śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvinavatitamassargaḥ ।
tatastāṃ rajanīmuṣya bharatassaparichChadaḥ ।
kṛtātithyō bharadvājaṃ kāmādabhijagāma ha ॥ 1 ॥
taṃ ṛṣiḥ puruṣavyāghraṃ prāñjaliṃ prēkṣya chā'gatam ।
hutāgnihōtrō bharataṃ bharadvājō'bhyabhāṣata ॥ 2 ॥
kachchidatra sukhā rātristavāsmadviṣayē gatā ।
samagrastē janaḥ kachchidātithyē śaṃsa mē'nagha ॥ 3 ॥
tamuvāchāñjaliṃ kṛtvā bharatō'bhipraṇamya cha ।
āśramādabhiniṣkrāntamṛṣimuttamatējasam ॥ 4 ॥
sasukhōṣitō'smi bhagavansamagrabalavāhanaḥ ।
tarpitassarvakāmaiścha sāmātyō balavattvayā ॥ 5 ॥
apētaklamasantāpā ssubhikṣāssupratiśrayāḥ ।
api prēṣyānupādāya sarvē sma susukhōṣitāḥ ॥ 6 ॥
āmantrayē'haṃ bhagavan kāmaṃ tvāmṛṣisattamaḥ ।
samīpaṃ prasthitaṃ bhrāturmaitrēṇēkṣasva chakṣuṣā ॥ 7 ॥
āśramaṃ tasya dharmajña dhārmikasya mahātmanaḥ ।
āchakṣva katamō mārgaḥ kiyāniti cha śaṃsa mē ॥ 8 ॥
iti pṛṣṭastu bharataṃ bhrātṛdarśanalālasam ।
pratyuvācha mahātējā bharadvājō mahātapāḥ ॥ 9 ॥
bharatārdhatṛtīyēṣu yōjanēṣvajanē vanē ।
chitrakūṭō giristatra ramyanirjharakānanaḥ ॥ 10 ॥
uttaraṃ pārśvamāsādya tasya mandākinī nadī ।
puṣpitadrumasañChannā ramyapuṣpitakānanā ॥ 11 ॥
anantaraṃ tatsaritaśchitrakūṭaścha parvataḥ ।
tayōḥ parṇakuṭī tāta tatra tau vasatō dhruvam ॥ 12 ॥
dakṣiṇēnaiva mārgēṇa savyadakṣiṇamēva vā ।
gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpatē ॥ 13 ॥
vāhayasva mahābhāga tatō drakṣyasi rāghavam ।
prayāṇamiti tachChrutvā rajarājasya yōṣitaḥ ।
hitvā yānāni yānārhāḥ brāhmaṇaṃ paryavārayan ॥ 14 ॥
vēpamānā kṛśā dīnā saha dēvyā sumitrayā ।
kausalyā tatra jagrāha karābhyāṃ charaṇau munēḥ ॥ 15 ॥
asamṛddhēna kāmēna sarvalōkasya garhitā ।
kaikēyī tasya jagrāha charaṇau savyapatrapā ॥ 16 ॥
taṃ pradakṣiṇamāgamya bhagavantaṃ mahāmunim ।
adūrārbharatasyaiva tasthau dīnamanāstadā ॥ 17 ॥
tataḥ paprachCha bharataṃ bharadvājō dṛḍhavrataḥ ।
viśēṣaṃ jñātumichChāmi mātrūṇāṃ tava rāghava ॥ 18 ॥
ēvamuktastu bharatō bharadvājēna dhīmatā ।
uvācha prāñjalirbhūtvā vākyaṃ vachanakōvidaḥ ॥ 19 ॥
yāmimāṃ bhagavan dīnāṃ śōkānaśanakarśitām ।
piturhi mahiṣīṃ dēvīṃ dēvatāmiva paśyasi ॥ 20 ॥
ēṣā taṃ puraṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam ।
kausalyā suṣuvē rāmaṃ dhātāramaditiryathā ॥ 21 ॥
asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yaiṣā tiṣṭhati durmanāḥ ।
karṇikārasya śākhēva śīrṇapuṣpā vanāntarē ॥ 22 ॥
ētasyāstu sutau dēvyāḥ kumārau dēvavarṇinau ।
ubhau lakṣmaṇaśatrughnau vīrau satyaparākramau ॥ 23 ॥
yasyāḥ kṛtē naravyāghrau jīvanāśamitō gatau ।
rājaputravihīnaścha svargaṃ daśarathō gataḥ ॥ 24 ॥
krōdhanāmakṛtaprajñāṃ dṛptāṃ subhagamāninīm ।
aiśvaryakāmāṃ kaikēyīmanāryāmāryārūpiṇīm ॥ 25 ॥
mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniśchayām ।
yatōmūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ ॥ 26 ॥
ityuktvā naraśārdūlō bāṣpagadgadayā girā ।
sa niśsvāsa tāmrākṣō nāgaḥ kṛddha iva śvasan ॥ 27 ॥
bharadvājō maharṣistaṃ bruvantaṃ bharataṃ tathā ।
pratyuvācha mahābuddhiridaṃ vachanamarthavat ॥ 28 ॥
na dōṣēṇāvagantavyā kaikēyī bharata tvayā ।
rāmapravrājanaṃ hyētatsukhōdarkaṃ bhaviṣyati ॥ 29 ॥
dēvānāṃ dānavānāṃ cha ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ।
hitamēva bhaviṣyaddhi rāmapravrājanādiha ॥ 30 ॥
abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā chainaṃ pradakṣiṇam ।
āmantrya bharata ssainyaṃ yujyatāmityachōdayat ॥ 31 ॥
tatō vājirathānyuktān divyānhēmapariṣkṛtān ।
adhyārōhatprayāṇārthī bahūnbahuvidhō janaḥ ॥ 32 ॥
gajakanyā gajāśchaiva hēmakakṣyāḥ patākinaḥ ।
jīmūtā iva gharmāntē saghōṣāssampratasthirē ॥ 33 ॥
vividhānyapi yānāni mahanti cha laghūni cha ।
prayayu ssumahārhāṇi pādai rēva padātayaḥ ॥ 34 ॥
atha yānapravēkaistu kausalyāpramukhāḥ striyaḥ ।
rāmadarśanakāṅkṣiṇyaḥ prayayurmuditāstadā ॥ 35 ॥
chandrārkataruṇābhāsāṃ niryuktāṃ śibikāṃ śubhām ।
āsthāya prayayau śrīmānbharata ssaparichChadaḥ ॥ 36 ॥
sā prayātā mahāsēnā gajavājirathākulā ।
dakṣiṇāṃ diśamāvṛtya mahāmēgha ivōtthitaḥ ॥ 37 ॥
vanāni tu vyatikramya juṣṭāni mṛgapakṣibhiḥ ।
gaṅgāyāḥ paravēlāyāṃ giriṣvapi nadīṣu cha ॥ 38 ॥
sā samprahṛṣṭadvipavājiyōdhā vitrāsayantī mṛgapakṣisaṅghān ।
mahadvanaṃ tatpratigāhamānā rarāja sēnā bharatasya tatra ॥ 39 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvinavatitamassargaḥ ॥