શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તતઃ પ્રસ્થાપ્ય સુગ્રીવસ્તન્મહદ્વાનરં બલમ્ ।
દક્ષિણાં પ્રેષયામાસ વાનરાનભિલક્ષિતાન્ ॥ 1 ॥
નીલ મગ્નિસુતં ચૈવ હનુમંતં ચ વાનરમ્ ।
પિતામહસુતં ચૈવ જાંબવંતં મહાબલમ્ ॥ 2 ॥
સુહોત્રં ચ શરારિં ચ શરગુલ્મં તથૈવ ચ ।
ગજં ગવાક્ષં ગવયં સુષેણમૃષભં તથા ॥ 3 ॥
મૈંદં ચ દ્વિવિદં ચૈવ વિજયં ગંધમાદનમ્ ।
ઉલ્કામુખમસંગં ચ હુતાશનસુતાવુભૌ ॥ 4 ॥
અંગદપ્રમુખાન્વીરાન્વીરઃ કપિગણેશ્વરઃ ।
વેગવિક્રમસંપન્નાન્સંદિદેશ વિશેષવિત્ ॥ 5 ॥
તેષામગ્રેસરં ચૈવ મહાબલમથાંગદમ્ ।
વિધાય હરિવીરાણામાદિશદ્દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 6 ॥
યે કેચન સમુદ્દેશાસ્તસ્યાં દિશિ સુદુર્ગમાઃ ।
કપીશઃ કપિમુખ્યાનાં સ તેષાં તાનુદાહરત્ ॥ 7 ॥
સહસ્રશિરસં વિંધ્યં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્ ।
નર્મદાં ચ નદીં રમ્યાં મહોરગનિષેવિતામ્ ॥ 8 ॥
તતો ગોદાવરીં રમ્યાં કૃષ્ણવેણીં મહાનદીમ્ ।
વરદાં ચ મહાભાગાં મહોરગનિષેવિતામ્ ॥ 9 ॥
મેખલામુત્કલાં ચૈવ દશાર્ણનગરાણ્યપિ ।
આશ્વવંતીમવંતીં ચ સર્વામેવાનુપશ્યત ॥ 10 ॥
વિદર્ભાનૃષિકાંશ્ચૈવ રમ્યાન્માહિષકાનપિ ।
તથા વંગાન્કલિંગાંશ્ચ કૌશિકાંશ્ચ સમંતતઃ ॥ 11 ॥
અન્વીક્ષ્ય દંડકારણ્યં સપર્વતનદીગુહામ્ ।
નદીં ગોદાવરીં ચૈવ સર્વમેવાનુપશ્યત ॥ 12 ॥
તથૈવાંધ્રાંશ્ચ પુંડ્રાંશ્ચ ચોલાન્પાંડ્યાંત્સ કેરલાન્ ।
અયોમુખશ્ચ ગંતવ્યઃ પર્વતો ધાતુમંડિતઃ ॥ 13 ॥
વિચિત્રશિખર શ્શ્રીમાંશ્ચિત્રપુષ્પિતકાનનઃ ।
સચંદનવનોદ્દેશો માર્ગિતવ્યો મહાગિરિઃ ॥ 14 ॥
તતસ્તામાપગાં દિવ્યાં પ્રસન્નસલિલાં શિવામ્ ।
તત્ર દ્રક્ષ્યથ કાવેરીં વિહિતામપ્સરોગણૈઃ ॥ 15 ॥
તસ્યાસીનં નગસ્યાગ્રે મલયસ્ય મહૌજસમ્ ।
દ્રક્ષ્યથાઽદિત્યસંકાશમગસ્ત્યમૃષિસત્તમમ્ ॥ 16 ॥
તતસ્તેનાભ્યનુજ્ઞાતાઃ પ્રસન્નેન મહાત્મના ।
તામ્રપર્ણીં ગ્રાહજુષ્ટાં તરિષ્યથ મહાનદીમ્ ॥ 17 ॥
સા ચંદનવનૈર્દિવ્યૈ પ્રચ્છન્ના દ્વીપશાલિની ।
