śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē bālakāṇḍam ।
atha dvitīyassargaḥ ।
nāradasya tu tadvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ ।
pūjayāmāsa dharmātmā sahaśiṣyō mahāmuniḥ ॥ 1 ॥
yathāvatpūjitastēna dēvarṣirnāradastadā ।
āpṛṣṭvaivābhyanujñātassa jagāma vihāyasam ॥ 2 ॥
sa muhūrtaṃ gatē tasmindēvalōkaṃ munistadā ।
jagāma tamasātīraṃ jāhnavyāstvavidūrataḥ ॥ 3 ॥
sa tu tīraṃ samāsādya tamasāyā mahāmuniḥ ।
śiṣyamāha sthitaṃ pārśvē dṛṣṭvā tīrthamakardamam ॥ 4 ॥
akardamamidaṃ tīrthaṃ bharadvāja niśāmaya ।
ramaṇīyaṃ prasannāmbu sanmanuṣyamanō yathā ॥ 5 ॥
nyasyatāṃ kalaśastāta dīyatāṃ valkalaṃ mama ।
idamēvāvagāhiṣyē tamasātīrthamuttamam ॥ 6 ॥
ēvamuktō bharadvājō vālmīkēna mahātmanā ।
prāyachChata munēstasya valkalaṃ niyatō gurōḥ ॥ 7 ॥
sa śiṣyahastādādāya valkalaṃ niyatēndriyaḥ ।
vichachāra ha paśyaṃstatsarvatō vipulaṃ vanam ॥ 8 ॥
tasyābhyāśē tu mithunaṃ charantamanapāyinam ।
dadarśa bhagavāṃstatra krauñchayōśchārunisvanam ॥ 9 ॥
tasmāttu mithunādēkaṃ pumāṃsaṃ pāpaniśchayaḥ ।
jaghāna vairanilayō niṣādastasya paśyataḥ ॥ 10 ॥
taṃ śōṇitaparītāṅgaṃ vēṣṭamānaṃ mahītalē ।
bhāryā tu nihataṃ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṃ giram ॥ 11 ॥
viyuktā patinā tēna dvijēna sahachāriṇā ।
tāmraśīrṣēṇa mattēna patriṇā sahitēna vai ॥ 12 ॥
tadā tu taṃ dvijaṃ dṛṣṭvā niṣādēna nipātitam ।
ṛṣērdharmātmanastasya kāruṇyaṃ samapadyata ॥ 13 ॥
tataḥ karuṇavēditvādadharmō'yamiti dvijaḥ ।
niśāmya rudatīṃ krauñchīmidaṃ vachanamabravīt ॥ 14 ॥
mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaśśāśvatīssamāḥ ।
yatkrauñchamithunādēkamavadhīḥ kāmamōhitam ॥ 15 ॥
15 tasyaivaṃ bruvataśchintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ ।
śōkārtēnāsya śakunēḥ kimidaṃ vyāhṛtaṃ mayā ॥ 16 ॥
chintayansa mahāprājñaśchakāra matimānmatim ।
śiṣyaṃ chaivā'bravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ ॥ 17 ॥
pādabaddhō'kṣarasamastantrīlayasamanvitaḥ ।
śōkārtasya pravṛttō mē ślōkō bhavatu nānyathā ॥ 18 ॥
śiṣyastu tasya bruvatō munērvākyamanuttamam ।
pratijagrāha saṃhṛṣṭastasya tuṣṭō'bhavadguruḥ ॥ 19 ॥
sō'bhiṣēkaṃ tataḥ kṛtvā tīrthē tasminyathāvidhi ।
tamēva chintayannarthamupāvartata vai muniḥ ॥ 20 ॥
bharadvājastataśśiṣyō vinītaśśrutavānmunēḥ ।
kalaśaṃ pūrṇamādāya pṛṣṭhatō'nujagāma ha ॥ 21 ॥
sa praviśyāśramapadaṃ śiṣyēṇa saha dharmavit ।
upaviṣṭaḥ kathāśchānyāśchakāra dhyānamāsthitaḥ ॥ 22 ॥
