શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દ્વિનવતિતમસ્સર્ગઃ ।
તતસ્તાં રજનીમુષ્ય ભરતસ્સપરિચ્છદઃ ।
કૃતાતિથ્યો ભરદ્વાજં કામાદભિજગામ હ ॥ 1 ॥
તં ઋષિઃ પુરુષવ્યાઘ્રં પ્રાંજલિં પ્રેક્ષ્ય ચાઽગતમ્ ।
હુતાગ્નિહોત્રો ભરતં ભરદ્વાજોઽભ્યભાષત ॥ 2 ॥
કચ્ચિદત્ર સુખા રાત્રિસ્તવાસ્મદ્વિષયે ગતા ।
સમગ્રસ્તે જનઃ કચ્ચિદાતિથ્યે શંસ મેઽનઘ ॥ 3 ॥
તમુવાચાંજલિં કૃત્વા ભરતોઽભિપ્રણમ્ય ચ ।
આશ્રમાદભિનિષ્ક્રાંતમૃષિમુત્તમતેજસમ્ ॥ 4 ॥
સસુખોષિતોઽસ્મિ ભગવન્સમગ્રબલવાહનઃ ।
તર્પિતસ્સર્વકામૈશ્ચ સામાત્યો બલવત્ત્વયા ॥ 5 ॥
અપેતક્લમસંતાપા સ્સુભિક્ષાસ્સુપ્રતિશ્રયાઃ ।
અપિ પ્રેષ્યાનુપાદાય સર્વે સ્મ સુસુખોષિતાઃ ॥ 6 ॥
આમંત્રયેઽહં ભગવન્ કામં ત્વામૃષિસત્તમઃ ।
સમીપં પ્રસ્થિતં ભ્રાતુર્મૈત્રેણેક્ષસ્વ ચક્ષુષા ॥ 7 ॥
આશ્રમં તસ્ય ધર્મજ્ઞ ધાર્મિકસ્ય મહાત્મનઃ ।
આચક્ષ્વ કતમો માર્ગઃ કિયાનિતિ ચ શંસ મે ॥ 8 ॥
ઇતિ પૃષ્ટસ્તુ ભરતં ભ્રાતૃદર્શનલાલસમ્ ।
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા ભરદ્વાજો મહાતપાઃ ॥ 9 ॥
ભરતાર્ધતૃતીયેષુ યોજનેષ્વજને વને ।
ચિત્રકૂટો ગિરિસ્તત્ર રમ્યનિર્ઝરકાનનઃ ॥ 10 ॥
ઉત્તરં પાર્શ્વમાસાદ્ય તસ્ય મંદાકિની નદી ।
પુષ્પિતદ્રુમસંછન્ના રમ્યપુષ્પિતકાનના ॥ 11 ॥
અનંતરં તત્સરિતશ્ચિત્રકૂટશ્ચ પર્વતઃ ।
તયોઃ પર્ણકુટી તાત તત્ર તૌ વસતો ધ્રુવમ્ ॥ 12 ॥
દક્ષિણેનૈવ માર્ગેણ સવ્યદક્ષિણમેવ વા ।
ગજવાજિરથાકીર્ણાં વાહિનીં વાહિનીપતે ॥ 13 ॥
વાહયસ્વ મહાભાગ તતો દ્રક્ષ્યસિ રાઘવમ્ ।
પ્રયાણમિતિ તચ્છ્રુત્વા રજરાજસ્ય યોષિતઃ ।
હિત્વા યાનાનિ યાનાર્હાઃ બ્રાહ્મણં પર્યવારયન્ ॥ 14 ॥
વેપમાના કૃશા દીના સહ દેવ્યા સુમિત્રયા ।
કૌસલ્યા તત્ર જગ્રાહ કરાભ્યાં ચરણૌ મુનેઃ ॥ 15 ॥
અસમૃદ્ધેન કામેન સર્વલોકસ્ય ગર્હિતા ।
કૈકેયી તસ્ય જગ્રાહ ચરણૌ સવ્યપત્રપા ॥ 16 ॥
તં પ્રદક્ષિણમાગમ્ય ભગવંતં મહામુનિમ્ ।
અદૂરાર્ભરતસ્યૈવ તસ્થૌ દીનમનાસ્તદા ॥ 17 ॥
તતઃ પપ્રચ્છ ભરતં ભરદ્વાજો દૃઢવ્રતઃ ।
વિશેષં જ્ઞાતુમિચ્છામિ માત્રૂણાં તવ રાઘવ ॥ 18 ॥
એવમુક્તસ્તુ ભરતો ભરદ્વાજેન ધીમતા ।
ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા વાક્યં વચનકોવિદઃ ॥ 19 ॥
યામિમાં ભગવન્ દીનાં શોકાનશનકર્શિતામ્ ।
પિતુર્હિ મહિષીં દેવીં દેવતામિવ પશ્યસિ ॥ 20 ॥
એષા તં પુરષવ્યાઘ્રં સિંહવિક્રાંતગામિનમ્ ।
કૌસલ્યા સુષુવે રામં ધાતારમદિતિર્યથા ॥ 21 ॥
અસ્યા વામભુજં શ્લિષ્ટા યૈષા તિષ્ઠતિ દુર્મનાઃ ।
કર્ણિકારસ્ય શાખેવ શીર્ણપુષ્પા વનાંતરે ॥ 22 ॥
એતસ્યાસ્તુ સુતૌ દેવ્યાઃ કુમારૌ દેવવર્ણિનૌ ।
ઉભૌ લક્ષ્મણશત્રુઘ્નૌ વીરૌ સત્યપરાક્રમૌ ॥ 23 ॥
યસ્યાઃ કૃતે નરવ્યાઘ્રૌ જીવનાશમિતો ગતૌ ।
રાજપુત્રવિહીનશ્ચ સ્વર્ગં દશરથો ગતઃ ॥ 24 ॥
ક્રોધનામકૃતપ્રજ્ઞાં દૃપ્તાં સુભગમાનિનીમ્ ।
ઐશ્વર્યકામાં કૈકેયીમનાર્યામાર્યારૂપિણીમ્ ॥ 25 ॥
મમૈતાં માતરં વિદ્ધિ નૃશંસાં પાપનિશ્ચયામ્ ।
યતોમૂલં હિ પશ્યામિ વ્યસનં મહદાત્મનઃ ॥ 26 ॥
ઇત્યુક્ત્વા નરશાર્દૂલો બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ।
સ નિશ્સ્વાસ તામ્રાક્ષો નાગઃ કૃદ્ધ ઇવ શ્વસન્ ॥ 27 ॥
ભરદ્વાજો મહર્ષિસ્તં બ્રુવંતં ભરતં તથા ।
પ્રત્યુવાચ મહાબુદ્ધિરિદં વચનમર્થવત્ ॥ 28 ॥
ન દોષેણાવગંતવ્યા કૈકેયી ભરત ત્વયા ।
રામપ્રવ્રાજનં હ્યેતત્સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ ॥ 29 ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
હિતમેવ ભવિષ્યદ્ધિ રામપ્રવ્રાજનાદિહ ॥ 30 ॥
અભિવાદ્ય તુ સંસિદ્ધઃ કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્ ।
આમંત્ર્ય ભરત સ્સૈન્યં યુજ્યતામિત્યચોદયત્ ॥ 31 ॥
તતો વાજિરથાન્યુક્તાન્ દિવ્યાન્હેમપરિષ્કૃતાન્ ।
અધ્યારોહત્પ્રયાણાર્થી બહૂન્બહુવિધો જનઃ ॥ 32 ॥
ગજકન્યા ગજાશ્ચૈવ હેમકક્ષ્યાઃ પતાકિનઃ ।
જીમૂતા ઇવ ઘર્માંતે સઘોષાસ્સંપ્રતસ્થિરે ॥ 33 ॥
વિવિધાન્યપિ યાનાનિ મહંતિ ચ લઘૂનિ ચ ।
પ્રયયુ સ્સુમહાર્હાણિ પાદૈ રેવ પદાતયઃ ॥ 34 ॥
અથ યાનપ્રવેકૈસ્તુ કૌસલ્યાપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ ।
રામદર્શનકાંક્ષિણ્યઃ પ્રયયુર્મુદિતાસ્તદા ॥ 35 ॥
ચંદ્રાર્કતરુણાભાસાં નિર્યુક્તાં શિબિકાં શુભામ્ ।
આસ્થાય પ્રયયૌ શ્રીમાન્ભરત સ્સપરિચ્છદઃ ॥ 36 ॥
સા પ્રયાતા મહાસેના ગજવાજિરથાકુલા ।
દક્ષિણાં દિશમાવૃત્ય મહામેઘ ઇવોત્થિતઃ ॥ 37 ॥
વનાનિ તુ વ્યતિક્રમ્ય જુષ્ટાનિ મૃગપક્ષિભિઃ ।
ગંગાયાઃ પરવેલાયાં ગિરિષ્વપિ નદીષુ ચ ॥ 38 ॥
સા સંપ્રહૃષ્ટદ્વિપવાજિયોધા વિત્રાસયંતી મૃગપક્ષિસંઘાન્ ।
મહદ્વનં તત્પ્રતિગાહમાના રરાજ સેના ભરતસ્ય તત્ર ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દ્વિનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
