ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାମାର୍ୟଗଣସଂପୂର୍ଣାଂ ଭରତଃ ପ୍ରଗ୍ରହାଂ ସଭାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ବୁଦ୍ଧିସଂପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରୋ ନିଶାମିଵ ॥ 1 ॥
ଆସନାନି ୟଥାନ୍ୟାୟମାର୍ୟାଣାଂ ଵିଶତାଂ ତଦା ।
ଵସ୍ତ୍ରାଂଗରାଗପ୍ରଭୟା ଦ୍ୟୋତିତା ସା ସଭୋତ୍ତମା ॥ 2 ॥
ସା ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନସଂପୂର୍ଣା ସଭା ସୁରୁଚିରା ତଦା ।
ଅଦୃଶ୍ୟତ ଘନାପାୟେ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରେଵ ଶର୍ଵରୀ ॥ 3 ॥
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତୀ ସ୍ସର୍ଵା ସ୍ସମଗ୍ରାଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
ଇଦଂ ପୁରୋହିତୋ ଵାକ୍ୟଂ ଭରତଂ ମୃଦୁ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ତାତ ରାଜା ଦଶରଥ ସ୍ସ୍ଵର୍ଗତୋ ଧର୍ମମାଚରନ୍ ।
ଧନଧାନ୍ୟଵତୀଂ ସ୍ଫୀତାଂ ପ୍ରଦାୟ ପୃଥିଵୀଂ ତଵ ॥ 5 ॥
ରାମସ୍ତଥା ସତ୍ୟଧୃତିସ୍ସତାଂ ଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ନାଜହାତ୍ପିତୁରାଦେଶଂ ଶଶୀ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମିଵୋଦିତଃ ॥ 6 ॥
ପିତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ତେ ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ୟଂ ନିହତକଂଟକମ୍ ।
ତଦ୍ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମୁଦିତାମାତ୍ୟଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚୟ ॥ 7 ॥
ଉଦୀଚ୍ୟା ଶ୍ଚ ପ୍ରତୀଚ୍ୟା ଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟାଶ୍ଚ କେଵଲାଃ ।
କୋଟ୍ୟାପରାଂତାସ୍ସାମୁଦ୍ରାରତ୍ନାନ୍ୟଭିହରଂତୁତେ ॥ 8 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଵାକ୍ୟଂ ଶୋକେନାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଜଗାମ ମନସା ରାମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମକାଂକ୍ଷୟା ॥ 9 ॥
ସବାଷ୍ପକଲୟା ଵାଚା କଲହଂସସ୍ଵରୋ ୟୁଵା ।
ଵିଲଲାପ ସଭାମଧ୍ୟେ ଜଗର୍ହେ ଚ ପୁରୋହିତମ୍ ॥ 10 ॥
ଚରିତବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟସ୍ୟ ଵିଦ୍ୟାସ୍ନାତସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ଧର୍ମେ ପ୍ରୟତମାନସ୍ୟ କୋ ରାଜ୍ୟଂ ମଦ୍ଵିଧୋ ହରେତ୍ ॥ 11 ॥
କଥଂ ଦଶରଥାଜ୍ଜାତୋ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ୟାପହାରକଃ ।
ରାଜ୍ୟଂ ଚାହଂ ଚ ରାମସ୍ୟ ଧର୍ମଂ ଵକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ॥ 12 ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିଲୀପନହୁଷୋପମଃ ।
ଲବ୍ଧୁମର୍ହତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଜ୍ୟଂ ଦଶରଥୋ ୟଥା ॥ 13 ॥
ଅନାର୍ୟଜୁଷ୍ଟମସ୍ଵର୍ଗ୍ୟଂ କୁର୍ୟାଂ ପାପମହଂ ୟଦି ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମହଂ ଲୋକେ ଭଵେୟଂ କୁଲପାଂସନଃ ॥ 14 ॥
ୟଦ୍ଧି ମାତ୍ରା କୃତଂ ପାପଂ ନାହଂ ତଦପି ରୋଚୟେ ।
ଇହସ୍ଥୋ ଵନଦୁର୍ଗସ୍ଥଂ ନମସ୍ୟାମି କୃତାଂଜଲିଃ ॥ 15 ॥
ରାମମେଵାନୁଗଚ୍ଛାମି ରାଜା ସ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ ।
ତ୍ରୟାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ରାଜ୍ୟମର୍ହତି ରାଘଵଃ ॥ 16 ॥
ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ଧର୍ମସଂୟୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ ।
