ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ නවමස්සර්ගඃ ।
ඒවමුක්තා තු කෛකේයී ක්රෝධේන ජ්වලිතානනා ।
දීර්ඝමුෂ්ණං විනිශ්වස්ය මංථරාමිදමබ්රවීත් ॥ 1 ॥
අද්ය රාමමිතඃ ක්ෂිප්රං වනං ප්රස්ථාපයාම්යහම් ।
යෞවරාජ්යේ ච භරතං ක්ෂිප්රමේවාභිෂේචයේ ॥ 2 ॥
ඉදං ත්විදානීං සංපශ්ය කේනෝපායේන මංථරේ ।
භරතඃ ප්රාප්නුයාද්රාජ්යං න තු රාමඃ කථංචන ॥ 3 ॥
ඒවමුක්තා තයා දේව්යා මංථරා පාපදර්ශිනී ।
රාමාර්ථමුපහිංසංතී කෛකේයීමිදමබ්රවීත් ॥ 4 ॥
හංතේදානීං ප්රවක්ෂ්යාමි කෛකේයි ශ්රූයතාං ච මේ ।
යථා තේ භරතෝ රාජ්යං පුත්රඃ ප්රාප්ස්යති කේවලම් ॥ 5 ॥
කිං න ස්මරසි කෛකේයි ස්මරංතී වා නිගූහසේ ।
යදුච්යමානමාත්මාර්ථං මත්තස්ත්වං ශ්රෝතුමිච්ඡසි ॥ 6 ॥
මයෝච්යමානං යදි තේ ශ්රෝතුං ඡංදෝ විලාසිනි ।
ශ්රූයතාමභිධාස්යාමි ශ්රුත්වා චාපි විමෘශ්යතාම් ॥ 7 ॥
ශ්රුත්වෛවං වචනං තස්යා මංථරායාස්තු කෛකේයී ।
කිංචිදුත්ථාය ශයනාත්ස්වාස්තීර්ණාදිදමබ්රවීත් ॥ 8 ॥
කථය ත්වං මමෝපායං කේනෝපායේන මංථරේ ।
භරතඃ ප්රාප්නුයාද්රාජ්යං න තු රාමඃ කථංචන ॥ 9 ॥
ඒවමුක්තා තයා දේව්යා මංථරා පාපදර්ශිනී ।
රාමාර්ථමුපහිංසංතී කුබ්ජා වචනමබ්රවීත් ॥ 10 ॥
තව දෛවාසුරේ යුද්ධේ සහ රාජර්ෂිභිඃ පතිඃ ।
අගච්ඡත්ත්වාමුපාදාය දේවරාජස්ය සාහ්යකෘත් ॥ 11 ॥
දිශමාස්ථාය වෛ දේවි දක්ෂිණාං දංඩකාන්ප්රති ।
වෛජයංතමිති ඛ්යාතං පුරං යත්ර තිමිධ්වජඃ ॥ 12 ॥
ස ශංබර ඉති ඛ්යාතශ්ශතමායෝ මහාසුරඃ ।
දදෞ ශක්රස්ය සංග්රාමං දේවසංඝෛරනිර්ජිතඃ ॥ 13 ॥
තස්මින්මහති සංග්රාමේ පුරුෂාන්ක්ෂතවික්ෂතාන් ।
රාත්රෞ ප්රසුප්තාන්ඝ්නංති ස්ම තරසාऽऽසාද්ය රාක්ෂසාඃ ॥ 14 ॥
තත්රාකරෝන්මහද්යුද්ධං රාජා දශරථස්තදා ।
අසුරෛශ්ච මහාබාහුශ්ශස්ත්රෛශ්ච ශකලීකෘතඃ ॥ 15 ॥
අපවාහ්ය ත්වයා දේවි සංග්රාමාන්නෂ්ටචේතනඃ ।
තත්රාපි වික්ෂතශ්ශස්ත්රෛඃ පතිස්තේ රක්ෂිතස්ත්වයා ॥ 16 ॥
තුෂ්ටේන තේන දත්තෞ තේ ද්වෞ වරෞ ශුභදර්ශනේ ।
ස ත්වයෝක්තඃ පතිර්දේවි යදේච්ඡේයං තදා වරෞ ॥ 17 ॥
