śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ēkādaśassargaḥ ।
agrataḥ prayayau rāmassītā madhyē sumadhyamā ।
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇō'nujagāma ha ॥ 1 ॥
tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni cha ।
nadīścha vividhā ramyā jagmatussītayā saha ॥ 2 ॥
sārasāṃśchakravākāṃścha nadīpulinachāriṇaḥ ।
sarāṃsi cha sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ ॥ 3 ॥
yūthabaddhāṃścha pṛṣatānmadōnmattān viṣāṇinaḥ ।
mahiṣāṃścha varāhāṃścha nāgāṃścha drumavairiṇaḥ ॥ 4 ॥
tē gatvā dūramadhvānaṃ lambamānē divākarē ।
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yōjanāyatam ॥ 5 ॥
padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam ।
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalachāribhiḥ ॥ 6 ॥
prasannasalilē ramyē tasminsarasi śuśruvē ।
gītavāditranirghōṣō na tu kaśchana dṛśyatē ॥ 7 ॥
tataḥ kautūhalādrāmō lakṣmaṇaścha mahābalaḥ ।
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupachakramē ॥ 8 ॥
idamatyadbhutaṃ śrutvā sarvēṣāṃ nō mahāmunē ।
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām ॥ 9 ॥
vaktavyaṃ yadi chēdavipra nātiguhyamapi prabhō ।
tēnaivamuktō dharmātmā rāghavēṇa munistadā ॥ 10 ॥
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupachakramē ।
idaṃ pañchāpsarō nāma taṭākaṃ sārvakālikam ॥ 11 ॥
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā ।
sa hi tēpē tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ ॥ 12 ॥
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣō jalāśrayaḥ ।
tataḥ pravyathitāssarvē dēvāssāgnipurōgamāḥ ॥ 13 ॥
abruvan vachanaṃ sarvē parasparasamāgatāḥ ।
asmākaṃ kasyachit sthānamēṣa prārthayatē muniḥ ॥ 14 ॥
iti saṃvignamanasassarvē tē tridivaukasaḥ ।
tatra kartuṃ tapōvighnaṃ dēvaissarvairniyōjitāḥ ॥ 15 ॥
pradhānāpsarasaḥ pañcha vidyuchchalitavarchasaḥ ।
apsarōbhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ ॥ 16 ॥
nītō madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhayē ।
tāśchaivāpsarasaḥ pañcha munēḥ patnītvamāgatāḥ ॥ 17 ॥
taṭākē nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham ।
tathaivāpsarasaḥ pañcha nivasantyō yathāsukham ॥ 18 ॥
ramayanti tapōyōgānmuniṃ yauvanamāsthitam ।
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmēṣa vāditranissvanaḥ ॥ 19 ॥
śrūyatē bhūṣaṇōnmiśrō gītaśabdō manōharaḥ ।
āścharyamiti tasyaitadvachanaṃ bhāvitātmanaḥ ॥ 20 ॥
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ ।
ēvaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam ॥ 21 ॥
kuśachīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam ।
praviśya saha vaidēhyā lakṣmaṇēna cha rāghavaḥ ॥ 22 ॥
uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamānō mahāyaśāḥ ।
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍalē ॥ 23 ॥
uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamānō maharṣibhiḥ ।
jagāma chāśramāṃstēṣāṃ paryāyēṇa tapasvinām ॥ 24 ॥
yēṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśē sa mahāstravit ।
kvachitparidaśānmāsānēkaṃ saṃvatsaraṃ kvachit ॥ 25 ॥
kvachichCha chaturō māsān pañcha ṣaṭchāparānkvachit ।
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvachit ॥ 26 ॥
trīnmāsānaṣṭamāsāṃścha rāghavō nyavasatsukham ।
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśramēṣu vai ॥ 27 ॥
ramataśchānukūlyēna yayussaṃvatsarā daśa ।
parivṛtya cha dharmajñō rāghavassaha sītayā ॥ 28 ॥
sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarēvājagāma ha ।
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ ॥ 29 ॥
tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañchitkālamarindamaḥ ।
tadāśramasthō vinayātkadāchittaṃ mahāmunim ॥ 30 ॥
upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt ।
