ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തസ്മിന്സ്തു പുരുഷവ്യാഘ്രേ വിനിര്യാതി കൃതാംജലൌ ।
ആര്തശബ്ദോഽഹി സംജജ്ഞേ സ്ത്രീണാമംതഃപുരേ മഹാന് ॥ 1 ॥
അനാഥസ്യ ജനസ്യാസ്യ ദുര്ബലസ്യ തപസ്വിനഃ ।
യോ ഗതിശ്ശരണം ചാസീത്സ നാഥഃ ക്വ നു ഗച്ഛതി ॥ 2 ॥
ന ക്രുധ്യത്യഭിശപ്തോഽപി ക്രോധനീയാനി വര്ജയന് ।
ക്രുദ്ധാന്പ്രസാദയന്സർവാന് സമദുഃഖഃ ക്വ ഗജ്ഛതി ॥ 3 ॥
കൌശല്യായാം മഹാതേജാ യഥാ മാതരി വര്തതേ ।
തഥാ യോ വര്തതേഽസ്മാസു മഹാത്മാ ക്വ നു ഗച്ഛതി ॥ 4 ॥
കൈകേയ്യാ ക്ലിശ്യമാനേന രാജ്ഞാ സംചോദിതോ വനമ് ।
പരിത്രാതാ ജനസ്യാസ്യ ജഗതഃ ക്വ നു ഗച്ഛതി ॥ 5 ॥
അഹോ നിശ്ചേതനോ രാജാ ജീവലോകസ്യ സംപ്രിയമ് ।
ധര്മ്യം സത്യവ്രതം രാമം വനവാസേ പ്രവത്സ്യതി ॥ 6 ॥
ഇതി സർവാ മഹിഷ്യസ്താ വിവത്സാ ഇവ ധേനവഃ ।
രുരുദുശ്ചൈവ ദുഃഖാര്താഃ സസ്വരം ച വിചുക്രുശുഃ ॥ 7 ॥
സ തമംതഃ പുരേ ഘോരമാര്തശബ്ദം മഹീപതിഃ ।
പുത്രശോകാഭിസംതപ്തഃ ശ്രുത്വാ ചാസീത്സുദുഃഖിതഃ ॥ 8 ॥
നാഗ്നിഹോത്രാണ്യഹൂയംത നാപചന് ഗൃഹമേധിനഃ അകുർവന്ന പ്രജാഃ കാര്യം സൂര്യശ്ചാംതരധീയത ॥ 9 ॥
വ്യസൃജന് കബലാന്നാഗാ ഗാവോ വത്സാന്ന പായയന് ।
പുത്രം പ്രഥമജം ലബ്ധ്വാ ജനനീ നാഭ്യനംദത ॥ 10 ॥
ത്രിശംകുര്ലോഹിതാംഗശ്ച ബൃഹസ്പതിബുധാവപി ।
ദാരുണാ സ്സോമമഭ്യേത്യ ഗ്രഹാസ്സർവേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ 11 ॥
നക്ഷത്രാണി ഗതാര്ചീംഷി ഗ്രഹാശ്ച ഗതതേജസഃ ।
വിശാഖാസ്തു സധൂമാശ്ച നഭസി പ്രചകാശിരേ ॥ 12 ॥
കാലികാനിലവേഗേന മഹോദധിരിവോത്ഥിതഃ ।
രാമേ വനം പ്രവ്രജിതേ നഗരം പ്രചചാല തത് ॥ 13 ॥
ദിശഃ പര്യാകുലാസ്സർവാ സ്തിമിരേണേവ സംവൃതാഃ ।
ന ഗ്രഹോ നാപി നക്ഷത്രം പ്രചകാശേ നകിംചന ॥ 14 ॥
അകസ്മാന്നാഗരസ്സർവോ ജനോ ദൈന്യമുപാഗമത് ।
ആഹാരേ വാ വിഹാരേ വാ ന കശ്ചിദകരോന്മനഃ ॥ 15 ॥
ശോകപര്യായസംതപ്ത സ്സതതം ദീര്ഘമുച്ഛവസന് ।
അയോധ്യായാം ജനസ്സർവ ശ്ശുശോച ജഗതീപതിമ് ॥ 16 ॥
ബാഷ്പപര്യാകുലമുഖോ രാജമാര്ഗഗതോ ജനഃ ।
ന ഹൃഷ്ടോ ലക്ഷ്യതേ കശ്ചിത്സർവ ശ്ശോകപരായണഃ ॥ 17 ॥
ന വാതി പവന ശ്ശീതോ ന ശശീ സൌമ്യദര്ശനഃ ।
ന സൂര്യസ്തപതേ ലോകം സർവം പര്യാകുലം ജഗത് ॥ 18 ॥
അനര്ഥിനസ്സുതാഃ സ്ത്രീണാം ഭര്താരോ ഭ്രാതരസ്തഥാ ।
സർവേ സർവം പരിത്യജ്യ രാമമേവാന്വചിംതയന് ॥ 19 ॥
യേ തു രാമസ്യ സുഹൃദ സ്സർവേ തേ മൂഢചേതസഃ ।
ശോകഭാരേണ ചാക്രാംതാ ശ്ശയനം ന ജഹുസ്തദാ ॥ 20 ॥
തതസ്ത്വയോധ്യാ രഹിതാ മഹാത്മനാ പുരംദരേണേവ മഹീ സപർവതാ ।
ചചാല ഘോരം ഭയശോകപീഡിതാ സനാഗയോധാശ്വഗണാ നനാദ ച ॥ 21 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
