śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkachatvāriṃśassargaḥ ।
tasminstu puruṣavyāghrē viniryāti kṛtāñjalau ।
ārtaśabdō'hi sañjajñē strīṇāmantaḥpurē mahān ॥ 1 ॥
anāthasya janasyāsya durbalasya tapasvinaḥ ।
yō gatiśśaraṇaṃ chāsītsa nāthaḥ kva nu gachChati ॥ 2 ॥
na krudhyatyabhiśaptō'pi krōdhanīyāni varjayan ।
kruddhānprasādayansarvān samaduḥkhaḥ kva gajChati ॥ 3 ॥
kauśalyāyāṃ mahātējā yathā mātari vartatē ।
tathā yō vartatē'smāsu mahātmā kva nu gachChati ॥ 4 ॥
kaikēyyā kliśyamānēna rājñā sañchōditō vanam ।
paritrātā janasyāsya jagataḥ kva nu gachChati ॥ 5 ॥
ahō niśchētanō rājā jīvalōkasya sampriyam ।
dharmyaṃ satyavrataṃ rāmaṃ vanavāsē pravatsyati ॥ 6 ॥
iti sarvā mahiṣyastā vivatsā iva dhēnavaḥ ।
ruruduśchaiva duḥkhārtāḥ sasvaraṃ cha vichukruśuḥ ॥ 7 ॥
sa tamantaḥ purē ghōramārtaśabdaṃ mahīpatiḥ ।
putraśōkābhisantaptaḥ śrutvā chāsītsuduḥkhitaḥ ॥ 8 ॥
nāgnihōtrāṇyahūyanta nāpachan gṛhamēdhinaḥ akurvanna prajāḥ kāryaṃ sūryaśchāntaradhīyata ॥ 9 ॥
vyasṛjan kabalānnāgā gāvō vatsānna pāyayan ।
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata ॥ 10 ॥
triśaṅkurlōhitāṅgaścha bṛhaspatibudhāvapi ।
dāruṇā ssōmamabhyētya grahāssarvē vyavasthitāḥ ॥ 11 ॥
nakṣatrāṇi gatārchīṃṣi grahāścha gatatējasaḥ ।
viśākhāstu sadhūmāścha nabhasi prachakāśirē ॥ 12 ॥
kālikānilavēgēna mahōdadhirivōtthitaḥ ।
rāmē vanaṃ pravrajitē nagaraṃ prachachāla tat ॥ 13 ॥
diśaḥ paryākulāssarvā stimirēṇēva saṃvṛtāḥ ।
na grahō nāpi nakṣatraṃ prachakāśē nakiñchana ॥ 14 ॥
akasmānnāgarassarvō janō dainyamupāgamat ।
āhārē vā vihārē vā na kaśchidakarōnmanaḥ ॥ 15 ॥
śōkaparyāyasantapta ssatataṃ dīrghamuchChavasan ।
ayōdhyāyāṃ janassarva śśuśōcha jagatīpatim ॥ 16 ॥
bāṣpaparyākulamukhō rājamārgagatō janaḥ ।
na hṛṣṭō lakṣyatē kaśchitsarva śśōkaparāyaṇaḥ ॥ 17 ॥
na vāti pavana śśītō na śaśī saumyadarśanaḥ ।
na sūryastapatē lōkaṃ sarvaṃ paryākulaṃ jagat ॥ 18 ॥
anarthinassutāḥ strīṇāṃ bhartārō bhrātarastathā ।
sarvē sarvaṃ parityajya rāmamēvānvachintayan ॥ 19 ॥
yē tu rāmasya suhṛda ssarvē tē mūḍhachētasaḥ ।
śōkabhārēṇa chākrāntā śśayanaṃ na jahustadā ॥ 20 ॥
tatastvayōdhyā rahitā mahātmanā purandarēṇēva mahī saparvatā ।
chachāla ghōraṃ bhayaśōkapīḍitā sanāgayōdhāśvagaṇā nanāda cha ॥ 21 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkachatvāriṃśassargaḥ ॥