ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହଦ୍ଵାନରଂ ବଲମ୍ ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରେଷୟାମାସ ଵାନରାନଭିଲକ୍ଷିତାନ୍ ॥ 1 ॥
ନୀଲ ମଗ୍ନିସୁତଂ ଚୈଵ ହନୁମଂତଂ ଚ ଵାନରମ୍ ।
ପିତାମହସୁତଂ ଚୈଵ ଜାଂବଵଂତଂ ମହାବଲମ୍ ॥ 2 ॥
ସୁହୋତ୍ରଂ ଚ ଶରାରିଂ ଚ ଶରଗୁଲ୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ ।
ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗଵୟଂ ସୁଷେଣମୃଷଭଂ ତଥା ॥ 3 ॥
ମୈଂଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚୈଵ ଵିଜୟଂ ଗଂଧମାଦନମ୍ ।
ଉଲ୍କାମୁଖମସଂଗଂ ଚ ହୁତାଶନସୁତାଵୁଭୌ ॥ 4 ॥
ଅଂଗଦପ୍ରମୁଖାନ୍ଵୀରାନ୍ଵୀରଃ କପିଗଣେଶ୍ଵରଃ ।
ଵେଗଵିକ୍ରମସଂପନ୍ନାନ୍ସଂଦିଦେଶ ଵିଶେଷଵିତ୍ ॥ 5 ॥
ତେଷାମଗ୍ରେସରଂ ଚୈଵ ମହାବଲମଥାଂଗଦମ୍ ।
ଵିଧାୟ ହରିଵୀରାଣାମାଦିଶଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 6 ॥
ୟେ କେଚନ ସମୁଦ୍ଦେଶାସ୍ତସ୍ୟାଂ ଦିଶି ସୁଦୁର୍ଗମାଃ ।
କପୀଶଃ କପିମୁଖ୍ୟାନାଂ ସ ତେଷାଂ ତାନୁଦାହରତ୍ ॥ 7 ॥
ସହସ୍ରଶିରସଂ ଵିଂଧ୍ୟଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାୟୁତମ୍ ।
ନର୍ମଦାଂ ଚ ନଦୀଂ ରମ୍ୟାଂ ମହୋରଗନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 8 ॥
ତତୋ ଗୋଦାଵରୀଂ ରମ୍ୟାଂ କୃଷ୍ଣଵେଣୀଂ ମହାନଦୀମ୍ ।
ଵରଦାଂ ଚ ମହାଭାଗାଂ ମହୋରଗନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 9 ॥
ମେଖଲାମୁତ୍କଲାଂ ଚୈଵ ଦଶାର୍ଣନଗରାଣ୍ୟପି ।
ଆଶ୍ଵଵଂତୀମଵଂତୀଂ ଚ ସର୍ଵାମେଵାନୁପଶ୍ୟତ ॥ 10 ॥
ଵିଦର୍ଭାନୃଷିକାଂଶ୍ଚୈଵ ରମ୍ୟାନ୍ମାହିଷକାନପି ।
ତଥା ଵଂଗାନ୍କଲିଂଗାଂଶ୍ଚ କୌଶିକାଂଶ୍ଚ ସମଂତତଃ ॥ 11 ॥
ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ଦଂଡକାରଣ୍ୟଂ ସପର୍ଵତନଦୀଗୁହାମ୍ ।
ନଦୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ଚୈଵ ସର୍ଵମେଵାନୁପଶ୍ୟତ ॥ 12 ॥
ତଥୈଵାଂଧ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁଂଡ୍ରାଂଶ୍ଚ ଚୋଲାନ୍ପାଂଡ୍ୟାଂତ୍ସ କେରଲାନ୍ ।
ଅୟୋମୁଖଶ୍ଚ ଗଂତଵ୍ୟଃ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଂଡିତଃ ॥ 13 ॥
ଵିଚିତ୍ରଶିଖର ଶ୍ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପିତକାନନଃ ।
ସଚଂଦନଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ମାର୍ଗିତଵ୍ୟୋ ମହାଗିରିଃ ॥ 14 ॥
ତତସ୍ତାମାପଗାଂ ଦିଵ୍ୟାଂ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଂ ଶିଵାମ୍ ।
ତତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥ କାଵେରୀଂ ଵିହିତାମପ୍ସରୋଗଣୈଃ ॥ 15 ॥
ତସ୍ୟାସୀନଂ ନଗସ୍ୟାଗ୍ରେ ମଲୟସ୍ୟ ମହୌଜସମ୍ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥାଽଦିତ୍ୟସଂକାଶମଗସ୍ତ୍ୟମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ॥ 16 ॥
ତତସ୍ତେନାଭ୍ୟନୁଜ୍ଞାତାଃ ପ୍ରସନ୍ନେନ ମହାତ୍ମନା ।
ତାମ୍ରପର୍ଣୀଂ ଗ୍ରାହଜୁଷ୍ଟାଂ ତରିଷ୍ୟଥ ମହାନଦୀମ୍ ॥ 17 ॥
ସା ଚଂଦନଵନୈର୍ଦିଵ୍ୟୈ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଦ୍ଵୀପଶାଲିନୀ ।
କାଂତେଵ ୟୁଵତିଃ କାଂତାଂ ସମୁଦ୍ରମଵଗାହତେ ॥ 18 ॥
