ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതഃ പ്രസ്ഥാപ്യ സുഗ്രീവസ്തന്മഹദ്വാനരം ബലമ് ।
ദക്ഷിണാം പ്രേഷയാമാസ വാനരാനഭിലക്ഷിതാന് ॥ 1 ॥
നീല മഗ്നിസുതം ചൈവ ഹനുമംതം ച വാനരമ് ।
പിതാമഹസുതം ചൈവ ജാംബവംതം മഹാബലമ് ॥ 2 ॥
സുഹോത്രം ച ശരാരിം ച ശരഗുല്മം തഥൈവ ച ।
ഗജം ഗവാക്ഷം ഗവയം സുഷേണമൃഷഭം തഥാ ॥ 3 ॥
മൈംദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ വിജയം ഗംധമാദനമ് ।
ഉല്കാമുഖമസംഗം ച ഹുതാശനസുതാവുഭൌ ॥ 4 ॥
അംഗദപ്രമുഖാന്വീരാന്വീരഃ കപിഗണേശ്വരഃ ।
വേഗവിക്രമസംപന്നാന്സംദിദേശ വിശേഷവിത് ॥ 5 ॥
തേഷാമഗ്രേസരം ചൈവ മഹാബലമഥാംഗദമ് ।
വിധായ ഹരിവീരാണാമാദിശദ്ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 6 ॥
യേ കേചന സമുദ്ദേശാസ്തസ്യാം ദിശി സുദുര്ഗമാഃ ।
കപീശഃ കപിമുഖ്യാനാം സ തേഷാം താനുദാഹരത് ॥ 7 ॥
സഹസ്രശിരസം വിംധ്യം നാനാദ്രുമലതായുതമ് ।
നര്മദാം ച നദീം രമ്യാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 8 ॥
തതോ ഗോദാവരീം രമ്യാം കൃഷ്ണവേണീം മഹാനദീമ് ।
വരദാം ച മഹാഭാഗാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 9 ॥
മേഖലാമുത്കലാം ചൈവ ദശാര്ണനഗരാണ്യപി ।
ആശ്വവംതീമവംതീം ച സർവാമേവാനുപശ്യത ॥ 10 ॥
വിദര്ഭാനൃഷികാംശ്ചൈവ രമ്യാന്മാഹിഷകാനപി ।
തഥാ വംഗാന്കലിംഗാംശ്ച കൌശികാംശ്ച സമംതതഃ ॥ 11 ॥
അന്വീക്ഷ്യ ദംഡകാരണ്യം സപർവതനദീഗുഹാമ് ।
നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ സർവമേവാനുപശ്യത ॥ 12 ॥
തഥൈവാംധ്രാംശ്ച പുംഡ്രാംശ്ച ചോലാന്പാംഡ്യാംത്സ കേരലാന് ।
അയോമുഖശ്ച ഗംതവ്യഃ പർവതോ ധാതുമംഡിതഃ ॥ 13 ॥
വിചിത്രശിഖര ശ്ശ്രീമാംശ്ചിത്രപുഷ്പിതകാനനഃ ।
സചംദനവനോദ്ദേശോ മാര്ഗിതവ്യോ മഹാഗിരിഃ ॥ 14 ॥
തതസ്താമാപഗാം ദിവ്യാം പ്രസന്നസലിലാം ശിവാമ് ।
തത്ര ദ്രക്ഷ്യഥ കാവേരീം വിഹിതാമപ്സരോഗണൈഃ ॥ 15 ॥
തസ്യാസീനം നഗസ്യാഗ്രേ മലയസ്യ മഹൌജസമ് ।
ദ്രക്ഷ്യഥാഽദിത്യസംകാശമഗസ്ത്യമൃഷിസത്തമമ് ॥ 16 ॥
തതസ്തേനാഭ്യനുജ്ഞാതാഃ പ്രസന്നേന മഹാത്മനാ ।
താമ്രപര്ണീം ഗ്രാഹജുഷ്ടാം തരിഷ്യഥ മഹാനദീമ് ॥ 17 ॥
സാ ചംദനവനൈര്ദിവ്യൈ പ്രച്ഛന്നാ ദ്വീപശാലിനീ ।
കാംതേവ യുവതിഃ കാംതാം സമുദ്രമവഗാഹതേ ॥ 18 ॥
തതോ ഹേമമയം ദിവ്യം മുക്താമണിവിഭൂഷിതമ് ।
യുക്തം കവാടം പാംഡ്യാനാം ഗതാ ദ്രക്ഷ്യഥ വാനരാഃ ॥ 19 ॥
തതസ്സമുദ്രമാസാദ്യ സംപ്രധാര്യാര്ഥനിശ്ചയമ് ।
അഗസ്ത്യേനാംതരേ തത്ര സാഗരേ വിനിവേശിതഃ ॥ 20 ॥
ചിത്രനാനാനഗഃ ശ്രീമാന്മഹേംദ്രഃ പർവതോത്തമഃ ।
ജാതരൂപമയഃ ശ്രീമാനവഗാഢോ മഹാര്ണവമ് ॥ 21 ॥
നാനാവിധൈര്നഗൈ സ്സർവൈലതാഭിശ്ചോപശോഭിതമ് ।
ദേവര്ഷിയക്ഷപ്രവരൈരപ്സരോഭിശ്ച സേവിതമ് ॥ 22 ॥
സിദ്ധചാരണസംഘൈശ്ച പ്രകീര്ണം സമനോരമമ് ।
തമുപൈതി സഹസ്രാക്ഷഃ സദാ പർവസു പർവസു ॥ 23 ॥
ദ്വീപസ്തസ്യാപരേ പാരേ ശതയോജനമായതഃ ।
അഗമ്യോ മാനുഷൈര്ദീപ്തസ്തം മാര്ഗധ്വം സമംതതഃ ॥ 24 ॥
തത്ര സർവാത്മനാ സീതാ മാര്ഗിതവ്യാ വിശേഷതഃ ।
സ ഹി ദേശസ്തു വധ്യസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ॥ 25 ॥
രാക്ഷസാധിപതേർവാസസ്സഹസ്രാക്ഷസമദ്യുതേഃ ।
ദക്ഷിണസ്യ സമുദ്രസ്യ മധ്യേ തസ്യ തു രാക്ഷസീ ॥ 26 ॥
അംഗാരകേതി വിഖ്യാതാ ഛായാമാകൃഷ്യ ഭോജിനീ ।
ഏവം നിസ്സംശയാന്കൃത്വാ സംശയാന്നഷ്ടസംശയാഃ ॥ 27 ॥
മൃഗയധ്വം നരേംദ്രസ്യ പത്നീമമിതതേജസഃ ।
തമതിക്രമ്യ ലക്ഷ്മീവാന്സമുദ്രേ ശതയോജനേ ॥ 28 ॥
ഗിരിഃ പുഷ്പിതകോ നാമ സിദ്ധചാരണസേവിതഃ ।
ചംദ്രസൂര്യാംശുസംകാശസ്സാഗരാംബുസമാവൃതഃ ॥ 29 ॥
ഭ്രാജതേ വിപുലൈശ്ശൃംഗൈരംബരം വിലിഖന്നിവ ।
തസ്യൈകം കാംചനം ശൃംഗം സേവതേഽയം ദിവാകരഃ ॥ 30 ॥
ശ്വേതം രാജതമേകം ച സേവതേഽയം നിശാകരഃ ।
ന തം കൃതഘ്നാഃ പശ്യംതി ന നൃശംസാ ന നാസ്തികാഃ ॥ 31 ॥
പ്രണമ്യ ശിരസാ ശൈലം തം വിമാര്ഗത വാനരാഃ ।
തമതിക്രമ്യ ദുര്ധര്ഷ സ്സൂര്യവാന്നാമ പർവതഃ ॥ 32 ॥
അധ്വനാ ദുർവിഗാഹേന യോജനാനി ചതുര്ദശ ।
തതസ്തമപ്യതിക്രമ്യ വൈദ്യുതോ നാമ പർവതഃ ॥ 33 ॥
സർവകാമഫലൈർവൃക്ഷൈ സ്സർവകാലമനോഹരൈഃ ।
തത്ര ഭുക്ത്വാ വരാര്ഹാണി മൂലാനി ച ഫലാനി ച ॥ 34 ॥
മധൂനി പീത്വാ മുഖ്യാനി പരം ഗച്ഛത വാനരാഃ ।
