શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તસ્મિન્સ્તુ પુરુષવ્યાઘ્રે વિનિર્યાતિ કૃતાંજલૌ ।
આર્તશબ્દોઽહિ સંજજ્ઞે સ્ત્રીણામંતઃપુરે મહાન્ ॥ 1 ॥
અનાથસ્ય જનસ્યાસ્ય દુર્બલસ્ય તપસ્વિનઃ ।
યો ગતિશ્શરણં ચાસીત્સ નાથઃ ક્વ નુ ગચ્છતિ ॥ 2 ॥
ન ક્રુધ્યત્યભિશપ્તોઽપિ ક્રોધનીયાનિ વર્જયન્ ।
ક્રુદ્ધાન્પ્રસાદયન્સર્વાન્ સમદુઃખઃ ક્વ ગજ્છતિ ॥ 3 ॥
કૌશલ્યાયાં મહાતેજા યથા માતરિ વર્તતે ।
તથા યો વર્તતેઽસ્માસુ મહાત્મા ક્વ નુ ગચ્છતિ ॥ 4 ॥
કૈકેય્યા ક્લિશ્યમાનેન રાજ્ઞા સંચોદિતો વનમ્ ।
પરિત્રાતા જનસ્યાસ્ય જગતઃ ક્વ નુ ગચ્છતિ ॥ 5 ॥
અહો નિશ્ચેતનો રાજા જીવલોકસ્ય સંપ્રિયમ્ ।
ધર્મ્યં સત્યવ્રતં રામં વનવાસે પ્રવત્સ્યતિ ॥ 6 ॥
ઇતિ સર્વા મહિષ્યસ્તા વિવત્સા ઇવ ધેનવઃ ।
રુરુદુશ્ચૈવ દુઃખાર્તાઃ સસ્વરં ચ વિચુક્રુશુઃ ॥ 7 ॥
સ તમંતઃ પુરે ઘોરમાર્તશબ્દં મહીપતિઃ ।
પુત્રશોકાભિસંતપ્તઃ શ્રુત્વા ચાસીત્સુદુઃખિતઃ ॥ 8 ॥
નાગ્નિહોત્રાણ્યહૂયંત નાપચન્ ગૃહમેધિનઃ અકુર્વન્ન પ્રજાઃ કાર્યં સૂર્યશ્ચાંતરધીયત ॥ 9 ॥
વ્યસૃજન્ કબલાન્નાગા ગાવો વત્સાન્ન પાયયન્ ।
પુત્રં પ્રથમજં લબ્ધ્વા જનની નાભ્યનંદત ॥ 10 ॥
ત્રિશંકુર્લોહિતાંગશ્ચ બૃહસ્પતિબુધાવપિ ।
દારુણા સ્સોમમભ્યેત્ય ગ્રહાસ્સર્વે વ્યવસ્થિતાઃ ॥ 11 ॥
નક્ષત્રાણિ ગતાર્ચીંષિ ગ્રહાશ્ચ ગતતેજસઃ ।
વિશાખાસ્તુ સધૂમાશ્ચ નભસિ પ્રચકાશિરે ॥ 12 ॥
કાલિકાનિલવેગેન મહોદધિરિવોત્થિતઃ ।
રામે વનં પ્રવ્રજિતે નગરં પ્રચચાલ તત્ ॥ 13 ॥
દિશઃ પર્યાકુલાસ્સર્વા સ્તિમિરેણેવ સંવૃતાઃ ।
ન ગ્રહો નાપિ નક્ષત્રં પ્રચકાશે નકિંચન ॥ 14 ॥
અકસ્માન્નાગરસ્સર્વો જનો દૈન્યમુપાગમત્ ।
આહારે વા વિહારે વા ન કશ્ચિદકરોન્મનઃ ॥ 15 ॥
શોકપર્યાયસંતપ્ત સ્સતતં દીર્ઘમુચ્છવસન્ ।
અયોધ્યાયાં જનસ્સર્વ શ્શુશોચ જગતીપતિમ્ ॥ 16 ॥
બાષ્પપર્યાકુલમુખો રાજમાર્ગગતો જનઃ ।
ન હૃષ્ટો લક્ષ્યતે કશ્ચિત્સર્વ શ્શોકપરાયણઃ ॥ 17 ॥
ન વાતિ પવન શ્શીતો ન શશી સૌમ્યદર્શનઃ ।
ન સૂર્યસ્તપતે લોકં સર્વં પર્યાકુલં જગત્ ॥ 18 ॥
અનર્થિનસ્સુતાઃ સ્ત્રીણાં ભર્તારો ભ્રાતરસ્તથા ।
સર્વે સર્વં પરિત્યજ્ય રામમેવાન્વચિંતયન્ ॥ 19 ॥
યે તુ રામસ્ય સુહૃદ સ્સર્વે તે મૂઢચેતસઃ ।
શોકભારેણ ચાક્રાંતા શ્શયનં ન જહુસ્તદા ॥ 20 ॥
તતસ્ત્વયોધ્યા રહિતા મહાત્મના પુરંદરેણેવ મહી સપર્વતા ।
ચચાલ ઘોરં ભયશોકપીડિતા સનાગયોધાશ્વગણા નનાદ ચ ॥ 21 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
