View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.18 Ayodhya Kanda - Sarga 18

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha aṣṭādaśassargaḥ ।

sa dadarśāsanē rāmō niṣaṇṇaṃ pitaraṃ śubhē ।
kaikēyīsahitaṃ dīnaṃ mukhēna pariśuṣyatā ॥ 1 ॥

sa pituścharaṇau pūrvamabhivādya vinītavat ।
tatō vavandē charaṇau kaikēyyā ssusamāhitaḥ ॥ 2 ॥

rāmētyuktvā tu vachanaṃ bāṣpaparyākulēkṣaṇaḥ ।
śaśāka nṛpatirdīnō nēkṣituṃ nābhibhāṣitum ॥ 3 ॥

tadapūrvaṃ narapatērdṛṣṭvā rūpaṃ bhayāvaham ।
rāmō'pi bhayamāpannaḥ padā spṛṣṭvēva pannagam ॥ 4 ॥

indriyairaprahṛṣṭaistaṃ śōkasantāpakarśitam ।
niśśvasantaṃ mahārājaṃ vyathitākulachētasam ॥ 5 ॥

ūrmimālinamakṣōbhyaṃ kṣubhyantamiva sāgaram ।
upaplutamivādityamuktānṛtamṛṣiṃ yathā ॥ 6 ॥

achintyakalpaṃ hi pitustaṃ śōkamupadhārayan ।
babhūva saṃrabdhatara ssamudra iva parvaṇi ॥ 7 ॥

chintayāmāsa cha tadā rāmaḥ pitṛhitē rataḥ ।
kiṃ svidadyaiva nṛpatirna māṃ pratyabhinandati ॥ 8 ॥

anyadā māṃ pitā dṛṣṭvā kupitō'pi prasīdati ।
tasya māmadya samprēkṣya kimāyāsaḥ pravartatē ॥ 9 ॥

sa dīna iva śōkārtō viṣaṇṇavadanadyutiḥ ।
kaikēyīmabhivādyaiva rāmō vachanamabravīt ॥ 10 ॥

kachchinmayā nāparāddhamajñānādyēna mē pitā ।
kupitastanmamāchakṣva tvaṃ chaivainaṃ prasādaya ॥ 11 ॥

aprasannamanāḥ kinnu sadā māṃ prati vatsalaḥ ।
vivarṇavadanō dīnō na hi māmabhibhāṣatē ॥ 12 ॥

śarīrō mānasō vāpi kachchidēnaṃ na bādhatē ।
santāpōvā'bhitāpō vā durlabhaṃ hi sadā sukham ॥ 13 ॥

kachchinna kiñchidbharatē kumārē priyadarśanē ।
śatrughnē vā mahāsattvē mātrūṇāṃ vā mamāśubham ॥ 14 ॥

atōṣayanmahārājamakurvanvā piturvachaḥ ।
muhūrtamapi nēchChēyaṃ jīvituṃ kupitē nṛpē ॥ 15 ॥

yatōmūlaṃ naraḥ paśyētprādurbhāvamihātmanaḥ ।
kathaṃ tasminnavartēta pratyakṣē sati daivatē ॥ 16 ॥

kachchittē paruṣaṃ kiñchidabhimānātpatitā mama ।
uktō bhavatyā kōpēna yatrāsya lulitaṃ manaḥ ॥ 17 ॥

ētadāchakṣva mē dēvi tattvēna paripṛchChataḥ ।
kiṃ nimittamapūrvōyaṃ vikārō manujādhipē ॥ 18 ॥

ēvamuktā tu kaikēyī rāghavēṇa mahātmanā ।
uvāchēdaṃ sunirlajjā dhṛṣṭamātmahitaṃ vachaḥ ॥ 19 ॥

na rājā kupitō rāma vyasanaṃ nāsya kiñchana ।
kiñchinmanōgatantvasya tvadbhayānnābhibhāṣatē ॥ 20 ॥

priyaṃ tvāmapriyaṃ vaktuṃ vāṇī nāsyōpavartatē ।
tadavaśyaṃ tvayā kāryaṃ yadanēnāśrutaṃ mama ॥ 21 ॥

ēṣa mahyaṃ varaṃ dattvā purā māmabhipūjya cha ।
sa paśchāttapyatē rājā yathā'nyaḥ prākṛtastathā ॥ 22 ॥

atisṛjya dadānīti varaṃ mama viśāmpatiḥ ।
sa nirarthaṃ gatajalē sētuṃ bandhitumichChati ॥ 23 ॥

dharmamūlamidaṃ rāma viditaṃ cha satāmapi ।
tatsatyaṃ na tyajēdrājā kupitastvatkṛtē yathā ॥ 24 ॥

yadi tadvakṣyatē rājā śubhaṃ vā yadi vā'śubham ।
kariṣyasi tatassarvamākhyāsyāmi punastvaham ॥ 25 ॥

yadi tvabhihitaṃ rājñā tvayi tanna vipatsyatē ।
tatō'hamabhidhāsyāmi na hyēṣa tvayi vakṣyati ॥ 26 ॥

ētattu vachanaṃ śrutvā kaikēyyā samudāhṛtam ।
uvācha vyathitō rāmastāṃ dēvīṃ nṛpasannidhau ॥ 27 ॥

ahō dhiṅnārhasē dēvi vaktuṃ māmīdṛśaṃ vachaḥ ।
ahaṃ hi vachanādrājñaḥ patēyamapi pāvakē ॥ 28 ॥

bhakṣayēyaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ majjēyamapi chārṇavē ।
niyuktō guruṇā pitrā nṛpēṇa cha hitēna cha ॥ 29 ॥

tadbrūhi vachanaṃ dēvi rājñō yadabhikāṅkṣitam ।
kariṣyē pratijānē cha rāmō dvirnābhibhāṣatē ॥ 30 ॥

tamārjavasamāyuktamanāryā satyavādinam ।
uvācha rāmaṃ kaikēyī vachanaṃ bhṛśadāruṇam ॥ 31 ॥

purā daivāsurē yuddhē pitrā tē mama rāghava ।
rakṣitēna varau dattau saśalyēna mahāraṇē ॥ 32 ॥

tatra mē yāchitō rājā bharatasyābhiṣēchanam ।
gamanaṃ daṇḍakāraṇyē tava chādyaiva rāghava ॥ 33 ॥

yadi satyapratijñaṃ tvaṃ pitaraṃ kartumichChasi ।
ātmānaṃ cha naraśrēṣṭha mama vākyamidaṃ śṛṇu ॥ 34 ॥

sannidēśē pitustiṣṭha yathā tēna pratiśrutam ।
tvayā'raṇyaṃ pravēṣṭavyaṃ nava varṣāṇi pañcha cha ॥ 35 ॥

bharatastvabhiṣichyēta yadētadabhiṣēchanam ।
tvadarthē vihitaṃ rājñā tēna sarvēṇa rāghava ॥ 36 ॥

sapta sapta cha varṣāṇi daṇḍakāraṇyamāśritaḥ ।
abhiṣēkamimaṃ tyaktvā jaṭājinadharō vasa ॥ 37 ॥

bharataḥ kōsalapurē praśāstu vasudhāmimām ।
nānāratna samākīrṇāṃ savājirathakuñjarām ॥ 38 ॥

ētēna tvāṃ narēndrō'yaṃ kāruṇyēna samāplutaḥ ।
śōkasaṅkliṣṭa vadanō na śaknōti nirīkṣitum ॥ 39 ॥

ētatkuru narēndrasya vachanaṃ raghunandana ।
satyēna mahatā rāma tārayasva narēśvaram ॥ 40 ॥

itīva tasyāṃ paruṣaṃ vadantyāṃ na chaiva rāmaḥ pravivēśa śōkam ।
pravivyathē chāpi mahānubhāvō rājā tu putravyasanābhitaptaḥ ॥ 41 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭādaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: