ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ନିଵିଷ୍ଟାୟାଂ ତୁ ସେନାୟାମୁତ୍ସୁକୋ ଭରତସ୍ତଦା ।
ଜଗାମ ଭ୍ରାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମନୁଦର୍ଶୟନ୍ ॥ 1 ॥
ଋଷିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ସଂଦିଶ୍ୟ ମାତୃର୍ମେ ଶୀଘ୍ରମାନୟ ।
ଇତି ତ୍ଵରିତମଗ୍ରେ ସ ଜଗାମ ଗୁରୁଵତ୍ସଲଃ ॥ 2 ॥
ସୁମଂତ୍ରସ୍ତ୍ଵପି ଶତ୍ରୁଘ୍ନମଦୂରାଦନ୍ଵପଦ୍ୟତ ।
ରାମଦର୍ଶନଜସ୍ତର୍ଷୋ ଭରତସ୍ୟେଵ ତସ୍ୟ ଚ ॥ 3 ॥
ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵାଥ ଭରତସ୍ତାପସାଲୟ ସଂସ୍ଥିତାମ୍ ।
ଭ୍ରାତୁଃ ପର୍ଣକୁଟୀଂ ଶ୍ରୀମାନୁଟଜଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 4 ॥
ଶାଲାୟାସ୍ତ୍ଵଗ୍ରତ ସ୍ତସ୍ୟା ଦଦର୍ଶ ଭରତ ସ୍ତଦା ।
କାଷ୍ଠାନି ଚାଵଭଗ୍ନାନି ପୁଷ୍ପାଣ୍ୟୁପଚିତାନି ଚ ॥ 5 ॥
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଦଦର୍ଶାଽଶ୍ରମମୀୟୁଷଃ ।
କୃତଂ ଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵଭିଜ୍ଞାନଂ କୁଶଚୀରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 6 ॥
ଦଦର୍ଶ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ମହତ ସ୍ସଂଚୟାନ୍କୃତାନ୍ ।
ମୃଗାଣାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ କରୀଷୈ ଶଶୀତକାରଣାତ୍ ॥ 7 ॥
ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵ ମହାବାହୁର୍ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ଭରତ ସ୍ତଦା ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟସ୍ତାନମାତ୍ୟାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 8 ॥
ମନ୍ୟେ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ତଂ ଦେଶଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ନାତିଦୂରେ ହି ମନ୍ୟେଽହଂ ନଦୀଂ ମଂଦାକିନୀମିତଃ ॥ 9 ॥
ଉଚ୍ଚୈର୍ବଦ୍ଧାନି ଚୀରାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଭଵେଦୟମ୍ ।
ଅଭିଜ୍ଞାନକୃତଃ ପଂଥା ଅକାଲେ ଗଂତୁମିଚ୍ଛତା ॥ 10 ॥
ଇଦଂ ଚୋଦାତ୍ତଦଂତାନାଂ କୁଂଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଶୈଲପାର୍ଶ୍ଵେ ପରିକ୍ରାଂତମନ୍ୟୋନ୍ୟମଭିଗର୍ଜତାମ୍ ॥ 11 ॥
ୟମେଵାଧାତୁମିଚ୍ଛଂତି ତାପସା ସ୍ସତତଂ ଵନେ ।
ତସ୍ୟାସୌ ଦୃଶ୍ୟତେ ଧୂମ ସ୍ସଂକୁଲଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନଃ ॥ 12 ॥
ଅତ୍ରାହଂ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରଂ ଗୁରୁସତ୍କାରକାରିଣମ୍ ।
ଆର୍ୟଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ମହର୍ଷିମିଵ ରାଘଵମ୍ ॥ 13 ॥
ଅଥ ଗତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂତୁ ଚିତ୍ରକୂଟଂ ସ ରାଘଵଃ ।
ମଂଦାକିନୀମନୁପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଂ ଜନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 14 ॥
ଜଗତ୍ୟାଂ ପୁରଷଵ୍ୟାଘ୍ର ଆସ୍ତେ ଵୀରାସନେ ରତଃ ।
ଜନେଂଦ୍ରୋ ନିର୍ଜନଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଧିଙ୍ମେ ଜନ୍ମ ସଜୀଵିତମ୍ ॥ 15 ॥
ମତ୍କୃତେ ଵ୍ୟସନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲୋକନାଥୋ ମହାଦ୍ୟୁତିଃ ।
ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଵନେ ଵସତି ରାଘଵଃ ॥ 16 ॥
ଇତି ଲୋକସମାକ୍ରୁଷ୍ଟଃ ପାଦେଷ୍ଵଦ୍ୟ ପ୍ରସାଦୟନ୍ ।
ରାମସ୍ୟ ନିପତିଷ୍ୟାମି ସୀତାୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଚ ॥ 17 ॥
ଏଵଂ ସଂଵିଲପଂ ସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ପୁଣ୍ୟାଂ ପର୍ଣଶାଲାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ 18 ॥
ସାଲତାଲାଶ୍ଵକର୍ଣାନାଂ ପର୍ଣୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତାମ୍ ।
ଵିଶାଲାଂ ମୃଦୁଭିସ୍ତୀର୍ଣାଂ କୁଶୈର୍ଵେଦିମିଵାଧ୍ଵରେ ॥ 19 ॥
ଶକ୍ରାୟୁଧନିକାଶୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈର୍ଭାରସାଧନୈଃ ।
ରୁକ୍ମପୃଷ୍ଠୈର୍ମହାସାରୈ ଶ୍ଶୋଭିତାଂ ଶତ୍ରୁବାଧକୈଃ ॥ 20 ॥
ଅର୍କ ରଶ୍ମି ପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଘୋରୈସ୍ତୂଣୀଗତୈଶ୍ଶରୈଃ ।
ଶୋଭିତାଂ ଦୀପ୍ତଵଦନୈ ସ୍ସର୍ପୈର୍ଭୋଗଵତୀମିଵ ॥ 21 ॥
ମହାରଜତଵାସୋଭ୍ୟାମସିଭ୍ୟାଂ ଚ ଵିରାଜିତାମ୍ ।
ରୁକ୍ମବିଂଦୁଵିଚିତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ଚର୍ମଭ୍ୟାଂ ଚାପି ଶୋଭିତାମ୍ ॥ 22 ॥
ଗୋଧା ଅନ୍ଗୁଲିତ୍ରୈର୍ ଆସାକ୍ତୈଃ ଚିତ୍ରୈଃ କାନ୍ଚନ ଭୂଷିତୈଃ ।
ଅରି ସମ୍ଘୈର୍ ଅନାଧୃଷ୍ୟାଂ ମୃଗୈଃ ସିମ୍ହ ଗୁହାଂ ଇଵ ॥ 23 ॥
ଏଵଂ ସଂଵିଲପଂ ସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
ଦଦର୍ଶ ମହାତୀଂ ପୁଣ୍ୟାଂ ପର୍ଣଶାଲାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ 24 ॥
ସାଲତାଲାଶ୍ଵକର୍ଣାନାଂ ପର୍ଣୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତାମ୍ ।
ଵିଶାଲାଂ ମୃଦୁଭିସ୍ତୀର୍ଣାଂ କୁଶୈର୍ଵେଦିମିଵାଧ୍ଵରେ ॥ 25 ॥
ଶକ୍ରାୟୁଧନିକାଶୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈର୍ଭାରସାଧନୈଃ ।
ରୁକ୍ମପୃଷ୍ଠୈର୍ମହାସାରୈ ଶ୍ଶୋଭିତାଂ ଶତ୍ରୁବାଧକୈଃ ॥ 26 ॥
ଅର୍କ ରଶ୍ମି ପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଘୋରୈସ୍ତୂଣୀଗତୈଶ୍ଶରୈଃ ।
ଶୋଭିତାଂ ଦୀପ୍ତଵଦନୈ ସ୍ସର୍ପୈର୍ଭୋଗଵତୀମିଵ ॥ 27 ॥
ମହାରଜତଵାସୋଭ୍ୟାମସିଭ୍ୟାଂ ଚ ଵିରାଜିତାମ୍ ।
ରୁକ୍ମବିଂଦୁଵିଚିତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ଚର୍ମଭ୍ୟାଂ ଚାପି ଶୋଭିତାମ୍ ॥ 28 ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୁହ୍ଖ ମୋହ ପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଅଭ୍ୟଧାଵତ ଧର୍ମ ଆତ୍ମା ଭରତଃ କୈକୟୀ ସୁତଃ ॥ 29 ॥
ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣାଂ ଵେଦିଂ ଵିଶାଲାଂ ଦୀପ୍ତପାଵକାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଭରତସ୍ତତ୍ର ପୁଣ୍ୟାଂ ରାମନିଵେଶନେ ॥ 30 ॥
ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ସ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଦଦର୍ଶ ଭରତୋ ଗୁରୁମ୍ ।
ଉଟଜେ ରାମମାସୀନଂ ଜଟାମଂଡଲଧାରିଣମ୍ ॥ 31 ॥
ତଂ ତୁ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରଂ ଚୀରଵଲ୍କଲଵାସସମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ରାମମାସୀନମଭିତଃ ପାଵକୋପମମ୍ ॥ 32 ॥
ସିଂହସ୍କଂଧଂ ମହାବାହୁଂ ପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣମ୍ ।
