ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാംഡമ് ।
അഥ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ।
നാരദസ്യ തു തദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ വാക്യവിശാരദഃ ।
പൂജയാമാസ ധര്മാത്മാ സഹശിഷ്യോ മഹാമുനിഃ ॥ 1 ॥
യഥാവത്പൂജിതസ്തേന ദേവര്ഷിര്നാരദസ്തദാ ।
ആപൃഷ്ട്വൈവാഭ്യനുജ്ഞാതസ്സ ജഗാമ വിഹായസമ് ॥ 2 ॥
സ മുഹൂര്തം ഗതേ തസ്മിംദേവലോകം മുനിസ്തദാ ।
ജഗാമ തമസാതീരം ജാഹ്നവ്യാസ്ത്വവിദൂരതഃ ॥ 3 ॥
സ തു തീരം സമാസാദ്യ തമസായാ മഹാമുനിഃ ।
ശിഷ്യമാഹ സ്ഥിതം പാര്ശ്വേ ദൃഷ്ട്വാ തീര്ഥമകര്ദമമ് ॥ 4 ॥
അകര്ദമമിദം തീര്ഥം ഭരദ്വാജ നിശാമയ ।
രമണീയം പ്രസന്നാംബു സന്മനുഷ്യമനോ യഥാ ॥ 5 ॥
ന്യസ്യതാം കലശസ്താത ദീയതാം വല്കലം മമ ।
ഇദമേവാവഗാഹിഷ്യേ തമസാതീര്ഥമുത്തമമ് ॥ 6 ॥
ഏവമുക്തോ ഭരദ്വാജോ വാല്മീകേന മഹാത്മനാ ।
പ്രായച്ഛത മുനേസ്തസ്യ വല്കലം നിയതോ ഗുരോഃ ॥ 7 ॥
സ ശിഷ്യഹസ്താദാദായ വല്കലം നിയതേംദ്രിയഃ ।
വിചചാര ഹ പശ്യംസ്തത്സർവതോ വിപുലം വനമ് ॥ 8 ॥
തസ്യാഭ്യാശേ തു മിഥുനം ചരംതമനപായിനമ് ।
ദദര്ശ ഭഗവാംസ്തത്ര ക്രൌംചയോശ്ചാരുനിസ്വനമ് ॥ 9 ॥
തസ്മാത്തു മിഥുനാദേകം പുമാംസം പാപനിശ്ചയഃ ।
ജഘാന വൈരനിലയോ നിഷാദസ്തസ്യ പശ്യതഃ ॥ 10 ॥
തം ശോണിതപരീതാംഗം വേഷ്ടമാനം മഹീതലേ ।
ഭാര്യാ തു നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ രുരാവ കരുണാം ഗിരമ് ॥ 11 ॥
വിയുക്താ പതിനാ തേന ദ്വിജേന സഹചാരിണാ ।
താമ്രശീര്ഷേണ മത്തേന പത്രിണാ സഹിതേന വൈ ॥ 12 ॥
തദാ തു തം ദ്വിജം ദൃഷ്ട്വാ നിഷാദേന നിപാതിതമ് ।
ഋഷേര്ധര്മാത്മനസ്തസ്യ കാരുണ്യം സമപദ്യത ॥ 13 ॥
തതഃ കരുണവേദിത്വാദധര്മോഽയമിതി ദ്വിജഃ ।
നിശാമ്യ രുദതീം ക്രൌംചീമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 14 ॥
മാ നിഷാദ പ്രതിഷ്ഠാം ത്വമഗമശ്ശാശ്വതീസ്സമാഃ ।
യത്ക്രൌംചമിഥുനാദേകമവധീഃ കാമമോഹിതമ് ॥ 15 ॥
15 തസ്യൈവം ബ്രുവതശ്ചിംതാ ബഭൂവ ഹൃദി വീക്ഷതഃ ।
ശോകാര്തേനാസ്യ ശകുനേഃ കിമിദം വ്യാഹൃതം മയാ ॥ 16 ॥
ചിംതയന്സ മഹാപ്രാജ്ഞശ്ചകാര മതിമാന്മതിമ് ।
ശിഷ്യം ചൈവാഽബ്രവീദ്വാക്യമിദം സ മുനിപുംഗവഃ ॥ 17 ॥
പാദബദ്ധോഽക്ഷരസമസ്തംത്രീലയസമന്വിതഃ ।
ശോകാര്തസ്യ പ്രവൃത്തോ മേ ശ്ലോകോ ഭവതു നാന്യഥാ ॥ 18 ॥
ശിഷ്യസ്തു തസ്യ ബ്രുവതോ മുനേർവാക്യമനുത്തമമ് ।
പ്രതിജഗ്രാഹ സംഹൃഷ്ടസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽഭവദ്ഗുരുഃ ॥ 19 ॥
സോഽഭിഷേകം തതഃ കൃത്വാ തീര്ഥേ തസ്മിന്യഥാവിധി ।
തമേവ ചിംതയന്നര്ഥമുപാവര്തത വൈ മുനിഃ ॥ 20 ॥
ഭരദ്വാജസ്തതശ്ശിഷ്യോ വിനീതശ്ശ്രുതവാന്മുനേഃ ।
കലശം പൂര്ണമാദായ പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമ ഹ ॥ 21 ॥
സ പ്രവിശ്യാശ്രമപദം ശിഷ്യേണ സഹ ധര്മവിത് ।
ഉപവിഷ്ടഃ കഥാശ്ചാന്യാശ്ചകാര ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ ॥ 22 ॥
ആജഗാമ തതോ ബ്രഹ്മാ ലോകകര്താ സ്വയം പ്രഭുഃ ।
ചതുര്മുഖോ മഹാതേജാ ദ്രഷ്ടും തം മുനിപുംഗവമ് ॥ 23 ॥
വാല്മീകിരഥ തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ വാഗ്യതഃ ।
പ്രാംജലിഃ പ്രയതോ ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ പരമവിസ്മിതഃ ॥ 24 ॥
പൂജയാമാസ തം ദേവം പാദ്യാര്ഘ്യാസനവംദനൈഃ ।
പ്രണമ്യ വിധിവച്ചൈനം പൃഷ്ട്വാഽനാമയമവ്യയമ് ॥ 25 ॥
അഥോപവിശ്യ ഭഗവാനാസനേ പരമാര്ചിതേ ।
വാല്മീകയേ മഹര്ഷയേ സംദിദേശാസനം തതഃ ॥ 26 ॥
ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതസ്സോഽപ്യുപാവിശദാസനേ ।
ഉപവിഷ്ടേ തദാ തസ്മിന്സർവലോകപിതാമഹേ ।
തദ്ഗതേനൈവ മനസാ വാല്മീകിര്ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ ॥ 27 ॥
പാപാത്മനാ കൃതം കഷ്ടം വൈരഗ്രഹണബുദ്ധിനാ ।
യസ്താദൃശം ചാരുരവം ക്രൌംചം ഹന്യാദകാരണാത് ॥ 28 ॥
ശോചന്നേവ മുഹുഃ ക്രൌംചീമുപശ്ലോകമിമം പുനഃ ।
ജഗാവംതര്ഗതമനാ ഭൂത്വാ ശോകപരായണഃ ॥ 29 ॥
തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ പ്രഹസന്മുനിപുംഗവമ് ।
ശ്ലോക ഏവ ത്വയാ ബദ്ധോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ ॥ 30 ॥
മച്ഛംദാദേവ തേ ബ്രഹ്മന് പ്രവൃത്തേയം സരസ്വതീ ।
രാമസ്യ ചരിതം സർവം കുരു ത്വമൃഷിസത്തമ ॥ 31 ॥
ധര്മാത്മനോ ഗുണവതോ ലോകേ രാമസ്യ ധീമതഃ ।
വൃത്തം കഥയ ധീരസ്യ യഥാ തേ നാരദാച്ഛ്രുതമ് ॥ 32 ॥
രഹസ്യം ച പ്രകാശം ച യദ്വൃത്തം തസ്യ ധീമതഃ ।
രാമസ്യ സഹസൌമിത്രേഃ രാക്ഷസാനാം ച സർവശഃ ॥ 33 ॥
വൈദേഹ്യാശ്ചൈവ യദ്വൃത്തം പ്രകാശം യദി വാ രഹഃ ।
തച്ചാപ്യവിദിതം സർവം വിദിതം തേ ഭവിഷ്യതി ॥ 34 ॥
ന തേ വാഗനൃതാ കാവ്യേ കാചിദത്ര ഭവിഷ്യതി ।
കുരു രാമകഥാം പുണ്യാം ശ്ലോകബദ്ധാം മനോരമാമ് ॥ 35 ॥
യാവത് സ്ഥാസ്യംതി ഗിരയസ്സരിതശ്ച മഹീതലേ ।
താവദ്രാമായണകഥാ ലോകേഷു പ്രചരിഷ്യതി ॥ 36 ॥
യാവദ്രാമായണകഥാ ത്വത്കൃതാ പ്രചരിഷ്യതി ।
താവദൂര്ധ്വമധശ്ച ത്വം മല്ലോകേഷു നിവത്സ്യസി ॥ 37 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ തത്രൈവാംതരധീയത ।
തതസ്സശിഷ്യോ ഭഗവാന്മുനിർവിസ്മയമായയൌ ॥ 38 ॥
തസ്യ ശിഷ്യാസ്തതസ്സർവേ ജഗുശ്ശ്ലോകമിമം പുനഃ ।
മുഹുര്മുഹുഃ പ്രീയമാണാഃ പ്രാഹുശ്ച ഭൃശവിസ്മിതാഃ ॥ 39 ॥
സമാക്ഷരൈശ്ചതുര്ഭിര്യഃ പാദൈര്ഗീതോ മഹര്ഷിണാ ।
സോഽനുവ്യാഹരണാദ്ഭൂയശ്ശ്ലോകശ്ശ്ലോകത്വമാഗതഃ ॥ 40 ॥
തസ്യ ബുദ്ധിരിയം ജാതാ വാല്മീകേര്ഭാവിതാത്മനഃ ।
കൃത്സ്നം രാമായണം കാവ്യമീദൃശൈഃ കരവാണ്യഹമ് ॥ 41 ॥
ഉദാരവൃത്താര്ഥപദൈര്മനോരമൈഃ തദാസ്യ രാമസ്യ ചകാരകീര്തിമാന് ।
സമാക്ഷരൈശ്ശ്ലോകശതൈര്യശസ്വിനോ യശസ്കരം കാവ്യമുദാരധീര്മുനിഃ ॥ 42 ॥
തദുപഗതസമാസസംധിയോഗം സമമധുരോപനതാര്ഥവാക്യബദ്ധമ് ।
രഘുവരചരിതം മുനിപ്രണീതം ദശശിരസശ്ച വധം നിശാമയധ്വമ് ॥ 43 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാംഡേ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ॥