ගෘහ්ණීයාමිති තත්තේන තථේත්යුක්තං මහාත්මනා ।
අනභිජ්ඤාම්හ්යහං දේවි ත්වයෛව කථිතා පුරා ॥ 18 ॥
කථෛෂා තව තු ස්නේහාන්මනසා ධාර්යතේ මයා ।
රාමාභිෂේකසංභාරාන්නිගෘහ්ය විනිවර්තය ॥ 19 ॥
තෞ වරෞ යාච භර්තාරං භරතස්යාභිෂේචනම් ।
ප්රව්රාජනං ච රාමස්ය ත්වං වර්ෂාණි චතුර්දශ ॥ 20 ॥
චතුර්දශ හි වර්ෂාණි රාමේ ප්රව්රාජිතේ වනම් ।
ප්රජාභාවගතස්නේහස්ස්ථිරඃ පුත්රෝ භවිෂ්යති ॥ 21 ॥
ක්රෝධාගාරං ප්රවිශ්යාऽද්ය ක්රුද්ධේවාශ්වපතේස්සුතේ ।
ශේෂ්වාऽනංතර්හිතායාං ත්වං භූමෞ මලිනවාසිනී ॥ 22 ॥
මාස්මෛනං ප්රත්යුදීක්ෂේථා මා චෛනමභිභාෂථාඃ ।
රුදංතී චාපි තං දෘෂ්ට්වා ජගත්යාං ශෝකලාලසා ॥ 23 ॥
දයිතා ත්වං සදා භර්තුරත්ර මේ නාස්ති සංශයඃ ।
ත්වත්කෘතේ ස මහාරාජෝ විශේදපි හුතාශනම් ॥ 24 ॥
න ත්වාං ක්රෝධයිතුං ශක්තෝ න ක්රෘද්ධාං ප්රත්යුදීක්ෂිතුම් ।
තව ප්රියාර්ථං රාජා හි ප්රාණානපි පරිත්යජේත් ॥ 25 ॥
න හ්යතික්රමිතුං ශක්තස්තව වාක්යං මහීපතිඃ ।
මංදස්වභාවේ බුධ්යස්ව සෞභාග්යබලමාත්මනඃ ॥ 26 ॥
මණිමුක්තං සුවර්ණානි රත්නානි විවිධානි ච ।
දද්යාද්දශරථෝ රාජා මාස්ම තේෂු මනඃ කෘථාඃ ॥ 27 ॥
යෞ තෞ දෛවාසුරේ යුද්ධේ වරෞ දශරථෝऽදදාත් ।
තෞ ස්මාරය මහාභාගේ සෝऽර්ථෝ න ත්වාමතික්රමේත් ॥ 28 ॥
යදාතු තේ වරං දද්යාත්ස්වයමුත්ථාප්ය රාඝවඃ ।
ව්යවස්ථාප්ය මහාරාජං ත්වමිමං වෘණුයා වරම් ॥ 29 ॥
රාමං ප්රව්රාජයාරණ්යේ නව වර්ෂාණි පංච ච ।
භරතඃ ක්රියතාං රාජා පෘථිව්යාඃ පාර්ථිවර්ෂභඃ ॥ 30 ॥
චතුර්දශ හි වර්ෂාණි රාමේ ප්රව්රාජිතේ වනම් ।
රූඪශ්ච කෘතමූලශ්ච ශේෂං ස්ථාස්යති තේ සුතඃ ॥ 31 ॥
රාමප්රව්රාජනං චෛව දේවි යාචස්ව තං වරම් ।
ඒවං සිද්ධ්යංති පුත්රස්ය සර්වාර්ථාස්තව භාමිනි ॥ 32 ॥
ඒවං ප්රව්රාජිතශ්චෛව රාමෝऽරාමෝ භවිෂ්යති ।
භරතශ්ච හතාමිත්රස්තව රාජා භවිෂ්යති ॥ 33 ॥
යේන කාලේන රාමශ්ච වනාත්ප්රත්යාගමිෂ්යති ।
තේන කාලේන පුත්රස්තේ කෘතමූලෝ භවිෂ්යති ॥ 34 ॥
