ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ସ୍ତୁ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରେ ଵିନିର୍ୟାତି କୃତାଂଜଲୌ ।
ଆର୍ତଶବ୍ଦୋଽହି ସଂଜଜ୍ଞେ ସ୍ତ୍ରୀଣାମଂତଃପୁରେ ମହାନ୍ ॥ 1 ॥
ଅନାଥସ୍ୟ ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ଦୁର୍ବଲସ୍ୟ ତପସ୍ଵିନଃ ।
ୟୋ ଗତିଶ୍ଶରଣଂ ଚାସୀତ୍ସ ନାଥଃ କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛତି ॥ 2 ॥
ନ କ୍ରୁଧ୍ୟତ୍ୟଭିଶପ୍ତୋଽପି କ୍ରୋଧନୀୟାନି ଵର୍ଜୟନ୍ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ପ୍ରସାଦୟନ୍ସର୍ଵାନ୍ ସମଦୁଃଖଃ କ୍ଵ ଗଜ୍ଛତି ॥ 3 ॥
କୌଶଲ୍ୟାୟାଂ ମହାତେଜା ୟଥା ମାତରି ଵର୍ତତେ ।
ତଥା ୟୋ ଵର୍ତତେଽସ୍ମାସୁ ମହାତ୍ମା କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛତି ॥ 4 ॥
କୈକେୟ୍ୟା କ୍ଲିଶ୍ୟମାନେନ ରାଜ୍ଞା ସଂଚୋଦିତୋ ଵନମ୍ ।
ପରିତ୍ରାତା ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ଜଗତଃ କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛତି ॥ 5 ॥
ଅହୋ ନିଶ୍ଚେତନୋ ରାଜା ଜୀଵଲୋକସ୍ୟ ସଂପ୍ରିୟମ୍ ।
ଧର୍ମ୍ୟଂ ସତ୍ୟଵ୍ରତଂ ରାମଂ ଵନଵାସେ ପ୍ରଵତ୍ସ୍ୟତି ॥ 6 ॥
ଇତି ସର୍ଵା ମହିଷ୍ୟସ୍ତା ଵିଵତ୍ସା ଇଵ ଧେନଵଃ ।
ରୁରୁଦୁଶ୍ଚୈଵ ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ସସ୍ଵରଂ ଚ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ॥ 7 ॥
ସ ତମଂତଃ ପୁରେ ଘୋରମାର୍ତଶବ୍ଦଂ ମହୀପତିଃ ।
ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସଂତପ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାସୀତ୍ସୁଦୁଃଖିତଃ ॥ 8 ॥
ନାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣ୍ୟହୂୟଂତ ନାପଚନ୍ ଗୃହମେଧିନଃ ଅକୁର୍ଵନ୍ନ ପ୍ରଜାଃ କାର୍ୟଂ ସୂର୍ୟଶ୍ଚାଂତରଧୀୟତ ॥ 9 ॥
ଵ୍ୟସୃଜନ୍ କବଲାନ୍ନାଗା ଗାଵୋ ଵତ୍ସାନ୍ନ ପାୟୟନ୍ ।
ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନନୀ ନାଭ୍ୟନଂଦତ ॥ 10 ॥
ତ୍ରିଶଂକୁର୍ଲୋହିତାଂଗଶ୍ଚ ବୃହସ୍ପତିବୁଧାଵପି ।
ଦାରୁଣା ସ୍ସୋମମଭ୍ୟେତ୍ୟ ଗ୍ରହାସ୍ସର୍ଵେ ଵ୍ୟଵସ୍ଥିତାଃ ॥ 11 ॥
ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗତାର୍ଚୀଂଷି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଗତତେଜସଃ ।
ଵିଶାଖାସ୍ତୁ ସଧୂମାଶ୍ଚ ନଭସି ପ୍ରଚକାଶିରେ ॥ 12 ॥
କାଲିକାନିଲଵେଗେନ ମହୋଦଧିରିଵୋତ୍ଥିତଃ ।
ରାମେ ଵନଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିତେ ନଗରଂ ପ୍ରଚଚାଲ ତତ୍ ॥ 13 ॥
ଦିଶଃ ପର୍ୟାକୁଲାସ୍ସର୍ଵା ସ୍ତିମିରେଣେଵ ସଂଵୃତାଃ ।
ନ ଗ୍ରହୋ ନାପି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରଚକାଶେ ନକିଂଚନ ॥ 14 ॥
ଅକସ୍ମାନ୍ନାଗରସ୍ସର୍ଵୋ ଜନୋ ଦୈନ୍ୟମୁପାଗମତ୍ ।
ଆହାରେ ଵା ଵିହାରେ ଵା ନ କଶ୍ଚିଦକରୋନ୍ମନଃ ॥ 15 ॥
ଶୋକପର୍ୟାୟସଂତପ୍ତ ସ୍ସତତଂ ଦୀର୍ଘମୁଚ୍ଛଵସନ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ଜନସ୍ସର୍ଵ ଶ୍ଶୁଶୋଚ ଜଗତୀପତିମ୍ ॥ 16 ॥
ବାଷ୍ପପର୍ୟାକୁଲମୁଖୋ ରାଜମାର୍ଗଗତୋ ଜନଃ ।
ନ ହୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ କଶ୍ଚିତ୍ସର୍ଵ ଶ୍ଶୋକପରାୟଣଃ ॥ 17 ॥
ନ ଵାତି ପଵନ ଶ୍ଶୀତୋ ନ ଶଶୀ ସୌମ୍ୟଦର୍ଶନଃ ।
ନ ସୂର୍ୟସ୍ତପତେ ଲୋକଂ ସର୍ଵଂ ପର୍ୟାକୁଲଂ ଜଗତ୍ ॥ 18 ॥
ଅନର୍ଥିନସ୍ସୁତାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭର୍ତାରୋ ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା ।
ସର୍ଵେ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ରାମମେଵାନ୍ଵଚିଂତୟନ୍ ॥ 19 ॥
ୟେ ତୁ ରାମସ୍ୟ ସୁହୃଦ ସ୍ସର୍ଵେ ତେ ମୂଢଚେତସଃ ।
ଶୋକଭାରେଣ ଚାକ୍ରାଂତା ଶ୍ଶୟନଂ ନ ଜହୁସ୍ତଦା ॥ 20 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵୟୋଧ୍ୟା ରହିତା ମହାତ୍ମନା ପୁରଂଦରେଣେଵ ମହୀ ସପର୍ଵତା ।
ଚଚାଲ ଘୋରଂ ଭୟଶୋକପୀଡିତା ସନାଗୟୋଧାଶ୍ଵଗଣା ନନାଦ ଚ ॥ 21 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