ājagāma tatō brahmā lōkakartā svayaṃ prabhuḥ ।
chaturmukhō mahātējā draṣṭuṃ taṃ munipuṅgavam ॥ 23 ॥
vālmīkiratha taṃ dṛṣṭvā sahasōtthāya vāgyataḥ ।
prāñjaliḥ prayatō bhūtvā tasthau paramavismitaḥ ॥ 24 ॥
pūjayāmāsa taṃ dēvaṃ pādyārghyāsanavandanaiḥ ।
praṇamya vidhivachchainaṃ pṛṣṭvā'nāmayamavyayam ॥ 25 ॥
athōpaviśya bhagavānāsanē paramārchitē ।
vālmīkayē maharṣayē sandidēśāsanaṃ tataḥ ॥ 26 ॥
brahmaṇā samanujñātassō'pyupāviśadāsanē ।
upaviṣṭē tadā tasminsarvalōkapitāmahē ।
tadgatēnaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthitaḥ ॥ 27 ॥
pāpātmanā kṛtaṃ kaṣṭaṃ vairagrahaṇabuddhinā ।
yastādṛśaṃ chāruravaṃ krauñchaṃ hanyādakāraṇāt ॥ 28 ॥
śōchannēva muhuḥ krauñchīmupaślōkamimaṃ punaḥ ।
jagāvantargatamanā bhūtvā śōkaparāyaṇaḥ ॥ 29 ॥
tamuvācha tatō brahmā prahasanmunipuṅgavam ।
ślōka ēva tvayā baddhō nātra kāryā vichāraṇā ॥ 30 ॥
machChandādēva tē brahman pravṛttēyaṃ sarasvatī ।
rāmasya charitaṃ sarvaṃ kuru tvamṛṣisattama ॥ 31 ॥
dharmātmanō guṇavatō lōkē rāmasya dhīmataḥ ।
vṛttaṃ kathaya dhīrasya yathā tē nāradāchChrutam ॥ 32 ॥
rahasyaṃ cha prakāśaṃ cha yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ ।
rāmasya sahasaumitrēḥ rākṣasānāṃ cha sarvaśaḥ ॥ 33 ॥
vaidēhyāśchaiva yadvṛttaṃ prakāśaṃ yadi vā rahaḥ ।
tachchāpyaviditaṃ sarvaṃ viditaṃ tē bhaviṣyati ॥ 34 ॥
na tē vāganṛtā kāvyē kāchidatra bhaviṣyati ।
kuru rāmakathāṃ puṇyāṃ ślōkabaddhāṃ manōramām ॥ 35 ॥
yāvat sthāsyanti girayassaritaścha mahītalē ।
tāvadrāmāyaṇakathā lōkēṣu prachariṣyati ॥ 36 ॥
yāvadrāmāyaṇakathā tvatkṛtā prachariṣyati ।
tāvadūrdhvamadhaścha tvaṃ mallōkēṣu nivatsyasi ॥ 37 ॥
ityuktvā bhagavānbrahmā tatraivāntaradhīyata ।
tatassaśiṣyō bhagavānmunirvismayamāyayau ॥ 38 ॥
tasya śiṣyāstatassarvē jaguśślōkamimaṃ punaḥ ।
muhurmuhuḥ prīyamāṇāḥ prāhuścha bhṛśavismitāḥ ॥ 39 ॥
samākṣaraiśchaturbhiryaḥ pādairgītō maharṣiṇā ।
sō'nuvyāharaṇādbhūyaśślōkaśślōkatvamāgataḥ ॥ 40 ॥
tasya buddhiriyaṃ jātā vālmīkērbhāvitātmanaḥ ।
kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyamīdṛśaiḥ karavāṇyaham ॥ 41 ॥
udāravṛttārthapadairmanōramaiḥ tadāsya rāmasya chakārakīrtimān ।
samākṣaraiśślōkaśatairyaśasvinō yaśaskaraṃ kāvyamudāradhīrmuniḥ ॥ 42 ॥
tadupagatasamāsasandhiyōgaṃ samamadhurōpanatārthavākyabaddham ।
raghuvaracharitaṃ munipraṇītaṃ daśaśirasaścha vadhaṃ niśāmayadhvam ॥ 43 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē dvitīyassargaḥ ॥