සුගෘහීතමනුෂ්යශ්ච සුහෘද්භිස්සාර්ධමාත්මවාන් ।
ප්රාප්තකාලං නු මන්යේऽහං රාජානං වීතසාධ්වසා ॥ 35 ॥
රාමාභිෂේකසංකල්පාන්නිගෘහ්ය විනිවර්තය ।
අනර්ථමර්ථරූපේණ ග්රාහිතා සා තතස්තයා ॥ 36 ॥
හෘෂ්ටා ප්රතීතා කෛකේයී මංථරාමිදමබ්රවීත් ।
සා හි වාක්යේන කුබ්ජායාඃ කිශෝරීවෝත්පථං ගතා ॥ 37 ॥
කෛකේයී විස්මයං ප්රාප්තා පරං පරමදර්ශනා ।
කුබ්ජේ ත්වාං නාභිජානාමි ශ්රේෂ්ඨාං ශ්රේෂ්ඨාභිථායිනීම් ॥ 38 ॥
පෘථිව්යාමසි කුබ්ජානාමුත්තමා බුද්ධිනිශ්චයේ ।
ත්වමේව තු මමාऽර්ථේෂු නිත්යයුක්තා හිතෛෂිණී ॥ 39 ॥
නාහං සමවබුධ්යේයං කුබ්ජේ රාජ්ඤශ්චිකීර්ෂිතම් ।
සංති දුස්සංස්ථිතාඃ කුබ්ජා වක්රාඃ පරමදාරුණාඃ ॥ 40 ॥
ත්වං පද්මමිව වාතේන සන්නතා ප්රියදර්ශනා ।
ත්වං පද්මමිව වාතේන සන්නතා ප්රියදර්ශනා ।
උරස්තේऽභිනිවිෂ්ටං වෛ යාවත්ස්කංධාත් සමුන්නතම් ॥ 41 ॥
අධස්තාච්චෝදරං ශාතං සුනාභමිව ලජ්ජිතම් ।
පරිපූර්ණං තු ජඝනං සුපීනෞ ච පයෝධරෞ ॥ 42 ॥
විමලේංදුසමං වක්ත්රමහෝරාජසි මංථරේ ।
ජඝනං තව නිර්ඝුෂ්ටං රශනාදාමශෝභිතම් ॥ 43 ॥
ජංඝේ භෘශමුපන්යස්තේ පාදෞ චාප්යායතාවුභෞ ।
ත්වමායතාභ්යාං සක්ථිභ්යාං මංථරේ ක්ෂෞමවාසිනී ॥ 44 ॥
අග්රතෝ මම ගච්ඡංතී රාජහංසීව රාජසේ ।
ආසන්යාශ්ශංබරේ මායාස්සහස්රමසුරාධිපේ ॥ 45 ॥
සර්වාස්ත්වයි නිවිෂ්ටාස්තා භූයශ්චාන්යාස්සහස්රශඃ ।
තවේදං ස්ථගු යද්දීර්ඝං රථඝෝණමිවායතම් ॥ 46 ॥
මතයඃ ක්ෂත්රවිද්යාශ්ච මායාශ්චාත්ර වසංති තේ ।
අත්ර තේ ප්රතිමෝක්ෂ්යාමි මාලාං කුබ්ජේ හිරණ්මයීම් ॥ 47 ॥
අභිෂික්තේ ච භරතේ රාඝවේ ච වනං ගතේ ।
ජාත්යේන ච සුවර්ණේන සුනිෂ්ටප්තේන මංථරේ ॥ 48 ॥
ලබ්ධාර්ථා ච ප්රතීතා ච ලේපයිෂ්යාමි තේ ස්ථගු ।
මුඛේ ච තිලකං චිත්රං ජාතරූපමයං ශුභම් ॥ 49 ॥
කාරයිෂ්යාමි තේ කුබ්ජේ ශුභාන්යාභරණානි ච ।
පරිධාය ශුභේ වස්ත්රේ දේවතේව චරිෂ්යසි ॥ 50 ॥
චංද්රමාහ්වයමානේන මුඛේනාප්රතිමානනා ।
ගමිෂ්යසි ගතිං මුඛ්යාං ගර්වයංතී ද්විෂජ්ජනම් ॥ 51 ॥
තවාපි කුබ්ජාඃ කුබ්ජායාස්සර්වාභරණභූෂිතාඃ ।
පාදෞ පරිචරිෂ්යංති යථෛව ත්වං සදා මම ॥ 52 ॥
ඉති ප්රශස්යමානා සා කෛකේයීමිදමබ්රවීත් ।
ශයානාං ශයනේ ශුභ්රේ වේද්යාමග්නිශිඛාමිව ॥ 53 ॥
ගතෝදකේ සේතුබංධෝ න කල්යාණි විධීයතේ ।
උත්තිෂ්ඨ කුරු කල්යාණි රාජානමනුදර්ශය ॥ 54 ॥
තථා ප්රෝත්සාහිතා දේවී ගත්වා මංථරයා සහ ।
ක්රෝධාගාරං විශාලාක්ෂී සෞභාග්යමදගර්විතා ॥ 55 ॥
අනේකශතසාහස්රං මුක්තාහාරං වරාංගනා ।
අවමුච්ය වරාර්හාණි ශුභාන්යාභරණානි ච ॥ 56 ॥
තතෝ හේමෝපමා තත්ර කුබ්ජාවාක්යවශං ගතා ।
සංවිශ්ය භූමෞ කෛකේයී මංථරාමිදමබ්රවීත් ॥ 57 ॥
ඉහ වා මාං මෘතාං කුබ්ජේ නෘපායාවේදයිෂ්යසි ।
වනං තු රාඝවේ ප්රාප්තේ භරතඃ ප්රාප්ස්යති ක්ෂිතිම් ॥ 58 ॥
න සුවර්ණේන මේ හ්යර්ථෝ න රත්නෛර්න ච භූෂණෛඃ ।
ඒෂ මේ ජීවිතස්යාංතෝ රාමෝ යද්යභිෂිච්යතේ ॥ 59 ॥
අථෝ පුනස්තාං මහිෂීං මහීක්ෂිතෝ වචෝභිරත්යර්ථමහාපරාක්රමෛඃ ।
උවාච කුබ්ජා භරතස්ය මාතරං හිතං වචෝ රාමමුපේත්ය චාහිතම් ॥ 60 ॥
ප්රපත්ස්යතේ රාජ්යමිදං හි රාඝවෝ යදි ධ්රුවං ත්වං සසුතා ච තප්ස්යසේ ।
අතෝ හි කල්යාණි යතස්ව තත්තථා යථා සුතස්තේ භරතෝऽභිෂේක්ෂ්යතේ ॥ 61 ॥
තථාऽතිවිද්ධා මහිෂී තු කුබ්ජයා සමාහතා වාගිෂුභිර්මුහුර්මුහුඃ ।
නිධායහස්තෞ හෘදයේऽතිවිස්මිතා ශශංස කුබ්ජාං කුපිතා පුනඃ පුනඃ ॥ 62 ॥
යමස්ය වා මාං විෂයං ගතාමිතෝ නිශාම්ය කුබ්ජේ ප්රතිවේදයිෂ්යසි ।
වනං ගතේ වා සුචිරාය රාඝවේ සමෘද්ධකාමෝ භරතෝ භවිෂ්යති ॥ 63 ॥
අහං හි නෛවාස්තරණානි න ස්රජෝ න චංදනං නාංජනපානභෝජනම් ।
න කිංචිදිච්ඡාමි න චේහ ජීවිතං න චේදිතෝ ගච්ඡති රාඝවෝ වනම් ॥ 64 ॥
අථෛතදුක්ත්වා වචනං සුදාරුණං නිධාය සර්වාභරණානි භාමිනී ।
අසංවෘතාමාස්තරණේන මේදිනීං තදාऽධිශිශ්යේ පතිතේව කින්නරී ॥ 65 ॥
උදීර්ණසංරංභතමෝවෘතානනා තථාऽවමුක්තෝත්තමමාල්යභූෂණා ।
නරේංද්රපත්නී විමනා බභූව සා තමෝවෘතා ද්යෞරිව මග්නතාරකා ॥ 66 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ නවමස්සර්ගඃ ॥