ତତୋ ହେମମୟଂ ଦିଵ୍ୟଂ ମୁକ୍ତାମଣିଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ୟୁକ୍ତଂ କଵାଟଂ ପାଂଡ୍ୟାନାଂ ଗତା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥ ଵାନରାଃ ॥ 19 ॥
ତତସ୍ସମୁଦ୍ରମାସାଦ୍ୟ ସଂପ୍ରଧାର୍ୟାର୍ଥନିଶ୍ଚୟମ୍ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟେନାଂତରେ ତତ୍ର ସାଗରେ ଵିନିଵେଶିତଃ ॥ 20 ॥
ଚିତ୍ରନାନାନଗଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହେଂଦ୍ରଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ।
ଜାତରୂପମୟଃ ଶ୍ରୀମାନଵଗାଢୋ ମହାର୍ଣଵମ୍ ॥ 21 ॥
ନାନାଵିଧୈର୍ନଗୈ ସ୍ସର୍ଵୈଲତାଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତମ୍ ।
ଦେଵର୍ଷିୟକ୍ଷପ୍ରଵରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ॥ 22 ॥
ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂଘୈଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ଣଂ ସମନୋରମମ୍ ।
ତମୁପୈତି ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ॥ 23 ॥
ଦ୍ଵୀପସ୍ତସ୍ୟାପରେ ପାରେ ଶତୟୋଜନମାୟତଃ ।
ଅଗମ୍ୟୋ ମାନୁଷୈର୍ଦୀପ୍ତସ୍ତଂ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ସମଂତତଃ ॥ 24 ॥
ତତ୍ର ସର୍ଵାତ୍ମନା ସୀତା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟା ଵିଶେଷତଃ ।
ସ ହି ଦେଶସ୍ତୁ ଵଧ୍ୟସ୍ୟ ରାଵଣସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 25 ॥
ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଵାସସ୍ସହସ୍ରାକ୍ଷସମଦ୍ୟୁତେଃ ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ୟ ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ମଧ୍ୟେ ତସ୍ୟ ତୁ ରାକ୍ଷସୀ ॥ 26 ॥
ଅଂଗାରକେତି ଵିଖ୍ୟାତା ଛାୟାମାକୃଷ୍ୟ ଭୋଜିନୀ ।
ଏଵଂ ନିସ୍ସଂଶୟାନ୍କୃତ୍ଵା ସଂଶୟାନ୍ନଷ୍ଟସଂଶୟାଃ ॥ 27 ॥
ମୃଗୟଧ୍ଵଂ ନରେଂଦ୍ରସ୍ୟ ପତ୍ନୀମମିତତେଜସଃ ।
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ସମୁଦ୍ରେ ଶତୟୋଜନେ ॥ 28 ॥
ଗିରିଃ ପୁଷ୍ପିତକୋ ନାମ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ୟାଂଶୁସଂକାଶସ୍ସାଗରାଂବୁସମାଵୃତଃ ॥ 29 ॥
ଭ୍ରାଜତେ ଵିପୁଲୈଶ୍ଶୃଂଗୈରଂବରଂ ଵିଲିଖନ୍ନିଵ ।
ତସ୍ୟୈକଂ କାଂଚନଂ ଶୃଂଗଂ ସେଵତେଽୟଂ ଦିଵାକରଃ ॥ 30 ॥
ଶ୍ଵେତଂ ରାଜତମେକଂ ଚ ସେଵତେଽୟଂ ନିଶାକରଃ ।
ନ ତଂ କୃତଘ୍ନାଃ ପଶ୍ୟଂତି ନ ନୃଶଂସା ନ ନାସ୍ତିକାଃ ॥ 31 ॥
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶିରସା ଶୈଲଂ ତଂ ଵିମାର୍ଗତ ଵାନରାଃ ।
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ସ୍ସୂର୍ୟଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 32 ॥
ଅଧ୍ଵନା ଦୁର୍ଵିଗାହେନ ୟୋଜନାନି ଚତୁର୍ଦଶ ।
ତତସ୍ତମପ୍ୟତିକ୍ରମ୍ୟ ଵୈଦ୍ୟୁତୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 33 ॥
ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈ ସ୍ସର୍ଵକାଲମନୋହରୈଃ ।
ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵରାର୍ହାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 34 ॥
ମଧୂନି ପୀତ୍ଵା ମୁଖ୍ୟାନି ପରଂ ଗଚ୍ଛତ ଵାନରାଃ ।
