ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകോനശതതമസ്സര്ഗഃ ।
നിവിഷ്ടായാം തു സേനായാമുത്സുകോ ഭരതസ്തദാ ।
ജഗാമ ഭ്രാതരം ദ്രഷ്ടും ശത്രുഘ്നമനുദര്ശയന് ॥ 1 ॥
ഋഷിം വസിഷ്ഠം സംദിശ്യ മാതൃര്മേ ശീഘ്രമാനയ ।
ഇതി ത്വരിതമഗ്രേ സ ജഗാമ ഗുരുവത്സലഃ ॥ 2 ॥
സുമംത്രസ്ത്വപി ശത്രുഘ്നമദൂരാദന്വപദ്യത ।
രാമദര്ശനജസ്തര്ഷോ ഭരതസ്യേവ തസ്യ ച ॥ 3 ॥
ഗച്ഛന്നേവാഥ ഭരതസ്താപസാലയ സംസ്ഥിതാമ് ।
ഭ്രാതുഃ പര്ണകുടീം ശ്രീമാനുടജം ച ദദര്ശ ഹ ॥ 4 ॥
ശാലായാസ്ത്വഗ്രത സ്തസ്യാ ദദര്ശ ഭരത സ്തദാ ।
കാഷ്ഠാനി ചാവഭഗ്നാനി പുഷ്പാണ്യുപചിതാനി ച ॥ 5 ॥
സ ലക്ഷ്മണസ്യ രാമസ്യ ദദര്ശാഽശ്രമമീയുഷഃ ।
കൃതം വൃക്ഷേഷ്വഭിജ്ഞാനം കുശചീരൈഃ ക്വചിത്ക്വചിത് ॥ 6 ॥
ദദര്ശ വനേ തസ്മിന്മഹത സ്സംചയാന്കൃതാന് ।
മൃഗാണാം മഹിഷാണാം ച കരീഷൈ ശശീതകാരണാത് ॥ 7 ॥
ഗച്ഛന്നേവ മഹാബാഹുര്ദ്യുതിമാന്ഭരത സ്തദാ ।
ശത്രുഘ്നം ചാബ്രവീദ്ധൃഷ്ടസ്താനമാത്യാംശ്ച സർവശഃ ॥ 8 ॥
മന്യേ പ്രാപ്താഃ സ്മ തം ദേശം ഭരദ്വാജോ യമബ്രവീത് ।
നാതിദൂരേ ഹി മന്യേഽഹം നദീം മംദാകിനീമിതഃ ॥ 9 ॥
ഉച്ചൈര്ബദ്ധാനി ചീരാണി ലക്ഷ്മണേന ഭവേദയമ് ।
അഭിജ്ഞാനകൃതഃ പംഥാ അകാലേ ഗംതുമിച്ഛതാ ॥ 10 ॥
ഇദം ചോദാത്തദംതാനാം കുംജരാണാം തരസ്വിനാമ് ।
ശൈലപാര്ശ്വേ പരിക്രാംതമന്യോന്യമഭിഗര്ജതാമ് ॥ 11 ॥
യമേവാധാതുമിച്ഛംതി താപസാ സ്സതതം വനേ ।
തസ്യാസൌ ദൃശ്യതേ ധൂമ സ്സംകുലഃ കൃഷ്ണവര്ത്മനഃ ॥ 12 ॥
അത്രാഹം പുരുഷവ്യാഘ്രം ഗുരുസത്കാരകാരിണമ് ।
ആര്യം ദ്രക്ഷ്യാമി സംഹൃഷ്ടോ മഹര്ഷിമിവ രാഘവമ് ॥ 13 ॥
അഥ ഗത്വാ മുഹൂര്തംതു ചിത്രകൂടം സ രാഘവഃ ।
മംദാകിനീമനുപ്രാപ്തസ്തം ജനം ചേദമബ്രവീത് ॥ 14 ॥
ജഗത്യാം പുരഷവ്യാഘ്ര ആസ്തേ വീരാസനേ രതഃ ।
ജനേംദ്രോ നിര്ജനം പ്രാപ്യ ധിങ്മേ ജന്മ സജീവിതമ് ॥ 15 ॥
മത്കൃതേ വ്യസനം പ്രാപ്തോ ലോകനാഥോ മഹാദ്യുതിഃ ।
സർവാന്കാമാന്പരിത്യജ്യ വനേ വസതി രാഘവഃ ॥ 16 ॥
ഇതി ലോകസമാക്രുഷ്ടഃ പാദേഷ്വദ്യ പ്രസാദയന് ।
രാമസ്യ നിപതിഷ്യാമി സീതായാ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ॥ 17 ॥
ഏവം സംവിലപം സ്തസ്മിന്വനേ ദശരഥാത്മജഃ ।
ദദര്ശ മഹതീം പുണ്യാം പര്ണശാലാം മനോരമാമ് ॥ 18 ॥
സാലതാലാശ്വകര്ണാനാം പര്ണൈര്ബഹുഭിരാവൃതാമ് ।
വിശാലാം മൃദുഭിസ്തീര്ണാം കുശൈർവേദിമിവാധ്വരേ ॥ 19 ॥
ശക്രായുധനികാശൈശ്ച കാര്മുകൈര്ഭാരസാധനൈഃ ।
രുക്മപൃഷ്ഠൈര്മഹാസാരൈ ശ്ശോഭിതാം ശത്രുബാധകൈഃ ॥ 20 ॥
അര്ക രശ്മി പ്രതീകാശൈര്ഘോരൈസ്തൂണീഗതൈശ്ശരൈഃ ।
ശോഭിതാം ദീപ്തവദനൈ സ്സര്പൈര്ഭോഗവതീമിവ ॥ 21 ॥
മഹാരജതവാസോഭ്യാമസിഭ്യാം ച വിരാജിതാമ് ।
രുക്മബിംദുവിചിത്രാഭ്യാം ചര്മഭ്യാം ചാപി ശോഭിതാമ് ॥ 22 ॥
ഗോധാ അന്ഗുലിത്രൈര് ആസാക്തൈഃ ചിത്രൈഃ കാന്ചന ഭൂഷിതൈഃ ।
അരി സമ്ഘൈര് അനാധൃഷ്യാം മൃഗൈഃ സിമ്ഹ ഗുഹാം ഇവ ॥ 23 ॥
ഏവം സംവിലപം സ്തസ്മിന്വനേ ദശരഥാത്മജഃ ।
ദദര്ശ മഹാതീം പുണ്യാം പര്ണശാലാം മനോരമാമ് ॥ 24 ॥
സാലതാലാശ്വകര്ണാനാം പര്ണൈര്ബഹുഭിരാവൃതാമ് ।
വിശാലാം മൃദുഭിസ്തീര്ണാം കുശൈർവേദിമിവാധ്വരേ ॥ 25 ॥
ശക്രായുധനികാശൈശ്ച കാര്മുകൈര്ഭാരസാധനൈഃ ।
രുക്മപൃഷ്ഠൈര്മഹാസാരൈ ശ്ശോഭിതാം ശത്രുബാധകൈഃ ॥ 26 ॥
അര്ക രശ്മി പ്രതീകാശൈര്ഘോരൈസ്തൂണീഗതൈശ്ശരൈഃ ।
ശോഭിതാം ദീപ്തവദനൈ സ്സര്പൈര്ഭോഗവതീമിവ ॥ 27 ॥
മഹാരജതവാസോഭ്യാമസിഭ്യാം ച വിരാജിതാമ് ।
രുക്മബിംദുവിചിത്രാഭ്യാം ചര്മഭ്യാം ചാപി ശോഭിതാമ് ॥ 28 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭരതഃ ശ്രീമാന് ദുഹ്ഖ മോഹ പരിപ്ലുതഃ ।
അഭ്യധാവത ധര്മ ആത്മാ ഭരതഃ കൈകയീ സുതഃ ॥ 29 ॥
പ്രാഗുദക്പ്രവണാം വേദിം വിശാലാം ദീപ്തപാവകാമ് ।
ദദര്ശ ഭരതസ്തത്ര പുണ്യാം രാമനിവേശനേ ॥ 30 ॥
നിരീക്ഷ്യ സ മുഹൂര്തം തു ദദര്ശ ഭരതോ ഗുരുമ് ।
ഉടജേ രാമമാസീനം ജടാമംഡലധാരിണമ് ॥ 31 ॥
തം തു കൃഷ്ണാജിനധരം ചീരവല്കലവാസസമ് ।
ദദര്ശ രാമമാസീനമഭിതഃ പാവകോപമമ് ॥ 32 ॥
സിംഹസ്കംധം മഹാബാഹും പുംഡരീകനിഭേക്ഷണമ് ।
പൃഥിവ്യാസ്സാഗരാംതായാഃ ഭര്താരം ധര്മചാരിണമ് ॥ 33 ॥
ഉപവിഷ്ടം മഹാബാഹും ബ്രഹ്മാണമിവ ശാശ്വതമ് ।
സ്ഥംഡിലേ ദര്ഭസംസ്തീര്ണേ സീതയാ ലക്ഷ്മണേന ച ॥ 34 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭരത ശ്ശ്രീമാന് ദുഃഖശോകപരിപ്ലുതഃ ।
അഭ്യധാവത ധര്മാത്മാ ഭരതഃ കൈകേയീ സുതഃ ॥ 35 ॥
ദൃഷ്ട്വൈവ വിലലാപാഽര്തോ ബാഷ്പസംദിഗ്ധയാ ഗിരാ ।
അശക്നുവന് ധാരയിതും ധൈര്യാദ്വചനമബ്രവീത് ॥ 36 ॥
യ സ്സംസദി പ്രകൃതിഭിര്ഭവേദ്യുക്ത ഉപാസിതുമ് ।
വന്യൈര്മൃഗൈരുപാസീന സ്സോഽയമാസ്തേ മമാഗ്രജഃ ॥ 37 ॥
വാസോഭിര്ബഹുസാഹസ്രൈര്യോ മഹാത്മാ പുരോചിതഃ ।
മൃഗാജിനേ സോഽയമിഹ പ്രവസ്തേ ധര്മമാചരന് ॥ 38 ॥
അധാരയദ്യോ വിവിധാശ്ചിത്രാസ്സുമനസസ്തദാ ।
സോഽയം ജടാഭാരമിമം വഹതേ രാഘവഃ കഥമ് ॥ 39 ॥
യസ്യ യജ്ഞൈര്യഥാദിഷ്ടൈര്യുക്തോ ധര്മസ്യ സംചയഃ ।
ശരീരക്ലേശസംഭൂതം സ ധര്മം പരിമാര്ഗതേ ॥ 40 ॥
ചംദനേന മഹാര്ഹേണ യസ്യാംഗമുപസേവിതമ് ।
മലേന തസ്യാംഗമിദം കഥമാര്യസ്യ സേവ്യതേ ॥ 41 ॥
മന്നിമിത്തമിദം ദുഃഖം പ്രാപ്തോ രാമഃ സുഖോചിതഃ ।
ധിഗ്ജീവിതം നൃശംസസ്യ മമ ലോകവിഗര്ഹിതമ് ॥ 42 ॥
ഇത്യേവം വിലപംദീനഃ പ്രസ്വിന്നമുഖപംകജഃ ।
പാദാവപ്രാപ്യ രാമസ്യ പപാത ഭരതോ രുദന് ॥ 43 ॥
ദുഃഖാഭിതപ്തോ ഭരതോ രാജപുത്രോ മഹാബലഃ ।
ഉക്ത്വാഽര്യേതി സകൃദ്ദീനം പുനര്നോവാച കിംചന ॥ 44 ॥
ബാഷ്പാഭിഹതകംഠശ്ച പ്രേക്ഷ്യ രാമം യശസ്വിനമ് ।
ആര്യേത്യേവാഭിസംക്രുശ്യ വ്യാഹര്തും നാശകത്തദാ ॥ 45 ॥
ശത്രുഘ്നശ്ചാപി രാമസ്യ വവംദേ ചരണൌ രുദന് ।
താവുഭൌ സ സമാലിംഗ്യ രാമശ്ചാശ്രൂണ്യവര്തയത് ॥ 46 ॥
തതസ്സുമംത്രേണ ഗുഹേന ചൈവ സമീയതു രാജസുതാവരണ്യേ ।
ദിവാകരശ്ചൈവ നിശാകരശ്ച യഥാഽംബരേ ശുക്രബൃഹസ്പതിഭ്യാമ് ॥ 47 ॥
താന്പാര്ഥിവാന്വാരണയൂഥപാഭാന്സമാഗതാം സ്തത്ര മഹത്യരണ്യേ ।
വനൌകസസ്തേഽപി സമീക്ഷ്യ സർവേഽപ്യശ്രൂണ്യമുംചന്പ്രവിഹായ ഹര്ഷമ് ॥ 48 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകോനശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
