ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ നവമസ്സര്ഗഃ ।
ഏവമുക്താ തു കൈകേയീ ക്രോധേന ജ്വലിതാനനാ ।
ദീര്ഘമുഷ്ണം വിനിശ്വസ്യ മംഥരാമിദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
അദ്യ രാമമിതഃ ക്ഷിപ്രം വനം പ്രസ്ഥാപയാമ്യഹമ് ।
യൌവരാജ്യേ ച ഭരതം ക്ഷിപ്രമേവാഭിഷേചയേ ॥ 2 ॥
ഇദം ത്വിദാനീം സംപശ്യ കേനോപായേന മംഥരേ ।
ഭരതഃ പ്രാപ്നുയാദ്രാജ്യം ന തു രാമഃ കഥംചന ॥ 3 ॥
ഏവമുക്താ തയാ ദേവ്യാ മംഥരാ പാപദര്ശിനീ ।
രാമാര്ഥമുപഹിംസംതീ കൈകേയീമിദമബ്രവീത് ॥ 4 ॥
ഹംതേദാനീം പ്രവക്ഷ്യാമി കൈകേയി ശ്രൂയതാം ച മേ ।
യഥാ തേ ഭരതോ രാജ്യം പുത്രഃ പ്രാപ്സ്യതി കേവലമ് ॥ 5 ॥
കിം ന സ്മരസി കൈകേയി സ്മരംതീ വാ നിഗൂഹസേ ।
യദുച്യമാനമാത്മാര്ഥം മത്തസ്ത്വം ശ്രോതുമിച്ഛസി ॥ 6 ॥
മയോച്യമാനം യദി തേ ശ്രോതും ഛംദോ വിലാസിനി ।
ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി ശ്രുത്വാ ചാപി വിമൃശ്യതാമ് ॥ 7 ॥
ശ്രുത്വൈവം വചനം തസ്യാ മംഥരായാസ്തു കൈകേയീ ।
കിംചിദുത്ഥായ ശയനാത്സ്വാസ്തീര്ണാദിദമബ്രവീത് ॥ 8 ॥
കഥയ ത്വം മമോപായം കേനോപായേന മംഥരേ ।
ഭരതഃ പ്രാപ്നുയാദ്രാജ്യം ന തു രാമഃ കഥംചന ॥ 9 ॥
ഏവമുക്താ തയാ ദേവ്യാ മംഥരാ പാപദര്ശിനീ ।
രാമാര്ഥമുപഹിംസംതീ കുബ്ജാ വചനമബ്രവീത് ॥ 10 ॥
തവ ദൈവാസുരേ യുദ്ധേ സഹ രാജര്ഷിഭിഃ പതിഃ ।
അഗച്ഛത്ത്വാമുപാദായ ദേവരാജസ്യ സാഹ്യകൃത് ॥ 11 ॥
ദിശമാസ്ഥായ വൈ ദേവി ദക്ഷിണാം ദംഡകാന്പ്രതി ।
വൈജയംതമിതി ഖ്യാതം പുരം യത്ര തിമിധ്വജഃ ॥ 12 ॥
സ ശംബര ഇതി ഖ്യാതശ്ശതമായോ മഹാസുരഃ ।
ദദൌ ശക്രസ്യ സംഗ്രാമം ദേവസംഘൈരനിര്ജിതഃ ॥ 13 ॥
തസ്മിന്മഹതി സംഗ്രാമേ പുരുഷാന്ക്ഷതവിക്ഷതാന് ।
രാത്രൌ പ്രസുപ്താന്ഘ്നംതി സ്മ തരസാഽഽസാദ്യ രാക്ഷസാഃ ॥ 14 ॥
തത്രാകരോന്മഹദ്യുദ്ധം രാജാ ദശരഥസ്തദാ ।
അസുരൈശ്ച മഹാബാഹുശ്ശസ്ത്രൈശ്ച ശകലീകൃതഃ ॥ 15 ॥
അപവാഹ്യ ത്വയാ ദേവി സംഗ്രാമാന്നഷ്ടചേതനഃ ।
തത്രാപി വിക്ഷതശ്ശസ്ത്രൈഃ പതിസ്തേ രക്ഷിതസ്ത്വയാ ॥ 16 ॥
തുഷ്ടേന തേന ദത്തൌ തേ ദ്വൌ വരൌ ശുഭദര്ശനേ ।