ତତ୍ର ନେତ୍ରମନଃକାଂତଃ କୁଂଜରୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 35 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟଭଵନଂ ୟତ୍ର ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ତତ୍ର ୟୋଜନଵିସ୍ତାରମୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଦଶୟୋଜନମ୍ ॥ 36 ॥
ଶରଣଂ କାଂଚନଂ ଦିଵ୍ୟଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ତତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ସର୍ପାଣାମାଲୟଃ ପୁରୀ ॥ 37 ॥
ଵିଶାଲକକ୍ଷ୍ୟା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷିତା ।
ରକ୍ଷିତା ପନ୍ନଗୈର୍ଘୋରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଷ୍ଟ୍ରୈରୈର୍ମହାଵିଷୈଃ ॥ 38 ॥
ସର୍ପରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ୟସ୍ୟାଂ ଵସତି ଵାସୁକିଃ ।
ନିର୍ୟାୟ ମାର୍ଗିତଵ୍ୟା ଚ ସା ଚ ଭୋଗଵତୀ ପୁରୀ ॥ 39 ॥
ତତ୍ର ଚାନଂତରା ଦେଶା ୟେ କେଚନ ସୁସମ୍ଵୃତାଃ ।
ତଂ ଚ ଦେଶମତିକ୍ରମ୍ୟ ମହାନୃଷଭସଂସ୍ଥିତଃ ॥ 40 ॥
ସର୍ଵରତ୍ନମୟଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଋଷଭୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।
ଗୋଶୀର୍ଷକଂ ପଦ୍ମକଂ ଚ ହରିଶ୍ୟାମଂ ଚ ଚଂଦନମ୍ ॥ 41 ॥
ଦିଵ୍ୟମୁତ୍ପଦ୍ୟତେ ୟତ୍ର ତଚ୍ଚୈଵାଗ୍ନିସମପ୍ରଭମ୍ ।
ନ ତୁ ତଚ୍ଚଂଦନଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟଂ ଚ କଦାଚନ ॥ 42 ॥
ରୋହିତା ନାମ ଗଂଧର୍ଵା ଘୋରା ରକ୍ଷଂତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।
ତତ୍ର ଗଂଧର୍ଵପତୟଃ ପଂଚ ସୂର୍ୟସମପ୍ରଭାଃ ॥ 43 ॥
ଶୈଲୂଷୋ ଗ୍ରାମଣୀ ଶ୍ଶିଗ୍ରୁ ଶ୍ଶୁଭ୍ରୋ ବଭ୍ରୁସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ରଵିସୋମାଗ୍ନିଵପୁଷାଂ ନିଵାସଃ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଣାମ୍ ॥ 44 ॥
ଅଂତେ ପୃଥିଵ୍ୟା ଦୁର୍ଧର୍ଷାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଜିତଃ ସ୍ଥିତାଃ ।
ତତଃ ପରଂ ନ ଵସ୍ସେଵ୍ୟଃ ପିତୃଲୋକ ସ୍ସୁଦାରୁଣଃ ॥ 45 ॥
ରାଜଧାନୀ ୟମସ୍ୟୈଷା କଷ୍ଟେନ ତମସା ଵୃତା ।
ଏତାଵଦେଵ ୟୁଷ୍ମାଭିର୍ଵୀରା ଵାନରପୁଂଗଵାଃ ॥ 46 ॥
ଶକ୍ୟଂ ଵିଚେତୁଂ ଗଂତୁଂ ଵା ନାତୋ ଗତିମତାଂ ଗତିଃ ।
ସର୍ଵମେତତ୍ସମାଲୋକ୍ୟ ୟଚ୍ଚାନ୍ୟଦପି ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 47 ॥
ଗତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଵୈଦେହ୍ୟା ସ୍ସନ୍ନିଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ ।
ୟସ୍ତୁ ମାସାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋଽଗ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ଵକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 48 ॥
ମତ୍ତୁଲ୍ୟଵିଭଵୋ ଭୋଗୈ ସ୍ସୁଖଂ ସ ଵିହରିଷ୍ୟତି ।
ତତଃ ପ୍ରିୟତରୋ ନାସ୍ତି ମମ ପ୍ରାଣାଦ୍ଵିଶେଷତଃ ॥ 49 ॥
କୃତାପରାଧୋ ବହୁଶୋ ମମ ବଂଧୁର୍ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ଅମିତବଲପରାକ୍ରମା ଭଵଂତୋ ଵିପୁଲଗୁଣେଷୁ କୁଲେଷୁ ଚ ପ୍ରସୂତାଃ ।
ମନୁଜପତିସୁତାଂ ୟଥା ଲଭଧ୍ଵଂ ତଦଧିଗୁଣଂ ପୁରୁଷାର୍ଥମାରଭଧ୍ଵମ୍ ॥ 50 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
