ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ବାଲକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀୟସ୍ସର୍ଗଃ ।
ନାରଦସ୍ୟ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ୟଵିଶାରଦଃ ।
ପୂଜୟାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶିଷ୍ୟୋ ମହାମୁନିଃ ॥ 1 ॥
ୟଥାଵତ୍ପୂଜିତସ୍ତେନ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଦା ।
ଆପୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ୟନୁଜ୍ଞାତସ୍ସ ଜଗାମ ଵିହାୟସମ୍ ॥ 2 ॥
ସ ମୁହୂର୍ତଂ ଗତେ ତସ୍ମିଂଦେଵଲୋକଂ ମୁନିସ୍ତଦା ।
ଜଗାମ ତମସାତୀରଂ ଜାହ୍ନଵ୍ୟାସ୍ତ୍ଵଵିଦୂରତଃ ॥ 3 ॥
ସ ତୁ ତୀରଂ ସମାସାଦ୍ୟ ତମସାୟା ମହାମୁନିଃ ।
ଶିଷ୍ୟମାହ ସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥମକର୍ଦମମ୍ ॥ 4 ॥
ଅକର୍ଦମମିଦଂ ତୀର୍ଥଂ ଭରଦ୍ଵାଜ ନିଶାମୟ ।
ରମଣୀୟଂ ପ୍ରସନ୍ନାଂବୁ ସନ୍ମନୁଷ୍ୟମନୋ ୟଥା ॥ 5 ॥
ନ୍ୟସ୍ୟତାଂ କଲଶସ୍ତାତ ଦୀୟତାଂ ଵଲ୍କଲଂ ମମ ।
ଇଦମେଵାଵଗାହିଷ୍ୟେ ତମସାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 6 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵାଲ୍ମୀକେନ ମହାତ୍ମନା ।
ପ୍ରାୟଚ୍ଛତ ମୁନେସ୍ତସ୍ୟ ଵଲ୍କଲଂ ନିୟତୋ ଗୁରୋଃ ॥ 7 ॥
ସ ଶିଷ୍ୟହସ୍ତାଦାଦାୟ ଵଲ୍କଲଂ ନିୟତେଂଦ୍ରିୟଃ ।
ଵିଚଚାର ହ ପଶ୍ୟଂସ୍ତତ୍ସର୍ଵତୋ ଵିପୁଲଂ ଵନମ୍ ॥ 8 ॥
ତସ୍ୟାଭ୍ୟାଶେ ତୁ ମିଥୁନଂ ଚରଂତମନପାୟିନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର କ୍ରୌଂଚୟୋଶ୍ଚାରୁନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 9 ॥
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମିଥୁନାଦେକଂ ପୁମାଂସଂ ପାପନିଶ୍ଚୟଃ ।
ଜଘାନ ଵୈରନିଲୟୋ ନିଷାଦସ୍ତସ୍ୟ ପଶ୍ୟତଃ ॥ 10 ॥
ତଂ ଶୋଣିତପରୀତାଂଗଂ ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ ।
ଭାର୍ୟା ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରାଵ କରୁଣାଂ ଗିରମ୍ ॥ 11 ॥
ଵିୟୁକ୍ତା ପତିନା ତେନ ଦ୍ଵିଜେନ ସହଚାରିଣା ।
ତାମ୍ରଶୀର୍ଷେଣ ମତ୍ତେନ ପତ୍ରିଣା ସହିତେନ ଵୈ ॥ 12 ॥
ତଦା ତୁ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷାଦେନ ନିପାତିତମ୍ ।
ଋଷେର୍ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ୟ କାରୁଣ୍ୟଂ ସମପଦ୍ୟତ ॥ 13 ॥
ତତଃ କରୁଣଵେଦିତ୍ଵାଦଧର୍ମୋଽୟମିତି ଦ୍ଵିଜଃ ।
ନିଶାମ୍ୟ ରୁଦତୀଂ କ୍ରୌଂଚୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 14 ॥
ମା ନିଷାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତ୍ଵମଗମଶ୍ଶାଶ୍ଵତୀସ୍ସମାଃ ।
ୟତ୍କ୍ରୌଂଚମିଥୁନାଦେକମଵଧୀଃ କାମମୋହିତମ୍ ॥ 15 ॥
15 ତସ୍ୟୈଵଂ ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚିଂତା ବଭୂଵ ହୃଦି ଵୀକ୍ଷତଃ ।
ଶୋକାର୍ତେନାସ୍ୟ ଶକୁନେଃ କିମିଦଂ ଵ୍ୟାହୃତଂ ମୟା ॥ 16 ॥
ଚିଂତୟନ୍ସ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚକାର ମତିମାନ୍ମତିମ୍ ।
ଶିଷ୍ୟଂ ଚୈଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ୟମିଦଂ ସ ମୁନିପୁଂଗଵଃ ॥ 17 ॥
ପାଦବଦ୍ଧୋଽକ୍ଷରସମସ୍ତଂତ୍ରୀଲୟସମନ୍ଵିତଃ ।
ଶୋକାର୍ତସ୍ୟ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମେ ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତୁ ନାନ୍ୟଥା ॥ 18 ॥
ଶିଷ୍ୟସ୍ତୁ ତସ୍ୟ ବ୍ରୁଵତୋ ମୁନେର୍ଵାକ୍ୟମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ୟ ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ଗୁରୁଃ ॥ 19 ॥
ସୋଽଭିଷେକଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ତସ୍ମିନ୍ୟଥାଵିଧି ।
ତମେଵ ଚିଂତୟନ୍ନର୍ଥମୁପାଵର୍ତତ ଵୈ ମୁନିଃ ॥ 20 ॥
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଶ୍ଶିଷ୍ୟୋ ଵିନୀତଶ୍ଶ୍ରୁତଵାନ୍ମୁନେଃ ।
କଲଶଂ ପୂର୍ଣମାଦାୟ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଜଗାମ ହ ॥ 21 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ୟାଶ୍ରମପଦଂ ଶିଷ୍ୟେଣ ସହ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
ଉପଵିଷ୍ଟଃ କଥାଶ୍ଚାନ୍ୟାଶ୍ଚକାର ଧ୍ୟାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 22 ॥
ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକର୍ତା ସ୍ଵୟଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଚତୁର୍ମୁଖୋ ମହାତେଜା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ॥ 23 ॥
ଵାଲ୍ମୀକିରଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସୋତ୍ଥାୟ ଵାଗ୍ୟତଃ ।
ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପ୍ରୟତୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ପରମଵିସ୍ମିତଃ ॥ 24 ॥
ପୂଜୟାମାସ ତଂ ଦେଵଂ ପାଦ୍ୟାର୍ଘ୍ୟାସନଵଂଦନୈଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଵିଧିଵଚ୍ଚୈନଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନାମୟମଵ୍ୟୟମ୍ ॥ 25 ॥
ଅଥୋପଵିଶ୍ୟ ଭଗଵାନାସନେ ପରମାର୍ଚିତେ ।
ଵାଲ୍ମୀକୟେ ମହର୍ଷୟେ ସଂଦିଦେଶାସନଂ ତତଃ ॥ 26 ॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତସ୍ସୋଽପ୍ୟୁପାଵିଶଦାସନେ ।
ଉପଵିଷ୍ଟେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହେ ।
ତଦ୍ଗତେନୈଵ ମନସା ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଧ୍ୟାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 27 ॥
ପାପାତ୍ମନା କୃତଂ କଷ୍ଟଂ ଵୈରଗ୍ରହଣବୁଦ୍ଧିନା ।
ୟସ୍ତାଦୃଶଂ ଚାରୁରଵଂ କ୍ରୌଂଚଂ ହନ୍ୟାଦକାରଣାତ୍ ॥ 28 ॥
ଶୋଚନ୍ନେଵ ମୁହୁଃ କ୍ରୌଂଚୀମୁପଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ଜଗାଵଂତର୍ଗତମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୋକପରାୟଣଃ ॥ 29 ॥
ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରହସନ୍ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ।
ଶ୍ଲୋକ ଏଵ ତ୍ଵୟା ବଦ୍ଧୋ ନାତ୍ର କାର୍ୟା ଵିଚାରଣା ॥ 30 ॥
ମଚ୍ଛଂଦାଦେଵ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେୟଂ ସରସ୍ଵତୀ ।
ରାମସ୍ୟ ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ କୁରୁ ତ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମ ॥ 31 ॥
ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଗୁଣଵତୋ ଲୋକେ ରାମସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ଵୃତ୍ତଂ କଥୟ ଧୀରସ୍ୟ ୟଥା ତେ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ॥ 32 ॥
ରହସ୍ୟଂ ଚ ପ୍ରକାଶଂ ଚ ୟଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ରାମସ୍ୟ ସହସୌମିତ୍ରେଃ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 33 ॥
ଵୈଦେହ୍ୟାଶ୍ଚୈଵ ୟଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରକାଶଂ ୟଦି ଵା ରହଃ ।
ତଚ୍ଚାପ୍ୟଵିଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ତେ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 34 ॥
ନ ତେ ଵାଗନୃତା କାଵ୍ୟେ କାଚିଦତ୍ର ଭଵିଷ୍ୟତି ।
କୁରୁ ରାମକଥାଂ ପୁଣ୍ୟାଂ ଶ୍ଲୋକବଦ୍ଧାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ 35 ॥
ୟାଵତ୍ ସ୍ଥାସ୍ୟଂତି ଗିରୟସ୍ସରିତଶ୍ଚ ମହୀତଲେ ।
ତାଵଦ୍ରାମାୟଣକଥା ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଚରିଷ୍ୟତି ॥ 36 ॥
ୟାଵଦ୍ରାମାୟଣକଥା ତ୍ଵତ୍କୃତା ପ୍ରଚରିଷ୍ୟତି ।
ତାଵଦୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମଲ୍ଲୋକେଷୁ ନିଵତ୍ସ୍ୟସି ॥ 37 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀୟତ ।
ତତସ୍ସଶିଷ୍ୟୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିର୍ଵିସ୍ମୟମାୟୟୌ ॥ 38 ॥
ତସ୍ୟ ଶିଷ୍ୟାସ୍ତତସ୍ସର୍ଵେ ଜଗୁଶ୍ଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରୀୟମାଣାଃ ପ୍ରାହୁଶ୍ଚ ଭୃଶଵିସ୍ମିତାଃ ॥ 39 ॥
ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ୟଃ ପାଦୈର୍ଗୀତୋ ମହର୍ଷିଣା ।
ସୋଽନୁଵ୍ୟାହରଣାଦ୍ଭୂୟଶ୍ଶ୍ଲୋକଶ୍ଶ୍ଲୋକତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 40 ॥
ତସ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରିୟଂ ଜାତା ଵାଲ୍ମୀକେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାୟଣଂ କାଵ୍ୟମୀଦୃଶୈଃ କରଵାଣ୍ୟହମ୍ ॥ 41 ॥
ଉଦାରଵୃତ୍ତାର୍ଥପଦୈର୍ମନୋରମୈଃ ତଦାସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଚକାରକୀର୍ତିମାନ୍ ।
ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଶ୍ଲୋକଶତୈର୍ୟଶସ୍ଵିନୋ ୟଶସ୍କରଂ କାଵ୍ୟମୁଦାରଧୀର୍ମୁନିଃ ॥ 42 ॥
ତଦୁପଗତସମାସସଂଧିୟୋଗଂ ସମମଧୁରୋପନତାର୍ଥଵାକ୍ୟବଦ୍ଧମ୍ ।
ରଘୁଵରଚରିତଂ ମୁନିପ୍ରଣୀତଂ ଦଶଶିରସଶ୍ଚ ଵଧଂ ନିଶାମୟଧ୍ଵମ୍ ॥ 43 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ବାଲକାଂଡେ ଦ୍ଵିତୀୟସ୍ସର୍ଗଃ ॥