ପୃଥିଵ୍ୟାସ୍ସାଗରାଂତାୟାଃ ଭର୍ତାରଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍ ॥ 33 ॥
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ମହାବାହୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।
ସ୍ଥଂଡିଲେ ଦର୍ଭସଂସ୍ତୀର୍ଣେ ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ 34 ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୁଃଖଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଅଭ୍ୟଧାଵତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତଃ କୈକେୟୀ ସୁତଃ ॥ 35 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵିଲଲାପାଽର୍ତୋ ବାଷ୍ପସଂଦିଗ୍ଧୟା ଗିରା ।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ ଧାରୟିତୁଂ ଧୈର୍ୟାଦ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 36 ॥
ୟ ସ୍ସଂସଦି ପ୍ରକୃତିଭିର୍ଭଵେଦ୍ୟୁକ୍ତ ଉପାସିତୁମ୍ ।
ଵନ୍ୟୈର୍ମୃଗୈରୁପାସୀନ ସ୍ସୋଽୟମାସ୍ତେ ମମାଗ୍ରଜଃ ॥ 37 ॥
ଵାସୋଭିର୍ବହୁସାହସ୍ରୈର୍ୟୋ ମହାତ୍ମା ପୁରୋଚିତଃ ।
ମୃଗାଜିନେ ସୋଽୟମିହ ପ୍ରଵସ୍ତେ ଧର୍ମମାଚରନ୍ ॥ 38 ॥
ଅଧାରୟଦ୍ୟୋ ଵିଵିଧାଶ୍ଚିତ୍ରାସ୍ସୁମନସସ୍ତଦା ।
ସୋଽୟଂ ଜଟାଭାରମିମଂ ଵହତେ ରାଘଵଃ କଥମ୍ ॥ 39 ॥
ୟସ୍ୟ ୟଜ୍ଞୈର୍ୟଥାଦିଷ୍ଟୈର୍ୟୁକ୍ତୋ ଧର୍ମସ୍ୟ ସଂଚୟଃ ।
ଶରୀରକ୍ଲେଶସଂଭୂତଂ ସ ଧର୍ମଂ ପରିମାର୍ଗତେ ॥ 40 ॥
ଚଂଦନେନ ମହାର୍ହେଣ ୟସ୍ୟାଂଗମୁପସେଵିତମ୍ ।
ମଲେନ ତସ୍ୟାଂଗମିଦଂ କଥମାର୍ୟସ୍ୟ ସେଵ୍ୟତେ ॥ 41 ॥
ମନ୍ନିମିତ୍ତମିଦଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମଃ ସୁଖୋଚିତଃ ।
ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂ ନୃଶଂସସ୍ୟ ମମ ଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ 42 ॥
ଇତ୍ୟେଵଂ ଵିଲପଂଦୀନଃ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନମୁଖପଂକଜଃ ।
ପାଦାଵପ୍ରାପ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ପପାତ ଭରତୋ ରୁଦନ୍ ॥ 43 ॥
ଦୁଃଖାଭିତପ୍ତୋ ଭରତୋ ରାଜପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ ।
ଉକ୍ତ୍ଵାଽର୍ୟେତି ସକୃଦ୍ଦୀନଂ ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ ॥ 44 ॥
ବାଷ୍ପାଭିହତକଂଠଶ୍ଚ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ରାମଂ ୟଶସ୍ଵିନମ୍ ।
ଆର୍ୟେତ୍ୟେଵାଭିସଂକ୍ରୁଶ୍ୟ ଵ୍ୟାହର୍ତୁଂ ନାଶକତ୍ତଦା ॥ 45 ॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚାପି ରାମସ୍ୟ ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ରୁଦନ୍ ।
ତାଵୁଭୌ ସ ସମାଲିଂଗ୍ୟ ରାମଶ୍ଚାଶ୍ରୂଣ୍ୟଵର୍ତୟତ୍ ॥ 46 ॥
ତତସ୍ସୁମଂତ୍ରେଣ ଗୁହେନ ଚୈଵ ସମୀୟତୁ ରାଜସୁତାଵରଣ୍ୟେ ।
ଦିଵାକରଶ୍ଚୈଵ ନିଶାକରଶ୍ଚ ୟଥାଽଂବରେ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତିଭ୍ୟାମ୍ ॥ 47 ॥
ତାନ୍ପାର୍ଥିଵାନ୍ଵାରଣୟୂଥପାଭାନ୍ସମାଗତାଂ ସ୍ତତ୍ର ମହତ୍ୟରଣ୍ୟେ ।
ଵନୌକସସ୍ତେଽପି ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ସର୍ଵେଽପ୍ୟଶ୍ରୂଣ୍ୟମୁଂଚନ୍ପ୍ରଵିହାୟ ହର୍ଷମ୍ ॥ 48 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଏକୋନଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