asminnaraṇyē bhagavānagastyō munisattamaḥ ॥ 31 ॥
vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam ।
na tu jānāmi taṃ dēśaṃ vanasyāsya mahattayā ॥ 32 ॥
kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣēstasya dhīmataḥ ।
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā ॥ 33 ॥
agastyamabhigachChēyamabhivādayituṃ munim ।
manōrathō mahānēṣa hṛdi mē parivartatē ॥ 34 ॥
yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣēyamapi svayam ।
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmanō vachaḥ ॥ 35 ॥
sutīkṣṇaḥ pratyuvāchēdaṃ prītō daśarathātmajam ।
ahamapyētadēva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam ॥ 36 ॥
agastyamabhigachChēti sītayā saha rāghava ।
diṣṭyā tvidānīmarthē'smin svayamēva bravīṣi mām ॥ 37 ॥
ahamākhyāmi tē vatsa yatrāgastyō mahāmuniḥ ।
yōjanānyāśramāttāta yāhi chatvāri vai tataḥ ॥ 38 ॥
dakṣiṇēna mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ ।
sthalaprāyē vanōddēśē pippalīvanaśōbhitē ॥ 39 ॥
bahupuṣpaphalē ramyē nānāśakunināditē ।
padminyō vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ ॥ 40 ॥
haṃsakāraṇḍavākīrṇāśchakravākōpaśōbhitāḥ ।
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhātē rāma gamyatām ॥ 41 ॥
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ ।
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yōjanamantarā ॥ 42 ॥
ramaṇīyē vanōddhēśē bahupādapasaṃvṛtē ।
raṃsyatē tatra vaidēhī lakṣmaṇaścha saha tvayā ॥ 43 ॥
sa hi ramyō vanōddēśō bahupādapasaṅkulaḥ ।
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim ॥ 44 ॥
adyaiva gamanē buddhiṃ rōchayasva mahāyaśaḥ ।
iti rāmō munēśśrutvā saha bhrātrābhivādya cha ॥ 45 ॥
pratasthē'muddiśya sānujassītayā saha ।
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃśchābhrasannibhān ॥ 46 ॥
sarāṃsi saritaśchaiva pathi mārgavaśānugāḥ ।
sutīkṣṇēnōpadiṣṭēna gatvā tēna pathā sukham ॥ 47 ॥
idaṃ paramasaṃhṛṣṭō vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt ।
ētadēvāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ ॥ 48 ॥
agastyasya munērbhrāturdṛśyatē puṇyakarmaṇaḥ ।
yathā hi mē vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ ॥ 49 ॥
sannatāḥ phalabhārēṇa puṣpabhārēṇa cha drumāḥ ।
pippalīnāṃ cha pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ ॥ 50 ॥
gandhō'yaṃ pavanōkṣiptassahasā kaṭukōdayaḥ ।
tatra tatra cha dṛśyantē saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañchayāḥ ॥ 51 ॥
lūnāścha pathi dṛśyantē darbhā vaiḍūryavarchasaḥ ।
ētachcha vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharōpamam ॥ 52 ॥
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyatē ।
viviktēṣu cha tīrthēṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ ॥ 53 ॥
puṣpōpahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai ।
tatsutīkṣṇasya vachanaṃ yathā saumya mayā śrutam ॥ 54 ॥
agastyasyāśramō bhrāturnūnamēṣa bhaviṣyati ।
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lōkānāṃ hitakāmyayā ॥ 55 ॥
yasya bhrātrā kṛtēyaṃ dikCharaṇyā puṇyakarmaṇā ।
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan ॥ 56 ॥
āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ ।
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ mēṣarūpiṇam ॥ 57 ॥
tān dvijānbhōjayāmāsa śrāddhadṛṣṭēna karmaṇā ।
tatō bhuktavatāṃ tēṣāṃ viprāṇāmilvalō'bravīt ॥ 58 ॥
vātāpē niṣkramanvēti svarēṇa mahatā vadan ।
tatō bhrāturvachaśśrutvā vātāpirmēṣavannadan ॥ 59 ॥
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat ।
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairēvaṃ kāmarūpibhiḥ ॥ 60 ॥
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ ।
agastyēna tadā dēvaiḥ prārthitēna maharṣiṇā ॥ 61 ॥
anubhūya kila śrāddhē bhakṣitassamahāsuraḥ ।
tatassampannamityuktvā dattvā hastōdakaṃ tataḥ ॥ 62 ॥
bhrātaraṃ niṣkramasvēti chēlvalassō'bhyabhāṣata ।
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam ॥ 63 ॥
abravītprahasandhīmānagastyō munisattamaḥ ।
kutō niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ ॥ 64 ॥
bhrātustē mēṣarūpasya gatasya yamasādanam ।
atha tasya vachaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam ॥ 65 ॥
pradharṣayitumārēbhē muniṃ krōdhānniśācharaḥ ।
sō'bhidravanmuniśrēṣṭhaṃ muninā dīptatējasā ॥ 66 ॥
chakṣuṣānalakalpēna nirdagdhō nidhanaṃ gataḥ ।
tasyāyamāśramō bhrātustaṭākavanaśōbhitaḥ ॥ 67 ॥
viprānukampayā yēna karmēdaṃ duṣkaraṃ kṛtam ।
ēvaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha ।
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālō'bhyavartataḥ ॥ 68 ॥
upāsya paśchimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi ।
pravivēśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ sō'bhyavādayat ॥ 69 ॥
samyak pratigṛhītaścha muninā tēna rāghavaḥ ।
nyavasattāṃ niśāmēkāṃ prāśya mūlaphalāni cha ॥ 70 ॥
tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimalē sūryamaṇḍalē ।
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ ॥ 71 ॥
abhivādayē tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣitō niśām ।
āmantrayē tvāṃ gachChāmi guruṃ tē draṣṭumagrajam ॥ 72 ॥
gamyatāmiti tēnōktō jagāma raghunandanaḥ ।
yathōddiṣṭēna mārgēṇa vanaṃ tachchāvalōkayan ॥ 73 ॥
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañchulāndhavān ।
chiribilvānmadhūkāṃścha bilvānapi cha tindukān ॥ 74 ॥
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuvēṣṭitān ।
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān ॥ 75 ॥
hastihastairvimṛditānvānarairupaśōbhitān ।
mattaiśśakunisaṅghaiścha śataśaścha praṇāditān ॥ 76 ॥
tatō'bravītsamīpasthaṃ rāmō rājīvalōchanaḥ ।
pṛṣṭhatō'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ॥ 77 ॥
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ ।
āśramō nātidūrasthō maharṣērbhāvitātmanaḥ ॥ 78 ॥
agastya iti vikhyātō lōkē svēnaiva karmaṇā ।
āśramō dṛśyatē tasya pariśrāntaśramāpahaḥ ॥ 79 ॥
prājyadhūmākulavanaśchīramālāpariṣkṛtaḥ ।
praśāntamṛgayūthaścha nānāśakunināditaḥ ॥ 80 ॥
tasyēdamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ ।
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyatē nōpabhujyatē ॥ 81 ॥
yadā prabhṛti chākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā ।
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcharāḥ ॥ 82 ॥
nāmnā chēyaṃ bhagavatō dakṣiṇā dikpradakṣiṇā ।
prathitā triṣu lōkēṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ ॥ 83 ॥
mārgaṃ nirōddhuṃ niratō bhāskarasyāchalōttamaḥ ।
nidēśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhatē ॥ 84 ॥
ayaṃ dīrghāyuṣastasya lōkē viśrutakarmaṇaḥ ।
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasēvitaḥ ॥ 85 ॥
ēṣa lōkārchitassādhurhitē nityaratassatām ।
asmānabhigatānēṣa śrēyasā yōjayiṣyati ॥ 86 ॥
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim ।
śēṣaṃ cha vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabhō ॥ 87 ॥
atra dēvāssagandharvāssiddhāścha paramarṣayaḥ ।
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsatē ॥ 88 ॥
nātra jīvēnmṛṣāvādī krūrō vā yadi vā śaṭhaḥ ।
nṛśaṃsaḥ kāmavṛttō vā munirēṣa tathāvidhaḥ ॥ 89 ॥
atra dēvāścha yakṣāścha nāgāścha patagaissaha ।
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ ॥ 90 ॥
atra siddhā mahātmānō vimānaijassūryasannibhaiḥ ।
tyaktadēhā navairdēhaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ ॥ 91 ॥
yakṣatvamamaratvaṃ cha rājyāni vividhāni cha ।
atra dēvāḥ prayachChanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ ॥ 92 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ēkādaśassargaḥ ॥