സ ത്വയോക്തഃ പതിര്ദേവി യദേച്ഛേയം തദാ വരൌ ॥ 17 ॥
ഗൃഹ്ണീയാമിതി തത്തേന തഥേത്യുക്തം മഹാത്മനാ ।
അനഭിജ്ഞാമ്ഹ്യഹം ദേവി ത്വയൈവ കഥിതാ പുരാ ॥ 18 ॥
കഥൈഷാ തവ തു സ്നേഹാന്മനസാ ധാര്യതേ മയാ ।
രാമാഭിഷേകസംഭാരാന്നിഗൃഹ്യ വിനിവര്തയ ॥ 19 ॥
തൌ വരൌ യാച ഭര്താരം ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ।
പ്രവ്രാജനം ച രാമസ്യ ത്വം വര്ഷാണി ചതുര്ദശ ॥ 20 ॥
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി രാമേ പ്രവ്രാജിതേ വനമ് ।
പ്രജാഭാവഗതസ്നേഹസ്സ്ഥിരഃ പുത്രോ ഭവിഷ്യതി ॥ 21 ॥
ക്രോധാഗാരം പ്രവിശ്യാഽദ്യ ക്രുദ്ധേവാശ്വപതേസ്സുതേ ।
ശേഷ്വാഽനംതര്ഹിതായാം ത്വം ഭൂമൌ മലിനവാസിനീ ॥ 22 ॥
മാസ്മൈനം പ്രത്യുദീക്ഷേഥാ മാ ചൈനമഭിഭാഷഥാഃ ।
രുദംതീ ചാപി തം ദൃഷ്ട്വാ ജഗത്യാം ശോകലാലസാ ॥ 23 ॥
ദയിതാ ത്വം സദാ ഭര്തുരത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ ।
ത്വത്കൃതേ സ മഹാരാജോ വിശേദപി ഹുതാശനമ് ॥ 24 ॥
ന ത്വാം ക്രോധയിതും ശക്തോ ന ക്രൃദ്ധാം പ്രത്യുദീക്ഷിതുമ് ।
തവ പ്രിയാര്ഥം രാജാ ഹി പ്രാണാനപി പരിത്യജേത് ॥ 25 ॥
ന ഹ്യതിക്രമിതും ശക്തസ്തവ വാക്യം മഹീപതിഃ ।
മംദസ്വഭാവേ ബുധ്യസ്വ സൌഭാഗ്യബലമാത്മനഃ ॥ 26 ॥
മണിമുക്തം സുവര്ണാനി രത്നാനി വിവിധാനി ച ।
ദദ്യാദ്ദശരഥോ രാജാ മാസ്മ തേഷു മനഃ കൃഥാഃ ॥ 27 ॥
യൌ തൌ ദൈവാസുരേ യുദ്ധേ വരൌ ദശരഥോഽദദാത് ।
തൌ സ്മാരയ മഹാഭാഗേ സോഽര്ഥോ ന ത്വാമതിക്രമേത് ॥ 28 ॥
യദാതു തേ വരം ദദ്യാത്സ്വയമുത്ഥാപ്യ രാഘവഃ ।
വ്യവസ്ഥാപ്യ മഹാരാജം ത്വമിമം വൃണുയാ വരമ് ॥ 29 ॥
രാമം പ്രവ്രാജയാരണ്യേ നവ വര്ഷാണി പംച ച ।
ഭരതഃ ക്രിയതാം രാജാ പൃഥിവ്യാഃ പാര്ഥിവര്ഷഭഃ ॥ 30 ॥
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി രാമേ പ്രവ്രാജിതേ വനമ് ।
രൂഢശ്ച കൃതമൂലശ്ച ശേഷം സ്ഥാസ്യതി തേ സുതഃ ॥ 31 ॥
രാമപ്രവ്രാജനം ചൈവ ദേവി യാചസ്വ തം വരമ് ।
ഏവം സിദ്ധ്യംതി പുത്രസ്യ സർവാര്ഥാസ്തവ ഭാമിനി ॥ 32 ॥
ഏവം പ്രവ്രാജിതശ്ചൈവ രാമോഽരാമോ ഭവിഷ്യതി ।
ഭരതശ്ച ഹതാമിത്രസ്തവ രാജാ ഭവിഷ്യതി ॥ 33 ॥
യേന കാലേന രാമശ്ച വനാത്പ്രത്യാഗമിഷ്യതി ।
തേന കാലേന പുത്രസ്തേ കൃതമൂലോ ഭവിഷ്യതി ॥ 34 ॥
സുഗൃഹീതമനുഷ്യശ്ച സുഹൃദ്ഭിസ്സാര്ധമാത്മവാന് ।
പ്രാപ്തകാലം നു മന്യേഽഹം രാജാനം വീതസാധ്വസാ ॥ 35 ॥
രാമാഭിഷേകസംകല്പാന്നിഗൃഹ്യ വിനിവര്തയ ।
അനര്ഥമര്ഥരൂപേണ ഗ്രാഹിതാ സാ തതസ്തയാ ॥ 36 ॥
ഹൃഷ്ടാ പ്രതീതാ കൈകേയീ മംഥരാമിദമബ്രവീത് ।
സാ ഹി വാക്യേന കുബ്ജായാഃ കിശോരീവോത്പഥം ഗതാ ॥ 37 ॥
കൈകേയീ വിസ്മയം പ്രാപ്താ പരം പരമദര്ശനാ ।
കുബ്ജേ ത്വാം നാഭിജാനാമി ശ്രേഷ്ഠാം ശ്രേഷ്ഠാഭിഥായിനീമ് ॥ 38 ॥
പൃഥിവ്യാമസി കുബ്ജാനാമുത്തമാ ബുദ്ധിനിശ്ചയേ ।
ത്വമേവ തു മമാഽര്ഥേഷു നിത്യയുക്താ ഹിതൈഷിണീ ॥ 39 ॥
നാഹം സമവബുധ്യേയം കുബ്ജേ രാജ്ഞശ്ചികീര്ഷിതമ് ।
സംതി ദുസ്സംസ്ഥിതാഃ കുബ്ജാ വക്രാഃ പരമദാരുണാഃ ॥ 40 ॥
ത്വം പദ്മമിവ വാതേന സന്നതാ പ്രിയദര്ശനാ ।
ത്വം പദ്മമിവ വാതേന സന്നതാ പ്രിയദര്ശനാ ।
ഉരസ്തേഽഭിനിവിഷ്ടം വൈ യാവത്സ്കംധാത് സമുന്നതമ് ॥ 41 ॥
അധസ്താച്ചോദരം ശാതം സുനാഭമിവ ലജ്ജിതമ് ।
പരിപൂര്ണം തു ജഘനം സുപീനൌ ച പയോധരൌ ॥ 42 ॥
വിമലേംദുസമം വക്ത്രമഹോരാജസി മംഥരേ ।
ജഘനം തവ നിര്ഘുഷ്ടം രശനാദാമശോഭിതമ് ॥ 43 ॥
ജംഘേ ഭൃശമുപന്യസ്തേ പാദൌ ചാപ്യായതാവുഭൌ ।
ത്വമായതാഭ്യാം സക്ഥിഭ്യാം മംഥരേ ക്ഷൌമവാസിനീ ॥ 44 ॥
അഗ്രതോ മമ ഗച്ഛംതീ രാജഹംസീവ രാജസേ ।
ആസന്യാശ്ശംബരേ മായാസ്സഹസ്രമസുരാധിപേ ॥ 45 ॥
സർവാസ്ത്വയി നിവിഷ്ടാസ്താ ഭൂയശ്ചാന്യാസ്സഹസ്രശഃ ।
തവേദം സ്ഥഗു യദ്ദീര്ഘം രഥഘോണമിവായതമ് ॥ 46 ॥
മതയഃ ക്ഷത്രവിദ്യാശ്ച മായാശ്ചാത്ര വസംതി തേ ।
അത്ര തേ പ്രതിമോക്ഷ്യാമി മാലാം കുബ്ജേ ഹിരണ്മയീമ് ॥ 47 ॥
അഭിഷിക്തേ ച ഭരതേ രാഘവേ ച വനം ഗതേ ।
ജാത്യേന ച സുവര്ണേന സുനിഷ്ടപ്തേന മംഥരേ ॥ 48 ॥
ലബ്ധാര്ഥാ ച പ്രതീതാ ച ലേപയിഷ്യാമി തേ സ്ഥഗു ।
മുഖേ ച തിലകം ചിത്രം ജാതരൂപമയം ശുഭമ് ॥ 49 ॥
കാരയിഷ്യാമി തേ കുബ്ജേ ശുഭാന്യാഭരണാനി ച ।
പരിധായ ശുഭേ വസ്ത്രേ ദേവതേവ ചരിഷ്യസി ॥ 50 ॥
ചംദ്രമാഹ്വയമാനേന മുഖേനാപ്രതിമാനനാ ।
ഗമിഷ്യസി ഗതിം മുഖ്യാം ഗർവയംതീ ദ്വിഷജ്ജനമ് ॥ 51 ॥
തവാപി കുബ്ജാഃ കുബ്ജായാസ്സർവാഭരണഭൂഷിതാഃ ।
പാദൌ പരിചരിഷ്യംതി യഥൈവ ത്വം സദാ മമ ॥ 52 ॥
ഇതി പ്രശസ്യമാനാ സാ കൈകേയീമിദമബ്രവീത് ।
ശയാനാം ശയനേ ശുഭ്രേ വേദ്യാമഗ്നിശിഖാമിവ ॥ 53 ॥
ഗതോദകേ സേതുബംധോ ന കല്യാണി വിധീയതേ ।
ഉത്തിഷ്ഠ കുരു കല്യാണി രാജാനമനുദര്ശയ ॥ 54 ॥
തഥാ പ്രോത്സാഹിതാ ദേവീ ഗത്വാ മംഥരയാ സഹ ।
ക്രോധാഗാരം വിശാലാക്ഷീ സൌഭാഗ്യമദഗർവിതാ ॥ 55 ॥
അനേകശതസാഹസ്രം മുക്താഹാരം വരാംഗനാ ।
അവമുച്യ വരാര്ഹാണി ശുഭാന്യാഭരണാനി ച ॥ 56 ॥
തതോ ഹേമോപമാ തത്ര കുബ്ജാവാക്യവശം ഗതാ ।
സംവിശ്യ ഭൂമൌ കൈകേയീ മംഥരാമിദമബ്രവീത് ॥ 57 ॥
ഇഹ വാ മാം മൃതാം കുബ്ജേ നൃപായാവേദയിഷ്യസി ।
വനം തു രാഘവേ പ്രാപ്തേ ഭരതഃ പ്രാപ്സ്യതി ക്ഷിതിമ് ॥ 58 ॥
ന സുവര്ണേന മേ ഹ്യര്ഥോ ന രത്നൈര്ന ച ഭൂഷണൈഃ ।
ഏഷ മേ ജീവിതസ്യാംതോ രാമോ യദ്യഭിഷിച്യതേ ॥ 59 ॥
അഥോ പുനസ്താം മഹിഷീം മഹീക്ഷിതോ വചോഭിരത്യര്ഥമഹാപരാക്രമൈഃ ।
ഉവാച കുബ്ജാ ഭരതസ്യ മാതരം ഹിതം വചോ രാമമുപേത്യ ചാഹിതമ് ॥ 60 ॥
പ്രപത്സ്യതേ രാജ്യമിദം ഹി രാഘവോ യദി ധ്രുവം ത്വം സസുതാ ച തപ്സ്യസേ ।
അതോ ഹി കല്യാണി യതസ്വ തത്തഥാ യഥാ സുതസ്തേ ഭരതോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ ॥ 61 ॥
തഥാഽതിവിദ്ധാ മഹിഷീ തു കുബ്ജയാ സമാഹതാ വാഗിഷുഭിര്മുഹുര്മുഹുഃ ।
നിധായഹസ്തൌ ഹൃദയേഽതിവിസ്മിതാ ശശംസ കുബ്ജാം കുപിതാ പുനഃ പുനഃ ॥ 62 ॥
യമസ്യ വാ മാം വിഷയം ഗതാമിതോ നിശാമ്യ കുബ്ജേ പ്രതിവേദയിഷ്യസി ।
വനം ഗതേ വാ സുചിരായ രാഘവേ സമൃദ്ധകാമോ ഭരതോ ഭവിഷ്യതി ॥ 63 ॥
അഹം ഹി നൈവാസ്തരണാനി ന സ്രജോ ന ചംദനം നാംജനപാനഭോജനമ് ।
ന കിംചിദിച്ഛാമി ന ചേഹ ജീവിതം ന ചേദിതോ ഗച്ഛതി രാഘവോ വനമ് ॥ 64 ॥
അഥൈതദുക്ത്വാ വചനം സുദാരുണം നിധായ സർവാഭരണാനി ഭാമിനീ ।
അസംവൃതാമാസ്തരണേന മേദിനീം തദാഽധിശിശ്യേ പതിതേവ കിന്നരീ ॥ 65 ॥
ഉദീര്ണസംരംഭതമോവൃതാനനാ തഥാഽവമുക്തോത്തമമാല്യഭൂഷണാ ।
നരേംദ്രപത്നീ വിമനാ ബഭൂവ സാ തമോവൃതാ ദ്യൌരിവ മഗ്നതാരകാ ॥ 66 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ നവമസ്സര്ഗഃ ॥
