View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 3.11 Aranya Kanda - Sarga 11

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ēkādaśassargaḥ ।

agrataḥ prayayau rāmassītā madhyē sumadhyamā ।
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇō'nujagāma ha ॥ 1 ॥

tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni cha ।
nadīścha vividhā ramyā jagmatussītayā saha ॥ 2 ॥

sārasāṃśchakravākāṃścha nadīpulinachāriṇaḥ ।
sarāṃsi cha sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ ॥ 3 ॥

yūthabaddhāṃścha pṛṣatānmadōnmattān viṣāṇinaḥ ।
mahiṣāṃścha varāhāṃścha nāgāṃścha drumavairiṇaḥ ॥ 4 ॥

tē gatvā dūramadhvānaṃ lambamānē divākarē ।
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yōjanāyatam ॥ 5 ॥

padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam ।
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalachāribhiḥ ॥ 6 ॥

prasannasalilē ramyē tasminsarasi śuśruvē ।
gītavāditranirghōṣō na tu kaśchana dṛśyatē ॥ 7 ॥

tataḥ kautūhalādrāmō lakṣmaṇaścha mahābalaḥ ।
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupachakramē ॥ 8 ॥

idamatyadbhutaṃ śrutvā sarvēṣāṃ nō mahāmunē ।
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām ॥ 9 ॥

vaktavyaṃ yadi chēdavipra nātiguhyamapi prabhō ।
tēnaivamuktō dharmātmā rāghavēṇa munistadā ॥ 10 ॥

prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupachakramē ।
idaṃ pañchāpsarō nāma taṭākaṃ sārvakālikam ॥ 11 ॥

nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā ।
sa hi tēpē tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ ॥ 12 ॥

daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣō jalāśrayaḥ ।
tataḥ pravyathitāssarvē dēvāssāgnipurōgamāḥ ॥ 13 ॥

abruvan vachanaṃ sarvē parasparasamāgatāḥ ।
asmākaṃ kasyachit sthānamēṣa prārthayatē muniḥ ॥ 14 ॥

iti saṃvignamanasassarvē tē tridivaukasaḥ ।
tatra kartuṃ tapōvighnaṃ dēvaissarvairniyōjitāḥ ॥ 15 ॥

pradhānāpsarasaḥ pañcha vidyuchchalitavarchasaḥ ।
apsarōbhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ ॥ 16 ॥

nītō madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhayē ।
tāśchaivāpsarasaḥ pañcha munēḥ patnītvamāgatāḥ ॥ 17 ॥

taṭākē nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham ।
tathaivāpsarasaḥ pañcha nivasantyō yathāsukham ॥ 18 ॥

ramayanti tapōyōgānmuniṃ yauvanamāsthitam ।
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmēṣa vāditranissvanaḥ ॥ 19 ॥

śrūyatē bhūṣaṇōnmiśrō gītaśabdō manōharaḥ ।
āścharyamiti tasyaitadvachanaṃ bhāvitātmanaḥ ॥ 20 ॥

rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ ।
ēvaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam ॥ 21 ॥

kuśachīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam ।
praviśya saha vaidēhyā lakṣmaṇēna cha rāghavaḥ ॥ 22 ॥

uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamānō mahāyaśāḥ ।
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍalē ॥ 23 ॥

uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamānō maharṣibhiḥ ।
jagāma chāśramāṃstēṣāṃ paryāyēṇa tapasvinām ॥ 24 ॥

yēṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśē sa mahāstravit ।
kvachitparidaśānmāsānēkaṃ saṃvatsaraṃ kvachit ॥ 25 ॥

kvachichCha chaturō māsān pañcha ṣaṭchāparānkvachit ।
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvachit ॥ 26 ॥

trīnmāsānaṣṭamāsāṃścha rāghavō nyavasatsukham ।
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśramēṣu vai ॥ 27 ॥

ramataśchānukūlyēna yayussaṃvatsarā daśa ।
parivṛtya cha dharmajñō rāghavassaha sītayā ॥ 28 ॥

sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarēvājagāma ha ।
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ ॥ 29 ॥

tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañchitkālamarindamaḥ ।
tadāśramasthō vinayātkadāchittaṃ mahāmunim ॥ 30 ॥

upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt ।
asminnaraṇyē bhagavānagastyō munisattamaḥ ॥ 31 ॥

vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam ।
na tu jānāmi taṃ dēśaṃ vanasyāsya mahattayā ॥ 32 ॥

kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣēstasya dhīmataḥ ।
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā ॥ 33 ॥

agastyamabhigachChēyamabhivādayituṃ munim ।
manōrathō mahānēṣa hṛdi mē parivartatē ॥ 34 ॥

yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣēyamapi svayam ।
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmanō vachaḥ ॥ 35 ॥

sutīkṣṇaḥ pratyuvāchēdaṃ prītō daśarathātmajam ।
ahamapyētadēva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam ॥ 36 ॥

agastyamabhigachChēti sītayā saha rāghava ।
diṣṭyā tvidānīmarthē'smin svayamēva bravīṣi mām ॥ 37 ॥

ahamākhyāmi tē vatsa yatrāgastyō mahāmuniḥ ।
yōjanānyāśramāttāta yāhi chatvāri vai tataḥ ॥ 38 ॥

dakṣiṇēna mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ ।
sthalaprāyē vanōddēśē pippalīvanaśōbhitē ॥ 39 ॥

bahupuṣpaphalē ramyē nānāśakunināditē ।
padminyō vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ ॥ 40 ॥

haṃsakāraṇḍavākīrṇāśchakravākōpaśōbhitāḥ ।
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhātē rāma gamyatām ॥ 41 ॥

dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ ।
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yōjanamantarā ॥ 42 ॥

ramaṇīyē vanōddhēśē bahupādapasaṃvṛtē ।
raṃsyatē tatra vaidēhī lakṣmaṇaścha saha tvayā ॥ 43 ॥

sa hi ramyō vanōddēśō bahupādapasaṅkulaḥ ।
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim ॥ 44 ॥

adyaiva gamanē buddhiṃ rōchayasva mahāyaśaḥ ।
iti rāmō munēśśrutvā saha bhrātrābhivādya cha ॥ 45 ॥

pratasthē'muddiśya sānujassītayā saha ।
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃśchābhrasannibhān ॥ 46 ॥

sarāṃsi saritaśchaiva pathi mārgavaśānugāḥ ।
sutīkṣṇēnōpadiṣṭēna gatvā tēna pathā sukham ॥ 47 ॥

idaṃ paramasaṃhṛṣṭō vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt ।
ētadēvāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ ॥ 48 ॥

agastyasya munērbhrāturdṛśyatē puṇyakarmaṇaḥ ।
yathā hi mē vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ ॥ 49 ॥

sannatāḥ phalabhārēṇa puṣpabhārēṇa cha drumāḥ ।
pippalīnāṃ cha pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ ॥ 50 ॥

gandhō'yaṃ pavanōkṣiptassahasā kaṭukōdayaḥ ।
tatra tatra cha dṛśyantē saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañchayāḥ ॥ 51 ॥

lūnāścha pathi dṛśyantē darbhā vaiḍūryavarchasaḥ ।
ētachcha vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharōpamam ॥ 52 ॥

pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyatē ।
viviktēṣu cha tīrthēṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ ॥ 53 ॥

puṣpōpahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai ।
tatsutīkṣṇasya vachanaṃ yathā saumya mayā śrutam ॥ 54 ॥

agastyasyāśramō bhrāturnūnamēṣa bhaviṣyati ।
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lōkānāṃ hitakāmyayā ॥ 55 ॥

yasya bhrātrā kṛtēyaṃ dikCharaṇyā puṇyakarmaṇā ।
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan ॥ 56 ॥

āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ ।
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ mēṣarūpiṇam ॥ 57 ॥

tān dvijānbhōjayāmāsa śrāddhadṛṣṭēna karmaṇā ।
tatō bhuktavatāṃ tēṣāṃ viprāṇāmilvalō'bravīt ॥ 58 ॥

vātāpē niṣkramanvēti svarēṇa mahatā vadan ।
tatō bhrāturvachaśśrutvā vātāpirmēṣavannadan ॥ 59 ॥

bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat ।
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairēvaṃ kāmarūpibhiḥ ॥ 60 ॥

vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ ।
agastyēna tadā dēvaiḥ prārthitēna maharṣiṇā ॥ 61 ॥

anubhūya kila śrāddhē bhakṣitassamahāsuraḥ ।
tatassampannamityuktvā dattvā hastōdakaṃ tataḥ ॥ 62 ॥