തത്ര നേത്രമനഃകാംതഃ കുംജരോ നാമ പർവതഃ ॥ 35 ॥
അഗസ്ത്യഭവനം യത്ര നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ।
തത്ര യോജനവിസ്താരമുച്ഛ്രിതം ദശയോജനമ് ॥ 36 ॥
ശരണം കാംചനം ദിവ്യം നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ് ।
തത്ര ഭോഗവതീ നാമ സര്പാണാമാലയഃ പുരീ ॥ 37 ॥
വിശാലകക്ഷ്യാ ദുര്ധര്ഷാ സർവതഃ പരിരക്ഷിതാ ।
രക്ഷിതാ പന്നഗൈര്ഘോരൈസ്തീക്ഷ്ണദഷ്ട്രൈരൈര്മഹാവിഷൈഃ ॥ 38 ॥
സര്പരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞോ യസ്യാം വസതി വാസുകിഃ ।
നിര്യായ മാര്ഗിതവ്യാ ച സാ ച ഭോഗവതീ പുരീ ॥ 39 ॥
തത്ര ചാനംതരാ ദേശാ യേ കേചന സുസമ്വൃതാഃ ।
തം ച ദേശമതിക്രമ്യ മഹാനൃഷഭസംസ്ഥിതഃ ॥ 40 ॥
സർവരത്നമയഃ ശ്രീമാന് ഋഷഭോ നാമ പർവതഃ ।
ഗോശീര്ഷകം പദ്മകം ച ഹരിശ്യാമം ച ചംദനമ് ॥ 41 ॥
ദിവ്യമുത്പദ്യതേ യത്ര തച്ചൈവാഗ്നിസമപ്രഭമ് ।
ന തു തച്ചംദനം ദൃഷ്ടവാ സ്പ്രഷ്ടവ്യം ച കദാചന ॥ 42 ॥
രോഹിതാ നാമ ഗംധർവാ ഘോരാ രക്ഷംതി തദ്വനമ് ।
തത്ര ഗംധർവപതയഃ പംച സൂര്യസമപ്രഭാഃ ॥ 43 ॥
ശൈലൂഷോ ഗ്രാമണീ ശ്ശിഗ്രു ശ്ശുഭ്രോ ബഭ്രുസ്തഥൈവ ച ।
രവിസോമാഗ്നിവപുഷാം നിവാസഃ പുണ്യകര്മണാമ് ॥ 44 ॥
അംതേ പൃഥിവ്യാ ദുര്ധര്ഷാസ്തത്ര സ്വര്ഗജിതഃ സ്ഥിതാഃ ।
തതഃ പരം ന വസ്സേവ്യഃ പിതൃലോക സ്സുദാരുണഃ ॥ 45 ॥
രാജധാനീ യമസ്യൈഷാ കഷ്ടേന തമസാ വൃതാ ।
ഏതാവദേവ യുഷ്മാഭിർവീരാ വാനരപുംഗവാഃ ॥ 46 ॥
ശക്യം വിചേതും ഗംതും വാ നാതോ ഗതിമതാം ഗതിഃ ।
സർവമേതത്സമാലോക്യ യച്ചാന്യദപി ദൃശ്യതേ ॥ 47 ॥
ഗതിം വിദിത്വാ വൈദേഹ്യാ സ്സന്നിവര്തിതുമര്ഹഥ ।
യസ്തു മാസാന്നിവൃത്തോഽഗ്രേ ദൃഷ്ടാ സീതേതി വക്ഷ്യതി ॥ 48 ॥
മത്തുല്യവിഭവോ ഭോഗൈ സ്സുഖം സ വിഹരിഷ്യതി ।
തതഃ പ്രിയതരോ നാസ്തി മമ പ്രാണാദ്വിശേഷതഃ ॥ 49 ॥
കൃതാപരാധോ ബഹുശോ മമ ബംധുര്ഭവിഷ്യതി ।
അമിതബലപരാക്രമാ ഭവംതോ വിപുലഗുണേഷു കുലേഷു ച പ്രസൂതാഃ ।
മനുജപതിസുതാം യഥാ ലഭധ്വം തദധിഗുണം പുരുഷാര്ഥമാരഭധ്വമ് ॥ 50 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
