śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkōnaśatatamassargaḥ ।
niviṣṭāyāṃ tu sēnāyāmutsukō bharatastadā ।
jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan ॥ 1 ॥
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ sandiśya mātṛrmē śīghramānaya ।
iti tvaritamagrē sa jagāma guruvatsalaḥ ॥ 2 ॥
sumantrastvapi śatrughnamadūrādanvapadyata ।
rāmadarśanajastarṣō bharatasyēva tasya cha ॥ 3 ॥
gachChannēvātha bharatastāpasālaya saṃsthitām ।
bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ cha dadarśa ha ॥ 4 ॥
śālāyāstvagrata stasyā dadarśa bharata stadā ।
kāṣṭhāni chāvabhagnāni puṣpāṇyupachitāni cha ॥ 5 ॥
sa lakṣmaṇasya rāmasya dadarśā'śramamīyuṣaḥ ।
kṛtaṃ vṛkṣēṣvabhijñānaṃ kuśachīraiḥ kvachitkvachit ॥ 6 ॥
dadarśa vanē tasminmahata ssañchayānkṛtān ।
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ cha karīṣai śaśītakāraṇāt ॥ 7 ॥
gachChannēva mahābāhurdyutimānbharata stadā ।
śatrughnaṃ chābravīddhṛṣṭastānamātyāṃścha sarvaśaḥ ॥ 8 ॥
manyē prāptāḥ sma taṃ dēśaṃ bharadvājō yamabravīt ।
nātidūrē hi manyē'haṃ nadīṃ mandākinīmitaḥ ॥ 9 ॥
uchchairbaddhāni chīrāṇi lakṣmaṇēna bhavēdayam ।
abhijñānakṛtaḥ panthā akālē gantumichChatā ॥ 10 ॥
idaṃ chōdāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām ।
śailapārśvē parikrāntamanyōnyamabhigarjatām ॥ 11 ॥
yamēvādhātumichChanti tāpasā ssatataṃ vanē ।
tasyāsau dṛśyatē dhūma ssaṅkulaḥ kṛṣṇavartmanaḥ ॥ 12 ॥
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam ।
āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭō maharṣimiva rāghavam ॥ 13 ॥
atha gatvā muhūrtantu chitrakūṭaṃ sa rāghavaḥ ।
mandākinīmanuprāptastaṃ janaṃ chēdamabravīt ॥ 14 ॥
jagatyāṃ puraṣavyāghra āstē vīrāsanē rataḥ ।
janēndrō nirjanaṃ prāpya dhiṅmē janma sajīvitam ॥ 15 ॥
matkṛtē vyasanaṃ prāptō lōkanāthō mahādyutiḥ ।
sarvānkāmānparityajya vanē vasati rāghavaḥ ॥ 16 ॥
iti lōkasamākruṣṭaḥ pādēṣvadya prasādayan ।
rāmasya nipatiṣyāmi sītāyā lakṣmaṇasya cha ॥ 17 ॥
ēvaṃ saṃvilapaṃ stasminvanē daśarathātmajaḥ ।
dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manōramām ॥ 18 ॥
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām ।
viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvēdimivādhvarē ॥ 19 ॥
śakrāyudhanikāśaiścha kārmukairbhārasādhanaiḥ ।
rukmapṛṣṭhairmahāsārai śśōbhitāṃ śatrubādhakaiḥ ॥ 20 ॥
arka raśmi pratīkāśairghōraistūṇīgataiśśaraiḥ ।
śōbhitāṃ dīptavadanai ssarpairbhōgavatīmiva ॥ 21 ॥
mahārajatavāsōbhyāmasibhyāṃ cha virājitām ।
rukmabinduvichitrābhyāṃ charmabhyāṃ chāpi śōbhitām ॥ 22 ॥
gōdhā angulitrair āsāktaiḥ chitraiḥ kānchana bhūṣitaiḥ ।
ari samghair anādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ simha guhāṃ iva ॥ 23 ॥
ēvaṃ saṃvilapaṃ stasminvanē daśarathātmajaḥ ।
dadarśa mahātīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manōramām ॥ 24 ॥
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām ।
viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvēdimivādhvarē ॥ 25 ॥
śakrāyudhanikāśaiścha kārmukairbhārasādhanaiḥ ।
rukmapṛṣṭhairmahāsārai śśōbhitāṃ śatrubādhakaiḥ ॥ 26 ॥
arka raśmi pratīkāśairghōraistūṇīgataiśśaraiḥ ।
śōbhitāṃ dīptavadanai ssarpairbhōgavatīmiva ॥ 27 ॥
mahārajatavāsōbhyāmasibhyāṃ cha virājitām ।
rukmabinduvichitrābhyāṃ charmabhyāṃ chāpi śōbhitām ॥ 28 ॥
taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmān duhkha mōha pariplutaḥ ।
abhyadhāvata dharma ātmā bharataḥ kaikayī sutaḥ ॥ 29 ॥
prāgudakpravaṇāṃ vēdiṃ viśālāṃ dīptapāvakām ।
dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmanivēśanē ॥ 30 ॥
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharatō gurum ।
uṭajē rāmamāsīnaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam ॥ 31 ॥
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ chīravalkalavāsasam ।
dadarśa rāmamāsīnamabhitaḥ pāvakōpamam ॥ 32 ॥
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhēkṣaṇam ।
pṛthivyāssāgarāntāyāḥ bhartāraṃ dharmachāriṇam ॥ 33 ॥
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇamiva śāśvatam ।
sthaṇḍilē darbhasaṃstīrṇē sītayā lakṣmaṇēna cha ॥ 34 ॥
taṃ dṛṣṭvā bharata śśrīmān duḥkhaśōkapariplutaḥ ।
abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikēyī sutaḥ ॥ 35 ॥
dṛṣṭvaiva vilalāpā'rtō bāṣpasandigdhayā girā ।
aśaknuvan dhārayituṃ dhairyādvachanamabravīt ॥ 36 ॥
ya ssaṃsadi prakṛtibhirbhavēdyukta upāsitum ।
vanyairmṛgairupāsīna ssō'yamāstē mamāgrajaḥ ॥ 37 ॥
vāsōbhirbahusāhasrairyō mahātmā purōchitaḥ ।
mṛgājinē sō'yamiha pravastē dharmamācharan ॥ 38 ॥
adhārayadyō vividhāśchitrāssumanasastadā ।
sō'yaṃ jaṭābhāramimaṃ vahatē rāghavaḥ katham ॥ 39 ॥
yasya yajñairyathādiṣṭairyuktō dharmasya sañchayaḥ ।
śarīraklēśasambhūtaṃ sa dharmaṃ parimārgatē ॥ 40 ॥
chandanēna mahārhēṇa yasyāṅgamupasēvitam ।
malēna tasyāṅgamidaṃ kathamāryasya sēvyatē ॥ 41 ॥
mannimittamidaṃ duḥkhaṃ prāptō rāmaḥ sukhōchitaḥ ।
dhigjīvitaṃ nṛśaṃsasya mama lōkavigarhitam ॥ 42 ॥
ityēvaṃ vilapandīnaḥ prasvinnamukhapaṅkajaḥ ।
pādāvaprāpya rāmasya papāta bharatō rudan ॥ 43 ॥
duḥkhābhitaptō bharatō rājaputrō mahābalaḥ ।
uktvā'ryēti sakṛddīnaṃ punarnōvācha kiñchana ॥ 44 ॥
bāṣpābhihatakaṇṭhaścha prēkṣya rāmaṃ yaśasvinam ।
āryētyēvābhisaṅkruśya vyāhartuṃ nāśakattadā ॥ 45 ॥
śatrughnaśchāpi rāmasya vavandē charaṇau rudan ।
tāvubhau sa samāliṅgya rāmaśchāśrūṇyavartayat ॥ 46 ॥
tatassumantrēṇa guhēna chaiva samīyatu rājasutāvaraṇyē ।
divākaraśchaiva niśākaraścha yathā'mbarē śukrabṛhaspatibhyām ॥ 47 ॥
tānpārthivānvāraṇayūthapābhānsamāgatāṃ statra mahatyaraṇyē ।
vanaukasastē'pi samīkṣya sarvē'pyaśrūṇyamuñchanpravihāya harṣam ॥ 48 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaśatatamassargaḥ ॥