bhrātaraṃ niṣkramasvēti chēlvalassō'bhyabhāṣata ।
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam ॥ 63 ॥

abravītprahasandhīmānagastyō munisattamaḥ ।
kutō niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ ॥ 64 ॥

bhrātustē mēṣarūpasya gatasya yamasādanam ।
atha tasya vachaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam ॥ 65 ॥

pradharṣayitumārēbhē muniṃ krōdhānniśācharaḥ ।
sō'bhidravanmuniśrēṣṭhaṃ muninā dīptatējasā ॥ 66 ॥

chakṣuṣānalakalpēna nirdagdhō nidhanaṃ gataḥ ।
tasyāyamāśramō bhrātustaṭākavanaśōbhitaḥ ॥ 67 ॥

viprānukampayā yēna karmēdaṃ duṣkaraṃ kṛtam ।
ēvaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha ।
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālō'bhyavartataḥ ॥ 68 ॥

upāsya paśchimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi ।
pravivēśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ sō'bhyavādayat ॥ 69 ॥

samyak pratigṛhītaścha muninā tēna rāghavaḥ ।
nyavasattāṃ niśāmēkāṃ prāśya mūlaphalāni cha ॥ 70 ॥

tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimalē sūryamaṇḍalē ।
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ ॥ 71 ॥

abhivādayē tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣitō niśām ।
āmantrayē tvāṃ gachChāmi guruṃ tē draṣṭumagrajam ॥ 72 ॥

gamyatāmiti tēnōktō jagāma raghunandanaḥ ।
yathōddiṣṭēna mārgēṇa vanaṃ tachchāvalōkayan ॥ 73 ॥

nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañchulāndhavān ।
chiribilvānmadhūkāṃścha bilvānapi cha tindukān ॥ 74 ॥

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuvēṣṭitān ।
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān ॥ 75 ॥

hastihastairvimṛditānvānarairupaśōbhitān ।
mattaiśśakunisaṅghaiścha śataśaścha praṇāditān ॥ 76 ॥

tatō'bravītsamīpasthaṃ rāmō rājīvalōchanaḥ ।
pṛṣṭhatō'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ॥ 77 ॥

snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ ।
āśramō nātidūrasthō maharṣērbhāvitātmanaḥ ॥ 78 ॥

agastya iti vikhyātō lōkē svēnaiva karmaṇā ।
āśramō dṛśyatē tasya pariśrāntaśramāpahaḥ ॥ 79 ॥

prājyadhūmākulavanaśchīramālāpariṣkṛtaḥ ।
praśāntamṛgayūthaścha nānāśakunināditaḥ ॥ 80 ॥

tasyēdamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ ।
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyatē nōpabhujyatē ॥ 81 ॥

yadā prabhṛti chākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā ।
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcharāḥ ॥ 82 ॥

nāmnā chēyaṃ bhagavatō dakṣiṇā dikpradakṣiṇā ।
prathitā triṣu lōkēṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ ॥ 83 ॥

mārgaṃ nirōddhuṃ niratō bhāskarasyāchalōttamaḥ ।
nidēśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhatē ॥ 84 ॥

ayaṃ dīrghāyuṣastasya lōkē viśrutakarmaṇaḥ ।
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasēvitaḥ ॥ 85 ॥

ēṣa lōkārchitassādhurhitē nityaratassatām ।
asmānabhigatānēṣa śrēyasā yōjayiṣyati ॥ 86 ॥

ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim ।
śēṣaṃ cha vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabhō ॥ 87 ॥

atra dēvāssagandharvāssiddhāścha paramarṣayaḥ ।
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsatē ॥ 88 ॥

nātra jīvēnmṛṣāvādī krūrō vā yadi vā śaṭhaḥ ।
nṛśaṃsaḥ kāmavṛttō vā munirēṣa tathāvidhaḥ ॥ 89 ॥

atra dēvāścha yakṣāścha nāgāścha patagaissaha ।
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ ॥ 90 ॥

atra siddhā mahātmānō vimānaijassūryasannibhaiḥ ।
tyaktadēhā navairdēhaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ ॥ 91 ॥

yakṣatvamamaratvaṃ cha rājyāni vividhāni cha ।
atra dēvāḥ prayachChanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ ॥ 92 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ēkādaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: