ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ଦଦର୍ଶାସନେ ରାମୋ ନିଷଣ୍ଣଂ ପିତରଂ ଶୁଭେ ।
କୈକେୟୀସହିତଂ ଦୀନଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ୟତା ॥ 1 ॥
ସ ପିତୁଶ୍ଚରଣୌ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ୟ ଵିନୀତଵତ୍ ।
ତତୋ ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ କୈକେୟ୍ୟା ସ୍ସୁସମାହିତଃ ॥ 2 ॥
ରାମେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ବାଷ୍ପପର୍ୟାକୁଲେକ୍ଷଣଃ ।
ଶଶାକ ନୃପତିର୍ଦୀନୋ ନେକ୍ଷିତୁଂ ନାଭିଭାଷିତୁମ୍ ॥ 3 ॥
ତଦପୂର୍ଵଂ ନରପତେର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଭୟାଵହମ୍ ।
ରାମୋଽପି ଭୟମାପନ୍ନଃ ପଦା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ପନ୍ନଗମ୍ ॥ 4 ॥
ଇଂଦ୍ରିୟୈରପ୍ରହୃଷ୍ଟୈସ୍ତଂ ଶୋକସଂତାପକର୍ଶିତମ୍ ।
ନିଶ୍ଶ୍ଵସଂତଂ ମହାରାଜଂ ଵ୍ୟଥିତାକୁଲଚେତସମ୍ ॥ 5 ॥
ଊର୍ମିମାଲିନମକ୍ଷୋଭ୍ୟଂ କ୍ଷୁଭ୍ୟଂତମିଵ ସାଗରମ୍ ।
ଉପପ୍ଲୁତମିଵାଦିତ୍ୟମୁକ୍ତାନୃତମୃଷିଂ ୟଥା ॥ 6 ॥
ଅଚିଂତ୍ୟକଲ୍ପଂ ହି ପିତୁସ୍ତଂ ଶୋକମୁପଧାରୟନ୍ ।
ବଭୂଵ ସଂରବ୍ଧତର ସ୍ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି ॥ 7 ॥
ଚିଂତୟାମାସ ଚ ତଦା ରାମଃ ପିତୃହିତେ ରତଃ ।
କିଂ ସ୍ଵିଦଦ୍ୟୈଵ ନୃପତିର୍ନ ମାଂ ପ୍ରତ୍ୟଭିନଂଦତି ॥ 8 ॥
ଅନ୍ୟଦା ମାଂ ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋଽପି ପ୍ରସୀଦତି ।
ତସ୍ୟ ମାମଦ୍ୟ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ କିମାୟାସଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ 9 ॥
ସ ଦୀନ ଇଵ ଶୋକାର୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନଦ୍ୟୁତିଃ ।
କୈକେୟୀମଭିଵାଦ୍ୟୈଵ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 10 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ମୟା ନାପରାଦ୍ଧମଜ୍ଞାନାଦ୍ୟେନ ମେ ପିତା ।
କୁପିତସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଚୈଵୈନଂ ପ୍ରସାଦୟ ॥ 11 ॥
ଅପ୍ରସନ୍ନମନାଃ କିନ୍ନୁ ସଦା ମାଂ ପ୍ରତି ଵତ୍ସଲଃ ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଦୀନୋ ନ ହି ମାମଭିଭାଷତେ ॥ 12 ॥
ଶରୀରୋ ମାନସୋ ଵାପି କଚ୍ଚିଦେନଂ ନ ବାଧତେ ।
ସଂତାପୋଵାଽଭିତାପୋ ଵା ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ସଦା ସୁଖମ୍ ॥ 13 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ କିଂଚିଦ୍ଭରତେ କୁମାରେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ଵା ମହାସତ୍ତ୍ଵେ ମାତ୍ରୂଣାଂ ଵା ମମାଶୁଭମ୍ ॥ 14 ॥
ଅତୋଷୟନ୍ମହାରାଜମକୁର୍ଵନ୍ଵା ପିତୁର୍ଵଚଃ ।
ମୁହୂର୍ତମପି ନେଚ୍ଛେୟଂ ଜୀଵିତୁଂ କୁପିତେ ନୃପେ ॥ 15 ॥
ୟତୋମୂଲଂ ନରଃ ପଶ୍ୟେତ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵମିହାତ୍ମନଃ ।
କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ନଵର୍ତେତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷେ ସତି ଦୈଵତେ ॥ 16 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ପରୁଷଂ କିଂଚିଦଭିମାନାତ୍ପତିତା ମମ ।
ଉକ୍ତୋ ଭଵତ୍ୟା କୋପେନ ୟତ୍ରାସ୍ୟ ଲୁଲିତଂ ମନଃ ॥ 17 ॥
ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଦେଵି ତତ୍ତ୍ଵେନ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ ।
କିଂ ନିମିତ୍ତମପୂର୍ଵୋୟଂ ଵିକାରୋ ମନୁଜାଧିପେ ॥ 18 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେୟୀ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ।
ଉଵାଚେଦଂ ସୁନିର୍ଲଜ୍ଜା ଧୃଷ୍ଟମାତ୍ମହିତଂ ଵଚଃ ॥ 19 ॥
ନ ରାଜା କୁପିତୋ ରାମ ଵ୍ୟସନଂ ନାସ୍ୟ କିଂଚନ ।
କିଂଚିନ୍ମନୋଗତଂତ୍ଵସ୍ୟ ତ୍ଵଦ୍ଭୟାନ୍ନାଭିଭାଷତେ ॥ 20 ॥
ପ୍ରିୟଂ ତ୍ଵାମପ୍ରିୟଂ ଵକ୍ତୁଂ ଵାଣୀ ନାସ୍ୟୋପଵର୍ତତେ ।
ତଦଵଶ୍ୟଂ ତ୍ଵୟା କାର୍ୟଂ ୟଦନେନାଶ୍ରୁତଂ ମମ ॥ 21 ॥
ଏଷ ମହ୍ୟଂ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁରା ମାମଭିପୂଜ୍ୟ ଚ ।
ସ ପଶ୍ଚାତ୍ତପ୍ୟତେ ରାଜା ୟଥାଽନ୍ୟଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତଥା ॥ 22 ॥
ଅତିସୃଜ୍ୟ ଦଦାନୀତି ଵରଂ ମମ ଵିଶାଂପତିଃ ।
ସ ନିରର୍ଥଂ ଗତଜଲେ ସେତୁଂ ବଂଧିତୁମିଚ୍ଛତି ॥ 23 ॥
ଧର୍ମମୂଲମିଦଂ ରାମ ଵିଦିତଂ ଚ ସତାମପି ।
ତତ୍ସତ୍ୟଂ ନ ତ୍ୟଜେଦ୍ରାଜା କୁପିତସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ୟଥା ॥ 24 ॥
ୟଦି ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ୟତେ ରାଜା ଶୁଭଂ ଵା ୟଦି ଵାଽଶୁଭମ୍ ।
କରିଷ୍ୟସି ତତସ୍ସର୍ଵମାଖ୍ୟାସ୍ୟାମି ପୁନସ୍ତ୍ଵହମ୍ ॥ 25 ॥
ୟଦି ତ୍ଵଭିହିତଂ ରାଜ୍ଞା ତ୍ଵୟି ତନ୍ନ ଵିପତ୍ସ୍ୟତେ ।
ତତୋଽହମଭିଧାସ୍ୟାମି ନ ହ୍ୟେଷ ତ୍ଵୟି ଵକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 26 ॥
ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୈକେୟ୍ୟା ସମୁଦାହୃତମ୍ ।
ଉଵାଚ ଵ୍ୟଥିତୋ ରାମସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ନୃପସନ୍ନିଧୌ ॥ 27 ॥
ଅହୋ ଧିଙ୍ନାର୍ହସେ ଦେଵି ଵକ୍ତୁଂ ମାମୀଦୃଶଂ ଵଚଃ ।
ଅହଂ ହି ଵଚନାଦ୍ରାଜ୍ଞଃ ପତେୟମପି ପାଵକେ ॥ 28 ॥
ଭକ୍ଷୟେୟଂ ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ମଜ୍ଜେୟମପି ଚାର୍ଣଵେ ।
ନିୟୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ପିତ୍ରା ନୃପେଣ ଚ ହିତେନ ଚ ॥ 29 ॥
ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଵଚନଂ ଦେଵି ରାଜ୍ଞୋ ୟଦଭିକାଂକ୍ଷିତମ୍ ।
କରିଷ୍ୟେ ପ୍ରତିଜାନେ ଚ ରାମୋ ଦ୍ଵିର୍ନାଭିଭାଷତେ ॥ 30 ॥
ତମାର୍ଜଵସମାୟୁକ୍ତମନାର୍ୟା ସତ୍ୟଵାଦିନମ୍ ।
ଉଵାଚ ରାମଂ କୈକେୟୀ ଵଚନଂ ଭୃଶଦାରୁଣମ୍ ॥ 31 ॥
ପୁରା ଦୈଵାସୁରେ ୟୁଦ୍ଧେ ପିତ୍ରା ତେ ମମ ରାଘଵ ।
ରକ୍ଷିତେନ ଵରୌ ଦତ୍ତୌ ସଶଲ୍ୟେନ ମହାରଣେ ॥ 32 ॥
ତତ୍ର ମେ ୟାଚିତୋ ରାଜା ଭରତସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ।
ଗମନଂ ଦଂଡକାରଣ୍ୟେ ତଵ ଚାଦ୍ୟୈଵ ରାଘଵ ॥ 33 ॥
ୟଦି ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞଂ ତ୍ଵଂ ପିତରଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି ।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମମ ଵାକ୍ୟମିଦଂ ଶୃଣୁ ॥ 34 ॥
ସନ୍ନିଦେଶେ ପିତୁସ୍ତିଷ୍ଠ ୟଥା ତେନ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ ।
ତ୍ଵୟାଽରଣ୍ୟଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ୟଂ ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଂଚ ଚ ॥ 35 ॥
ଭରତସ୍ତ୍ଵଭିଷିଚ୍ୟେତ ୟଦେତଦଭିଷେଚନମ୍ ।
ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଵିହିତଂ ରାଜ୍ଞା ତେନ ସର୍ଵେଣ ରାଘଵ ॥ 36 ॥
ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଦଂଡକାରଣ୍ୟମାଶ୍ରିତଃ ।
ଅଭିଷେକମିମଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା ଜଟାଜିନଧରୋ ଵସ ॥ 37 ॥
ଭରତଃ କୋସଲପୁରେ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ଵସୁଧାମିମାମ୍ ।
ନାନାରତ୍ନ ସମାକୀର୍ଣାଂ ସଵାଜିରଥକୁଂଜରାମ୍ ॥ 38 ॥
ଏତେନ ତ୍ଵାଂ ନରେଂଦ୍ରୋଽୟଂ କାରୁଣ୍ୟେନ ସମାପ୍ଲୁତଃ ।
ଶୋକସଂକ୍ଲିଷ୍ଟ ଵଦନୋ ନ ଶକ୍ନୋତି ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍ ॥ 39 ॥
ଏତତ୍କୁରୁ ନରେଂଦ୍ରସ୍ୟ ଵଚନଂ ରଘୁନଂଦନ ।
ସତ୍ୟେନ ମହତା ରାମ ତାରୟସ୍ଵ ନରେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 40 ॥
ଇତୀଵ ତସ୍ୟାଂ ପରୁଷଂ ଵଦଂତ୍ୟାଂ ନ ଚୈଵ ରାମଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶୋକମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵ୍ୟଥେ ଚାପି ମହାନୁଭାଵୋ ରାଜା ତୁ ପୁତ୍ରଵ୍ୟସନାଭିତପ୍ତଃ ॥ 41 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
