ્યાજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય ચ હર્ષિતઃ ।
રથં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ યુક્તં પરમવાજિભિઃ ॥ 28 ॥
સ રાઘવ સ્સત્યધૃતિઃ પ્રતાપવાન્ બ્રુવન્ સુયુક્તં દૃઢસત્યવિક્રમઃ ।
ગુરું મહારણ્યગતં યશસ્વિનં પ્રસાદયિષ્યન્ભરતોઽબ્રવીત્તદા ॥ 29 ॥
તૂર્ણં સમુત્થાય સુમંત્ર ગચ્છ બલસ્ય યોગાય બલપ્રધાનાન્ ।
આનેતુમિચ્છામિ હિ તં વનસ્થં પ્રસાદ્ય રામં જગતો હિતાય ॥ 30 ॥
સસૂતપુત્રો ભરતેન સમ્યગાજ્ઞાપિતસ્સંપરિપૂર્ણકામઃ ।
શશાસ સર્વાન્પ્રકૃતિપ્રધાનાન્બલસ્ય મુખ્યાંશ્ચ સુહૃજ્જનં ચ ॥ 31 ॥
તત સ્સમુત્થાય કુલે કુલે તે રાજન્યવૈશ્યા વૃષલાશ્ચ વિપ્રાઃ ।
અયૂયુજન્નુષ્ટ્રખરાન્રથાંશ્ચ નાગાન્હયાંશ્ચૈવ કુલપ્રસૂતાન્ ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥
