śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchachatvāriṃśassargaḥ ।
anuraktā mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam ।
anujagmuḥ prayāntaṃ taṃ vanavāsāya mānavāḥ ॥ 1 ॥
nivartitē'pi cha balātsuhṛdvargē cha rājani ।
naiva tē sannyavartanta rāmasyānugatā ratham ॥ 2 ॥
ayōdhyānilayānāṃ hi puruṣāṇāṃ mahāyaśāḥ ।
babhūva guṇasampannaḥ pūrṇachandra iva priyaḥ ॥ 3 ॥
sa yāchyamānaḥ kākutsthaḥ svābhiḥ prakṛtibhistadā ।
kurvāṇaḥ pitaraṃ satyaṃ vanamēvānvapadyata ॥ 4 ॥
avēkṣamāṇaḥ sasnēhaṃ chakṣuṣā prapibanniva ।
uvācha rāmaḥ snēhēna tāḥ prajāḥ svāḥ prajā iva ॥ 5 ॥
yā prītirbahumānaścha mayyayōdhyānivāsinām ।
matpriyārthaṃ viśēṣēṇa bharatē sā nivēśyatām ॥ 6 ॥
sa hi kalyāṇachāritraḥ kaikēyyānandavardhanaḥ ।
kariṣyati yathāvadvaḥ priyāṇi cha hitāni cha ॥ 7 ॥
jñānavṛddhō vayōbālō mṛdurvīryaguṇānvitaḥ ।
anurūpaḥ sa vō bhartā bhaviṣyati bhayāpahaḥ ॥ 8 ॥
sa hi rājaguṇairyuktō yuvarājaḥ samīkṣitaḥ ।
api chāpi mayā śiṣṭaiḥ kāryaṃ vō bhartṛśāsanam ॥ 9 ॥
na cha santapyēdyathā chāsau vanavāsaṃ gatē mayi ।
mahārājastathā kāryō mama priyachikīrṣayā ॥ 10 ॥
yathā yathā dāśarathi rdharma ēvāsthitō'bhavat ।
tathā tathā prakṛtayō rāmaṃ patimakāmayan ॥ 11 ॥
bāṣpēṇa pihitaṃ dīnaṃ rāmaḥ saumitriṇā saha ।
chakarṣēva guṇairbaddhvā janaṃ puranivāsinam ॥ 12 ॥
tē dvijāstrividhaṃ vṛddhā jñānēna vayasaujasā ।
vayaḥ prakampaśirasō dūrādūchuridaṃ vachaḥ ॥ 13 ॥
vahantō javanā rāmaṃ bhō bhō jātyāsturaṅgamāḥ ।
nivartadhvaṃ na gantavyaṃ hitā bhavata bhartari ॥ 14 ॥
karṇavanti hi bhūtāni viśēṣēṇa turaṅgamāḥ ।
yūyaṃ tasmānnivartadhvaṃ yāchanāṃ prativēditāḥ ॥ 15 ॥
dharmataḥ sa viśuddhātmā vīraḥ śubhadṛḍhavrataḥ ।
upavāhyastu vō bhartā nāpavāhyaḥ purādvanam ॥ 16 ॥
ēvamārtapralāpāṃstān vṛddhān pralapatō dvijān ।
avēkṣya sahasā rāmō rathādavatatāra ha ॥ 17 ॥
padbhyāmēva jagāmātha sasīta ssahalakṣmaṇaḥ ।
sannikṛṣṭapadanyāsō rāmō vanaparāyaṇaḥ ॥ 18 ॥
dvijātīṃstu padātīṃstān rāmaśchāritravatsalaḥ ।
na śaśāka ghṛṇāchakṣuḥ parimōktuṃ rathēna saḥ ॥ 19 ॥
gachChantamēva taṃ dṛṣṭvā rāmaṃ sambhrāntachētasaḥ ।
ūchuḥ paramasantaptā rāmaṃ vākyamidaṃ dvijāḥ ॥ 20 ॥
brāhmaṇyaṃ sarvamētattvāṃ brahmaṇyamanugachChati ।
dvijaskandhādhirūḍhāstvāmagnayō'pyanuyāntyamī ॥ 21 ॥
vājapēyasamutthāni Chatrāṇyētāni paśya naḥ ।
pṛṣṭhatō'nuprayātāni mēghāniva jalātyayē ॥ 22 ॥
anavāptātapatrasya raśmisantāpitasya tē ।
ēbhiśChāyāṃ kariṣyāmaḥ svaiśChatrairvājapēyikaiḥ ॥ 23 ॥
yā hi naḥ satataṃ buddhirvēdamantrānusāriṇī ।
tvatkṛtē sā kṛtā vatsa vanavāsānusāriṇī ॥ 24 ॥
hṛdayēṣvēva tiṣṭhanti vēdā yē naḥ paraṃ dhanam ।
vatsyantyapi gṛhēṣvēva dārāśchāritrarakṣitāḥ ॥ 25 ॥
na punarniśchayaḥ kāryastvadgatau sukṛtā matiḥ ।
tvayi dharmavyapēkṣē tu kiṃ syāddharmapathē sthitam ॥ 26 ॥
yāchitō nō nivartasva haṃsaśuklaśirōruhaiḥ ।
śirōbhirnibhṛtāchāra mahīpatanapāṃsulaiḥ ॥ 27 ॥
bahūnāṃ vitatā yajñā dvijānāṃ ya ihāgatāḥ ।
tēṣāṃ samāptirāyattā tava vatsa nivartanē ॥ 28 ॥
bhaktimanti hi bhūtāni jaṅgamājaṅgamāni cha ।
yāchamānēṣu rāma tvaṃ bhaktiṃ bhaktēṣu darśaya ॥ 29 ॥
anugantumaśaktā stvāṃ mūlairuddhatavēginaḥ ।
unnatā vāyuvēgēna vikrōśantīva pādapāḥ ॥ 30 ॥
niśchēṣṭāhārasañchārā vṛkṣaikasthānaviṣṭhitāḥ ।
pakṣiṇō'pi prayāchantē sarvabhūtānukampinam ॥ 31 ॥
ēvaṃ vikrōśatāṃ tēṣāṃ dvijātīnāṃ nivartanē ।
dadṛśē tamasā tatra vārayantīva rāghavam ॥ 32 ॥
tataḥ sumantrō'pi rathādvimuchya śrāntānhayānsamparivartya śīghram ।
pītōdakāṃstōyapariplutāṅgā nachārayadvai tamasāvidūrē ॥ 33 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchachatvāriṃśassargaḥ ॥