ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ।
സ ദദര്ശാസനേ രാമോ നിഷണ്ണം പിതരം ശുഭേ ।
കൈകേയീസഹിതം ദീനം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ॥ 1 ॥
സ പിതുശ്ചരണൌ പൂർവമഭിവാദ്യ വിനീതവത് ।
തതോ വവംദേ ചരണൌ കൈകേയ്യാ സ്സുസമാഹിതഃ ॥ 2 ॥
രാമേത്യുക്ത്വാ തു വചനം ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണഃ ।
ശശാക നൃപതിര്ദീനോ നേക്ഷിതും നാഭിഭാഷിതുമ് ॥ 3 ॥
തദപൂർവം നരപതേര്ദൃഷ്ട്വാ രൂപം ഭയാവഹമ് ।
രാമോഽപി ഭയമാപന്നഃ പദാ സ്പൃഷ്ട്വേവ പന്നഗമ് ॥ 4 ॥
ഇംദ്രിയൈരപ്രഹൃഷ്ടൈസ്തം ശോകസംതാപകര്ശിതമ് ।
നിശ്ശ്വസംതം മഹാരാജം വ്യഥിതാകുലചേതസമ് ॥ 5 ॥
ഊര്മിമാലിനമക്ഷോഭ്യം ക്ഷുഭ്യംതമിവ സാഗരമ് ।
ഉപപ്ലുതമിവാദിത്യമുക്താനൃതമൃഷിം യഥാ ॥ 6 ॥
അചിംത്യകല്പം ഹി പിതുസ്തം ശോകമുപധാരയന് ।
ബഭൂവ സംരബ്ധതര സ്സമുദ്ര ഇവ പർവണി ॥ 7 ॥
ചിംതയാമാസ ച തദാ രാമഃ പിതൃഹിതേ രതഃ ।
കിം സ്വിദദ്യൈവ നൃപതിര്ന മാം പ്രത്യഭിനംദതി ॥ 8 ॥
അന്യദാ മാം പിതാ ദൃഷ്ട്വാ കുപിതോഽപി പ്രസീദതി ।
തസ്യ മാമദ്യ സംപ്രേക്ഷ്യ കിമായാസഃ പ്രവര്തതേ ॥ 9 ॥
സ ദീന ഇവ ശോകാര്തോ വിഷണ്ണവദനദ്യുതിഃ ।
കൈകേയീമഭിവാദ്യൈവ രാമോ വചനമബ്രവീത് ॥ 10 ॥
കച്ചിന്മയാ നാപരാദ്ധമജ്ഞാനാദ്യേന മേ പിതാ ।
കുപിതസ്തന്മമാചക്ഷ്വ ത്വം ചൈവൈനം പ്രസാദയ ॥ 11 ॥
അപ്രസന്നമനാഃ കിന്നു സദാ മാം പ്രതി വത്സലഃ ।
വിവര്ണവദനോ ദീനോ ന ഹി മാമഭിഭാഷതേ ॥ 12 ॥
ശരീരോ മാനസോ വാപി കച്ചിദേനം ന ബാധതേ ।
സംതാപോവാഽഭിതാപോ വാ ദുര്ലഭം ഹി സദാ സുഖമ് ॥ 13 ॥
കച്ചിന്ന കിംചിദ്ഭരതേ കുമാരേ പ്രിയദര്ശനേ ।
ശത്രുഘ്നേ വാ മഹാസത്ത്വേ മാത്രൂണാം വാ മമാശുഭമ് ॥ 14 ॥
അതോഷയന്മഹാരാജമകുർവന്വാ പിതുർവചഃ ।
മുഹൂര്തമപി നേച്ഛേയം ജീവിതും കുപിതേ നൃപേ ॥ 15 ॥
യതോമൂലം നരഃ പശ്യേത്പ്രാദുര്ഭാവമിഹാത്മനഃ ।
കഥം തസ്മിന്നവര്തേത പ്രത്യക്ഷേ സതി ദൈവതേ ॥ 16 ॥
കച്ചിത്തേ പരുഷം കിംചിദഭിമാനാത്പതിതാ മമ ।
ഉക്തോ ഭവത്യാ കോപേന യത്രാസ്യ ലുലിതം മനഃ ॥ 17 ॥
ഏതദാചക്ഷ്വ മേ ദേവി തത്ത്വേന പരിപൃച്ഛതഃ ।
കിം നിമിത്തമപൂർവോയം വികാരോ മനുജാധിപേ ॥ 18 ॥
ഏവമുക്താ തു കൈകേയീ രാഘവേണ മഹാത്മനാ ।
ഉവാചേദം സുനിര്ലജ്ജാ ധൃഷ്ടമാത്മഹിതം വചഃ ॥ 19 ॥
ന രാജാ കുപിതോ രാമ വ്യസനം നാസ്യ കിംചന ।
കിംചിന്മനോഗതംത്വസ്യ ത്വദ്ഭയാന്നാഭിഭാഷതേ ॥ 20 ॥
പ്രിയം ത്വാമപ്രിയം വക്തും വാണീ നാസ്യോപവര്തതേ ।
തദവശ്യം ത്വയാ കാര്യം യദനേനാശ്രുതം മമ ॥ 21 ॥
ഏഷ മഹ്യം വരം ദത്ത്വാ പുരാ മാമഭിപൂജ്യ ച ।
സ പശ്ചാത്തപ്യതേ രാജാ യഥാഽന്യഃ പ്രാകൃതസ്തഥാ ॥ 22 ॥
അതിസൃജ്യ ദദാനീതി വരം മമ വിശാംപതിഃ ।
സ നിരര്ഥം ഗതജലേ സേതും ബംധിതുമിച്ഛതി ॥ 23 ॥
ധര്മമൂലമിദം രാമ വിദിതം ച സതാമപി ।
തത്സത്യം ന ത്യജേദ്രാജാ കുപിതസ്ത്വത്കൃതേ യഥാ ॥ 24 ॥
യദി തദ്വക്ഷ്യതേ രാജാ ശുഭം വാ യദി വാഽശുഭമ് ।
കരിഷ്യസി തതസ്സർവമാഖ്യാസ്യാമി പുനസ്ത്വഹമ് ॥ 25 ॥
യദി ത്വഭിഹിതം രാജ്ഞാ ത്വയി തന്ന വിപത്സ്യതേ ।
തതോഽഹമഭിധാസ്യാമി ന ഹ്യേഷ ത്വയി വക്ഷ്യതി ॥ 26 ॥
ഏതത്തു വചനം ശ്രുത്വാ കൈകേയ്യാ സമുദാഹൃതമ് ।
ഉവാച വ്യഥിതോ രാമസ്താം ദേവീം നൃപസന്നിധൌ ॥ 27 ॥
അഹോ ധിങ്നാര്ഹസേ ദേവി വക്തും മാമീദൃശം വചഃ ।
അഹം ഹി വചനാദ്രാജ്ഞഃ പതേയമപി പാവകേ ॥ 28 ॥
ഭക്ഷയേയം വിഷം തീക്ഷ്ണം മജ്ജേയമപി ചാര്ണവേ ।
നിയുക്തോ ഗുരുണാ പിത്രാ നൃപേണ ച ഹിതേന ച ॥ 29 ॥
തദ്ബ്രൂഹി വചനം ദേവി രാജ്ഞോ യദഭികാംക്ഷിതമ് ।
കരിഷ്യേ പ്രതിജാനേ ച രാമോ ദ്വിര്നാഭിഭാഷതേ ॥ 30 ॥
തമാര്ജവസമായുക്തമനാര്യാ സത്യവാദിനമ് ।
ഉവാച രാമം കൈകേയീ വചനം ഭൃശദാരുണമ് ॥ 31 ॥
പുരാ ദൈവാസുരേ യുദ്ധേ പിത്രാ തേ മമ രാഘവ ।
രക്ഷിതേന വരൌ ദത്തൌ സശല്യേന മഹാരണേ ॥ 32 ॥
തത്ര മേ യാചിതോ രാജാ ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ।
ഗമനം ദംഡകാരണ്യേ തവ ചാദ്യൈവ രാഘവ ॥ 33 ॥
യദി സത്യപ്രതിജ്ഞം ത്വം പിതരം കര്തുമിച്ഛസി ।
ആത്മാനം ച നരശ്രേഷ്ഠ മമ വാക്യമിദം ശൃണു ॥ 34 ॥
സന്നിദേശേ പിതുസ്തിഷ്ഠ യഥാ തേന പ്രതിശ്രുതമ് ।
ത്വയാഽരണ്യം പ്രവേഷ്ടവ്യം നവ വര്ഷാണി പംച ച ॥ 35 ॥
ഭരതസ്ത്വഭിഷിച്യേത യദേതദഭിഷേചനമ് ।
ത്വദര്ഥേ വിഹിതം രാജ്ഞാ തേന സർവേണ രാഘവ ॥ 36 ॥
സപ്ത സപ്ത ച വര്ഷാണി ദംഡകാരണ്യമാശ്രിതഃ ।
അഭിഷേകമിമം ത്യക്ത്വാ ജടാജിനധരോ വസ ॥ 37 ॥
ഭരതഃ കോസലപുരേ പ്രശാസ്തു വസുധാമിമാമ് ।
നാനാരത്ന സമാകീര്ണാം സവാജിരഥകുംജരാമ് ॥ 38 ॥
ഏതേന ത്വാം നരേംദ്രോഽയം കാരുണ്യേന സമാപ്ലുതഃ ।
ശോകസംക്ലിഷ്ട വദനോ ന ശക്നോതി നിരീക്ഷിതുമ് ॥ 39 ॥
ഏതത്കുരു നരേംദ്രസ്യ വചനം രഘുനംദന ।
സത്യേന മഹതാ രാമ താരയസ്വ നരേശ്വരമ് ॥ 40 ॥
ഇതീവ തസ്യാം പരുഷം വദംത്യാം ന ചൈവ രാമഃ പ്രവിവേശ ശോകമ് ।
പ്രവിവ്യഥേ ചാപി മഹാനുഭാവോ രാജാ തു പുത്രവ്യസനാഭിതപ്തഃ ॥ 41 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ॥
