શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
અનુરક્તા મહાત્માનં રામં સત્યપરાક્રમમ્ ।
અનુજગ્મુઃ પ્રયાંતં તં વનવાસાય માનવાઃ ॥ 1 ॥
નિવર્તિતેઽપિ ચ બલાત્સુહૃદ્વર્ગે ચ રાજનિ ।
નૈવ તે સંન્યવર્તંત રામસ્યાનુગતા રથમ્ ॥ 2 ॥
અયોધ્યાનિલયાનાં હિ પુરુષાણાં મહાયશાઃ ।
બભૂવ ગુણસંપન્નઃ પૂર્ણચંદ્ર ઇવ પ્રિયઃ ॥ 3 ॥
સ યાચ્યમાનઃ કાકુત્સ્થઃ સ્વાભિઃ પ્રકૃતિભિસ્તદા ।
કુર્વાણઃ પિતરં સત્યં વનમેવાન્વપદ્યત ॥ 4 ॥
અવેક્ષમાણઃ સસ્નેહં ચક્ષુષા પ્રપિબન્નિવ ।
ઉવાચ રામઃ સ્નેહેન તાઃ પ્રજાઃ સ્વાઃ પ્રજા ઇવ ॥ 5 ॥
યા પ્રીતિર્બહુમાનશ્ચ મય્યયોધ્યાનિવાસિનામ્ ।
મત્પ્રિયાર્થં વિશેષેણ ભરતે સા નિવેશ્યતામ્ ॥ 6 ॥
સ હિ કલ્યાણચારિત્રઃ કૈકેય્યાનંદવર્ધનઃ ।
કરિષ્યતિ યથાવદ્વઃ પ્રિયાણિ ચ હિતાનિ ચ ॥ 7 ॥
જ્ઞાનવૃદ્ધો વયોબાલો મૃદુર્વીર્યગુણાન્વિતઃ ।
અનુરૂપઃ સ વો ભર્તા ભવિષ્યતિ ભયાપહઃ ॥ 8 ॥
સ હિ રાજગુણૈર્યુક્તો યુવરાજઃ સમીક્ષિતઃ ।
અપિ ચાપિ મયા શિષ્ટૈઃ કાર્યં વો ભર્તૃશાસનમ્ ॥ 9 ॥
ન ચ સંતપ્યેદ્યથા ચાસૌ વનવાસં ગતે મયિ ।
મહારાજસ્તથા કાર્યો મમ પ્રિયચિકીર્ષયા ॥ 10 ॥
યથા યથા દાશરથિ ર્ધર્મ એવાસ્થિતોઽભવત્ ।
તથા તથા પ્રકૃતયો રામં પતિમકામયન્ ॥ 11 ॥
બાષ્પેણ પિહિતં દીનં રામઃ સૌમિત્રિણા સહ ।
ચકર્ષેવ ગુણૈર્બદ્ધ્વા જનં પુરનિવાસિનમ્ ॥ 12 ॥
તે દ્વિજાસ્ત્રિવિધં વૃદ્ધા જ્ઞાનેન વયસૌજસા ।
વયઃ પ્રકંપશિરસો દૂરાદૂચુરિદં વચઃ ॥ 13 ॥
વહંતો જવના રામં ભો ભો જાત્યાસ્તુરંગમાઃ ।
નિવર્તધ્વં ન ગંતવ્યં હિતા ભવત ભર્તરિ ॥ 14 ॥
કર્ણવંતિ હિ ભૂતાનિ વિશેષેણ તુરંગમાઃ ।
યૂયં તસ્માન્નિવર્તધ્વં યાચનાં પ્રતિવેદિતાઃ ॥ 15 ॥
ધર્મતઃ સ વિશુદ્ધાત્મા વીરઃ શુભદૃઢવ્રતઃ ।
ઉપવાહ્યસ્તુ વો ભર્તા નાપવાહ્યઃ પુરાદ્વનમ્ ॥ 16 ॥
એવમાર્તપ્રલાપાંસ્તાન્ વૃદ્ધાન્ પ્રલપતો દ્વિજાન્ ।
અવેક્ષ્ય સહસા રામો રથાદવતતાર હ ॥ 17 ॥
પદ્ભ્યામેવ જગામાથ સસીત સ્સહલક્ષ્મણઃ ।
સન્નિકૃષ્ટપદન્યાસો રામો વનપરાયણઃ ॥ 18 ॥
દ્વિજાતીંસ્તુ પદાતીંસ્તાન્ રામશ્ચારિત્રવત્સલઃ ।
ન શશાક ઘૃણાચક્ષુઃ પરિમોક્તું રથેન સઃ ॥ 19 ॥
ગચ્છંતમેવ તં દૃષ્ટ્વા રામં સંભ્રાંતચેતસઃ ।
ઊચુઃ પરમસંતપ્તા રામં વાક્યમિદં દ્વિજાઃ ॥ 20 ॥
બ્રાહ્મણ્યં સર્વમેતત્ત્વાં બ્રહ્મણ્યમનુગચ્છતિ ।
દ્વિજસ્કંધાધિરૂઢાસ્ત્વામગ્નયોઽપ્યનુયાંત્યમી ॥ 21 ॥
વાજપેયસમુત્થાનિ છત્રાણ્યેતાનિ પશ્ય નઃ ।
પૃષ્ઠતોઽનુપ્રયાતાનિ મેઘાનિવ જલાત્યયે ॥ 22 ॥
અનવાપ્તાતપત્રસ્ય રશ્મિસંતાપિતસ્ય તે ।
એભિશ્છાયાં કરિષ્યામઃ સ્વૈશ્છત્રૈર્વાજપેયિકૈઃ ॥ 23 ॥
યા હિ નઃ સતતં બુદ્ધિર્વેદમંત્રાનુસારિણી ।
ત્વત્કૃતે સા કૃતા વત્સ વનવાસાનુસારિણી ॥ 24 ॥
હૃદયેષ્વેવ તિષ્ઠંતિ વેદા યે નઃ પરં ધનમ્ ।
વત્સ્યંત્યપિ ગૃહેષ્વેવ દારાશ્ચારિત્રરક્ષિતાઃ ॥ 25 ॥
ન પુનર્નિશ્ચયઃ કાર્યસ્ત્વદ્ગતૌ સુકૃતા મતિઃ ।
ત્વયિ ધર્મવ્યપેક્ષે તુ કિં સ્યાદ્ધર્મપથે સ્થિતમ્ ॥ 26 ॥
યાચિતો નો નિવર્તસ્વ હંસશુક્લશિરોરુહૈઃ ।
શિરોભિર્નિભૃતાચાર મહીપતનપાંસુલૈઃ ॥ 27 ॥
બહૂનાં વિતતા યજ્ઞા દ્વિજાનાં ય ઇહાગતાઃ ।
તેષાં સમાપ્તિરાયત્તા તવ વત્સ નિવર્તને ॥ 28 ॥
ભક્તિમંતિ હિ ભૂતાનિ જંગમાજંગમાનિ ચ ।
યાચમાનેષુ રામ ત્વં ભક્તિં ભક્તેષુ દર્શય ॥ 29 ॥
અનુગંતુમશક્તા સ્ત્વાં મૂલૈરુદ્ધતવેગિનઃ ।
ઉન્નતા વાયુવેગેન વિક્રોશંતીવ પાદપાઃ ॥ 30 ॥
નિશ્ચેષ્ટાહારસંચારા વૃક્ષૈકસ્થાનવિષ્ઠિતાઃ ।
પક્ષિણોઽપિ પ્રયાચંતે સર્વભૂતાનુકંપિનમ્ ॥ 31 ॥
એવં વિક્રોશતાં તેષાં દ્વિજાતીનાં નિવર્તને ।
દદૃશે તમસા તત્ર વારયંતીવ રાઘવમ્ ॥ 32 ॥
તતઃ સુમંત્રોઽપિ રથાદ્વિમુચ્ય શ્રાંતાન્હયાન્સંપરિવર્ત્ય શીઘ્રમ્ ।
પીતોદકાંસ્તોયપરિપ્લુતાંગા નચારયદ્વૈ તમસાવિદૂરે ॥ 33 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