ହର୍ଷାନ୍ମୁମୁଚୁରଶ୍ରୂଣି ରାମେ ନିହିତଚେତସଃ ॥ 17 ॥
ୟଦି ତ୍ଵାର୍ୟଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ୟାମି ଵିନିଵର୍ତୟିତୁଂ ଵନାତ୍ ।
ଵନେ ତତ୍ରୈଵ ଵତ୍ସ୍ୟାମି ୟଥାଽର୍ୟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଥା ॥ 18 ॥
ସର୍ଵୋପାୟଂ ତୁ ଵର୍ତିଷ୍ୟେ ଵିନିଵର୍ତୟିତୁଂ ବଲାତ୍ ।
ସମକ୍ଷମାର୍ୟମିଶ୍ରାଣାଂ ସାଧୂନାଂ ଗୁଣଵର୍ତିନାମ୍ ॥ 19 ॥
ଵିଷ୍ଟିକର୍ମାଂତିକା ସ୍ସର୍ଵେ ମାର୍ଗଶୋଧକରକ୍ଷକାଃ ।
ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ମୟା ପୂର୍ଵଂ ୟତ୍ରାପି ମମ ରୋଚତେ ॥ 20 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ସମୀପସ୍ଥମୁଵାଚେଦଂ ସୁମଂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରକୋଵିଦମ୍ ॥ 21 ॥
ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାୟ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସୁମଂତ୍ର ମମ ଶାସନାତ୍ ।
ୟାତ୍ରାମାଜ୍ଞାପୟ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବଲଂ ଚୈଵ ସମାନୟ ॥ 22 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ ସ୍ସୁମଂତ୍ରସ୍ତୁ ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ହୃଷ୍ଟସ୍ତଦାଽଦିଶତ୍ସର୍ଵଂ ୟଥାସଂଦିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଵତ୍ ॥ 23 ॥
ତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରକୃତୟୋ ବଲାଧ୍ୟକ୍ଷା ବଲସ୍ୟ ଚ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ୟାତ୍ରାଂ ସମାଜ୍ଞପ୍ତାଂ ରାଘଵସ୍ୟ ନିଵର୍ତନେ ॥ 24 ॥
ତତୋ ୟୋଧାଂଗନା ସ୍ସର୍ଵା ଭର୍ତ୍ରୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ଗୃହେଗୃହେ ।
ୟାତ୍ରାଗମନମାଜ୍ଞାୟ ତ୍ଵରୟଂତି ସ୍ମ ହର୍ଷିତାଃ ॥ 25 ॥
ତେ ହୟୈର୍ଗୋରଥୈଶ୍ଶୀଘ୍ରୈସ୍ସ୍ୟଂଦନୈଶ୍ଚ ମହାଜଵୈଃ ସହ ୟୋଧୈର୍ବଲାଧ୍ୟକ୍ଷା ବଲଂ ସର୍ଵମଚୋଦୟନ୍ ॥ 26 ॥
ସଜ୍ଜଂ ତୁ ତଦ୍ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତୋ ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ ।
ରଥଂ ମେ ତ୍ଵରୟସ୍ଵେତି ସୁମଂତ୍ରଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 27 ॥
ଭରତସ୍ୟ ତୁ ତସ୍ୟାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ଚ ହର୍ଷିତଃ ।
ରଥଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରୟୟୌ ୟୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ ॥ 28 ॥
ସ ରାଘଵ ସ୍ସତ୍ୟଧୃତିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ବ୍ରୁଵନ୍ ସୁୟୁକ୍ତଂ ଦୃଢସତ୍ୟଵିକ୍ରମଃ ।
ଗୁରୁଂ ମହାରଣ୍ୟଗତଂ ୟଶସ୍ଵିନଂ ପ୍ରସାଦୟିଷ୍ୟନ୍ଭରତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ॥ 29 ॥
ତୂର୍ଣଂ ସମୁତ୍ଥାୟ ସୁମଂତ୍ର ଗଚ୍ଛ ବଲସ୍ୟ ୟୋଗାୟ ବଲପ୍ରଧାନାନ୍ ।
ଆନେତୁମିଚ୍ଛାମି ହି ତଂ ଵନସ୍ଥଂ ପ୍ରସାଦ୍ୟ ରାମଂ ଜଗତୋ ହିତାୟ ॥ 30 ॥
ସସୂତପୁତ୍ରୋ ଭରତେନ ସମ୍ୟଗାଜ୍ଞାପିତସ୍ସଂପରିପୂର୍ଣକାମଃ ।
ଶଶାସ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରକୃତିପ୍ରଧାନାନ୍ବଲସ୍ୟ ମୁଖ୍ୟାଂଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନଂ ଚ ॥ 31 ॥
ତତ ସ୍ସମୁତ୍ଥାୟ କୁଲେ କୁଲେ ତେ ରାଜନ୍ୟଵୈଶ୍ୟା ଵୃଷଲାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଃ ।
ଅୟୂୟୁଜନ୍ନୁଷ୍ଟ୍ରଖରାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚ ନାଗାନ୍ହୟାଂଶ୍ଚୈଵ କୁଲପ୍ରସୂତାନ୍ ॥ 32 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