કાંતેવ યુવતિઃ કાંતાં સમુદ્રમવગાહતે ॥ 18 ॥
તતો હેમમયં દિવ્યં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્ ।
યુક્તં કવાટં પાંડ્યાનાં ગતા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ ॥ 19 ॥
તતસ્સમુદ્રમાસાદ્ય સંપ્રધાર્યાર્થનિશ્ચયમ્ ।
અગસ્ત્યેનાંતરે તત્ર સાગરે વિનિવેશિતઃ ॥ 20 ॥
ચિત્રનાનાનગઃ શ્રીમાન્મહેંદ્રઃ પર્વતોત્તમઃ ।
જાતરૂપમયઃ શ્રીમાનવગાઢો મહાર્ણવમ્ ॥ 21 ॥
નાનાવિધૈર્નગૈ સ્સર્વૈલતાભિશ્ચોપશોભિતમ્ ।
દેવર્ષિયક્ષપ્રવરૈરપ્સરોભિશ્ચ સેવિતમ્ ॥ 22 ॥
સિદ્ધચારણસંઘૈશ્ચ પ્રકીર્ણં સમનોરમમ્ ।
તમુપૈતિ સહસ્રાક્ષઃ સદા પર્વસુ પર્વસુ ॥ 23 ॥
દ્વીપસ્તસ્યાપરે પારે શતયોજનમાયતઃ ।
અગમ્યો માનુષૈર્દીપ્તસ્તં માર્ગધ્વં સમંતતઃ ॥ 24 ॥
તત્ર સર્વાત્મના સીતા માર્ગિતવ્યા વિશેષતઃ ।
સ હિ દેશસ્તુ વધ્યસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ॥ 25 ॥
રાક્ષસાધિપતેર્વાસસ્સહસ્રાક્ષસમદ્યુતેઃ ।
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય મધ્યે તસ્ય તુ રાક્ષસી ॥ 26 ॥
અંગારકેતિ વિખ્યાતા છાયામાકૃષ્ય ભોજિની ।
એવં નિસ્સંશયાન્કૃત્વા સંશયાન્નષ્ટસંશયાઃ ॥ 27 ॥
મૃગયધ્વં નરેંદ્રસ્ય પત્નીમમિતતેજસઃ ।
તમતિક્રમ્ય લક્ષ્મીવાન્સમુદ્રે શતયોજને ॥ 28 ॥
ગિરિઃ પુષ્પિતકો નામ સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।
ચંદ્રસૂર્યાંશુસંકાશસ્સાગરાંબુસમાવૃતઃ ॥ 29 ॥
ભ્રાજતે વિપુલૈશ્શૃંગૈરંબરં વિલિખન્નિવ ।
તસ્યૈકં કાંચનં શૃંગં સેવતેઽયં દિવાકરઃ ॥ 30 ॥
શ્વેતં રાજતમેકં ચ સેવતેઽયં નિશાકરઃ ।
ન તં કૃતઘ્નાઃ પશ્યંતિ ન નૃશંસા ન નાસ્તિકાઃ ॥ 31 ॥
પ્રણમ્ય શિરસા શૈલં તં વિમાર્ગત વાનરાઃ ।
તમતિક્રમ્ય દુર્ધર્ષ સ્સૂર્યવાન્નામ પર્વતઃ ॥ 32 ॥
અધ્વના દુર્વિગાહેન યોજનાનિ ચતુર્દશ ।
તતસ્તમપ્યતિક્રમ્ય વૈદ્યુતો નામ પર્વતઃ ॥ 33 ॥
સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈ સ્સર્વકાલમનોહરૈઃ ।
તત્ર ભુક્ત્વા વરાર્હાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 34 ॥
મધૂનિ પીત્વા મુખ્યાનિ પરં ગચ્છત વાનરાઃ ।
તત્ર નેત્રમનઃકાંતઃ કુંજરો નામ પર્વતઃ ॥ 35 ॥
અગસ્ત્યભવનં યત્ર નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
તત્ર યોજનવિસ્તારમુચ્છ્રિતં દશયોજનમ્ ॥ 36 ॥
શરણં કાંચનં દિવ્યં નાનારત્નવિભૂષિતમ્ ।
તત્ર ભોગવતી નામ સર્પાણામાલયઃ પુરી ॥ 37 ॥
વિશાલકક્ષ્યા દુર્ધર્ષા સર્વતઃ પરિરક્ષિતા ।
રક્ષિતા પન્નગૈર્ઘોરૈસ્તીક્ષ્ણદષ્ટ્રૈરૈર્મહાવિષૈઃ ॥ 38 ॥
સર્પરાજો મહાપ્રાજ્ઞો યસ્યાં વસતિ વાસુકિઃ ।
નિર્યાય માર્ગિતવ્યા ચ સા ચ ભોગવતી પુરી ॥ 39 ॥
તત્ર ચાનંતરા દેશા યે કેચન સુસમ્વૃતાઃ ।
તં ચ દેશમતિક્રમ્ય મહાનૃષભસંસ્થિતઃ ॥ 40 ॥
સર્વરત્નમયઃ શ્રીમાન્ ઋષભો નામ પર્વતઃ ।
ગોશીર્ષકં પદ્મકં ચ હરિશ્યામં ચ ચંદનમ્ ॥ 41 ॥
દિવ્યમુત્પદ્યતે યત્ર તચ્ચૈવાગ્નિસમપ્રભમ્ ।
ન તુ તચ્ચંદનં દૃષ્ટવા સ્પ્રષ્ટવ્યં ચ કદાચન ॥ 42 ॥
રોહિતા નામ ગંધર્વા ઘોરા રક્ષંતિ તદ્વનમ્ ।
તત્ર ગંધર્વપતયઃ પંચ સૂર્યસમપ્રભાઃ ॥ 43 ॥
શૈલૂષો ગ્રામણી શ્શિગ્રુ શ્શુભ્રો બભ્રુસ્તથૈવ ચ ।
રવિસોમાગ્નિવપુષાં નિવાસઃ પુણ્યકર્મણામ્ ॥ 44 ॥
અંતે પૃથિવ્યા દુર્ધર્ષાસ્તત્ર સ્વર્ગજિતઃ સ્થિતાઃ ।
તતઃ પરં ન વસ્સેવ્યઃ પિતૃલોક સ્સુદારુણઃ ॥ 45 ॥
રાજધાની યમસ્યૈષા કષ્ટેન તમસા વૃતા ।
એતાવદેવ યુષ્માભિર્વીરા વાનરપુંગવાઃ ॥ 46 ॥
શક્યં વિચેતું ગંતું વા નાતો ગતિમતાં ગતિઃ ।
સર્વમેતત્સમાલોક્ય યચ્ચાન્યદપિ દૃશ્યતે ॥ 47 ॥
ગતિં વિદિત્વા વૈદેહ્યા સ્સન્નિવર્તિતુમર્હથ ।
યસ્તુ માસાન્નિવૃત્તોઽગ્રે દૃષ્ટા સીતેતિ વક્ષ્યતિ ॥ 48 ॥
મત્તુલ્યવિભવો ભોગૈ સ્સુખં સ વિહરિષ્યતિ ।
તતઃ પ્રિયતરો નાસ્તિ મમ પ્રાણાદ્વિશેષતઃ ॥ 49 ॥
કૃતાપરાધો બહુશો મમ બંધુર્ભવિષ્યતિ ।
અમિતબલપરાક્રમા ભવંતો વિપુલગુણેષુ કુલેષુ ચ પ્રસૂતાઃ ।
મનુજપતિસુતાં યથા લભધ્વં તદધિગુણં પુરુષાર્થમારભધ્વમ્ ॥ 50 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
