ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാംഡമ് ।
അഥ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ।
അഗ്രതഃ പ്രയയൌ രാമസ്സീതാ മധ്യേ സുമധ്യമാ ।
പൃഷ്ഠതസ്തു ധനുഷ്പാണിര്ലക്ഷ്മണോഽനുജഗാമ ഹ ॥ 1 ॥
തൌ പശ്യമാനൌ വിവിധാന് ശൈലപ്രസ്ഥാന്വനാനി ച ।
നദീശ്ച വിവിധാ രമ്യാ ജഗ്മതുസ്സീതയാ സഹ ॥ 2 ॥
സാരസാംശ്ചക്രവാകാംശ്ച നദീപുലിനചാരിണഃ ।
സരാംസി ച സപദ്മാനി യുക്താനി ജലജൈഃ ഖഗൈഃ ॥ 3 ॥
യൂഥബദ്ധാംശ്ച പൃഷതാന്മദോന്മത്താന് വിഷാണിനഃ ।
മഹിഷാംശ്ച വരാഹാംശ്ച നാഗാംശ്ച ദ്രുമവൈരിണഃ ॥ 4 ॥
തേ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ലംബമാനേ ദിവാകരേ ।
ദദൃശുസ്സഹിതാ രമ്യം തടാകം യോജനായതമ് ॥ 5 ॥
പദ്മപുഷ്കരസംബാധം ഗജയൂഥൈരലംകൃതമ് ।
സാരസൈര്ഹംസകാദംബൈസ്സംകുലം ജലചാരിഭിഃ ॥ 6 ॥
പ്രസന്നസലിലേ രമ്യേ തസ്മിന്സരസി ശുശ്രുവേ ।
ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷോ ന തു കശ്ചന ദൃശ്യതേ ॥ 7 ॥
തതഃ കൌതൂഹലാദ്രാമോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ ।
മുനിം ധര്മഭൃതം നാമ പ്രഷ്ടും സമുപചക്രമേ ॥ 8 ॥
ഇദമത്യദ്ഭുതം ശ്രുത്വാ സർവേഷാം നോ മഹാമുനേ ।
കൌതൂഹലം മഹജ്ജാതം കിമിദം സാധു കഥ്യതാമ് ॥ 9 ॥
വക്തവ്യം യദി ചേദവിപ്ര നാതിഗുഹ്യമപി പ്രഭോ ।
തേനൈവമുക്തോ ധര്മാത്മാ രാഘവേണ മുനിസ്തദാ ॥ 10 ॥
പ്രഭവം സരസഃ കൃത്സ്നമാഖ്യാതുമുപചക്രമേ ।
ഇദം പംചാപ്സരോ നാമ തടാകം സാർവകാലികമ് ॥ 11 ॥
നിര്മിതം തപസാ രാമ മുനിനാ മാംഡകര്ണിനാ ।
സ ഹി തേപേ തപസ്തീവ്രം മാംഡകര്ണിര്മഹാമുനിഃ ॥ 12 ॥
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി വായുഭക്ഷോ ജലാശ്രയഃ ।
തതഃ പ്രവ്യഥിതാസ്സർവേ ദേവാസ്സാഗ്നിപുരോഗമാഃ ॥ 13 ॥
അബ്രുവന് വചനം സർവേ പരസ്പരസമാഗതാഃ ।
അസ്മാകം കസ്യചിത് സ്ഥാനമേഷ പ്രാര്ഥയതേ മുനിഃ ॥ 14 ॥
ഇതി സംവിഗ്നമനസസ്സർവേ തേ ത്രിദിവൌകസഃ ।
തത്ര കര്തും തപോവിഘ്നം ദേവൈസ്സർവൈര്നിയോജിതാഃ ॥ 15 ॥
പ്രധാനാപ്സരസഃ പംച വിദ്യുച്ചലിതവര്ചസഃ ।
അപ്സരോഭിസ്തതസ്താഭിര്മുനിര്ദൃഷ്ടപരാവരഃ ॥ 16 ॥
നീതോ മദനവശ്യത്വം സുരാണാം കാര്യസിദ്ധയേ ।
താശ്ചൈവാപ്സരസഃ പംച മുനേഃ പത്നീത്വമാഗതാഃ ॥ 17 ॥
തടാകേ നിര്മിതം താസാമസ്മിന്നംതര്ഹിതം ഗൃഹമ് ।
തഥൈവാപ്സരസഃ പംച നിവസംത്യോ യഥാസുഖമ് ॥ 18 ॥
രമയംതി തപോയോഗാന്മുനിം യൌവനമാസ്ഥിതമ് ।
താസാം സംക്രീഡമാനാനാമേഷ വാദിത്രനിസ്സ്വനഃ ॥ 19 ॥
ശ്രൂയതേ ഭൂഷണോന്മിശ്രോ ഗീതശബ്ദോ മനോഹരഃ ।
ആശ്ചര്യമിതി തസ്യൈതദ്വചനം ഭാവിതാത്മനഃ ॥ 20 ॥
രാഘവഃ പ്രതിജഗ്രാഹ സഹ ഭ്രാത്രാ മഹായശാഃ ।
ഏവം കഥയമാനസ്യ ദദര്ശാശ്രമമംഡലമ് ॥ 21 ॥
കുശചീരപരിക്ഷിപ്തം ബ്രാഹ്മ്യാ ലക്ഷ്മ്യാ സമാവൃതമ് ।
പ്രവിശ്യ സഹ വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച രാഘവഃ ॥ 22 ॥
ഉവാസ മുനിഭിസ്സർവൈഃ പൂജ്യമാനോ മഹായശാഃ ।
തദാ തസ്മിന്സകാകുത്ഥ്സഃ ശ്രീമത്യാശ്രമമംഡലേ ॥ 23 ॥
ഉഷിത്വാ തു സുഖം തത്ര പൂജ്യമാനോ മഹര്ഷിഭിഃ ।
ജഗാമ ചാശ്രമാംസ്തേഷാം പര്യായേണ തപസ്വിനാമ് ॥ 24 ॥
യേഷാമുഷിതവാന് പൂർവം സകാശേ സ മഹാസ്ത്രവിത് ।
ക്വചിത്പരിദശാന്മാസാനേകം സംവത്സരം ക്വചിത് ॥ 25 ॥
ക്വചിച്ഛ ചതുരോ മാസാന് പംച ഷട്ചാപരാന്ക്വചിത് ।
അപരത്രാധികം മാസാദപ്യര്ധമധികം ക്വചിത് ॥ 26 ॥
ത്രീന്മാസാനഷ്ടമാസാംശ്ച രാഘവോ ന്യവസത്സുഖമ് ।
തഥാ സംവസതസ്തസ്യ മുനീനാമാശ്രമേഷു വൈ ॥ 27 ॥
രമതശ്ചാനുകൂല്യേന യയുസ്സംവത്സരാ ദശ ।
പരിവൃത്യ ച ധര്മജ്ഞോ രാഘവസ്സഹ സീതയാ ॥ 28 ॥
സുതീക്ഷ്ണസ്യാശ്രമം ശ്രീമാന്പുനരേവാജഗാമ ഹ ।
സ തമാശ്രമമാസാദ്യ മുനിഭിഃ പ്രതിപൂജിതഃ ॥ 29 ॥
തത്രാപി ന്യവസദ്രാമഃ കംചിത്കാലമരിംദമഃ ।
തദാശ്രമസ്ഥോ വിനയാത്കദാചിത്തം മഹാമുനിമ് ॥ 30 ॥
ഉപാസീനസ്സകാകുത്സ്ഥസ്സുതീക്ഷ്ണമിദമബ്രവീത് ।
അസ്മിന്നരണ്യേ ഭഗവാനഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ ॥ 31 ॥
വസതീതി മയാ നിത്യം കഥാഃ കഥയതാം ശ്രുതമ് ।
ന തു ജാനാമി തം ദേശം വനസ്യാസ്യ മഹത്തയാ ॥ 32 ॥
കുത്രാശ്രമപദം രമ്യം മഹര്ഷേസ്തസ്യ ധീമതഃ ।
പ്രസാദാത്തത്ര ഭവതസ്സാനുജസ്സഹ സീതയാ ॥ 33 ॥
അഗസ്ത്യമഭിഗച്ഛേയമഭിവാദയിതും മുനിമ് ।
മനോരഥോ മഹാനേഷ ഹൃദി മേ പരിവര്തതേ ॥ 34 ॥
യദ്യഹം തം മുനിവരം ശുശ്രൂഷേയമപി സ്വയമ് ।
ഇതി രാമസ്യ സ മുനിശ്ശ്രുത്വാ ധര്മാത്മനോ വചഃ ॥ 35 ॥
സുതീക്ഷ്ണഃ പ്രത്യുവാചേദം പ്രീതോ ദശരഥാത്മജമ് ।
അഹമപ്യേതദേവ ത്വാം വക്തുകാമസ്സലക്ഷ്മണമ് ॥ 36 ॥
അഗസ്ത്യമഭിഗച്ഛേതി സീതയാ സഹ രാഘവ ।
ദിഷ്ട്യാ ത്വിദാനീമര്ഥേഽസ്മിന് സ്വയമേവ ബ്രവീഷി മാമ് ॥ 37 ॥
അഹമാഖ്യാമി തേ വത്സ യത്രാഗസ്ത്യോ മഹാമുനിഃ ।
യോജനാന്യാശ്രമാത്താത യാഹി ചത്വാരി വൈ തതഃ ॥ 38 ॥
ദക്ഷിണേന മഹാന് ശ്രീമാനഗസ്ത്യഭ്രാതുരാശ്രമഃ ।
സ്ഥലപ്രായേ വനോദ്ദേശേ പിപ്പലീവനശോഭിതേ ॥ 39 ॥
ബഹുപുഷ്പഫലേ രമ്യേ നാനാശകുനിനാദിതേ ।
പദ്മിന്യോ വിവിധാസ്തത്ര പ്രസന്നസലിലാശ്ശിവാഃ ॥ 40 ॥
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണാശ്ചക്രവാകോപശോഭിതാഃ ।
തത്രൈകാം രജനീം വ്യുഷ്യ പ്രഭാതേ രാമ ഗമ്യതാമ് ॥ 41 ॥
ദക്ഷിണാം ദിശമാസ്ഥായ വനഷംഡസ്യ പാര്ശ്വതഃ ।
തത്രാഗസ്ത്യാശ്രമപദം ഗത്വാ യോജനമംതരാ ॥ 42 ॥
രമണീയേ വനോദ്ധേശേ ബഹുപാദപസംവൃതേ ।
രംസ്യതേ തത്ര വൈദേഹീ ലക്ഷ്മണശ്ച സഹ ത്വയാ ॥ 43 ॥
സ ഹി രമ്യോ വനോദ്ദേശോ ബഹുപാദപസംകുലഃ ।
യദി ബുദ്ധിഃ കൃതാ ദ്രഷ്ടുമഗസ്ത്യം തം മഹാമുനിമ് ॥ 44 ॥
അദ്യൈവ ഗമനേ ബുദ്ധിം രോചയസ്വ മഹായശഃ ।
ഇതി രാമോ മുനേശ്ശ്രുത്വാ സഹ ഭ്രാത്രാഭിവാദ്യ ച ॥ 45 ॥
പ്രതസ്ഥേഽമുദ്ദിശ്യ സാനുജസ്സീതയാ സഹ ।
പശ്യന്വനാനി രമ്യാണി പർവതാംശ്ചാഭ്രസന്നിഭാന് ॥ 46 ॥
സരാംസി സരിതശ്ചൈവ പഥി മാര്ഗവശാനുഗാഃ ।
സുതീക്ഷ്ണേനോപദിഷ്ടേന ഗത്വാ തേന പഥാ സുഖമ് ॥ 47 ॥
ഇദം പരമസംഹൃഷ്ടോ വാക്യം ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ।
ഏതദേവാശ്രമപദം നൂനം തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 48 ॥
അഗസ്ത്യസ്യ മുനേര്ഭ്രാതുര്ദൃശ്യതേ പുണ്യകര്മണഃ ।
യഥാ ഹി മേ വനസ്യാസ്യ ജ്ഞാതാഃ പഥി സഹസ്രശഃ ॥ 49 ॥
സന്നതാഃ ഫലഭാരേണ പുഷ്പഭാരേണ ച ദ്രുമാഃ ।
പിപ്പലീനാം ച പക്വാനാം വനാദസ്മാദുപാഗതഃ ॥ 50 ॥
ഗംധോഽയം പവനോക്ഷിപ്തസ്സഹസാ കടുകോദയഃ ।
തത്ര തത്ര ച ദൃശ്യംതേ സംക്ഷിപ്താഃ കാഷ്ഠസംചയാഃ ॥ 51 ॥
ലൂനാശ്ച പഥി ദൃശ്യംതേ ദര്ഭാ വൈഡൂര്യവര്ചസഃ ।
ഏതച്ച വനമധ്യസ്ഥം കൃഷ്ണാഭ്രശിഖരോപമമ് ॥ 52 ॥
പാവകസ്യാശ്രമസ്ഥസ്യ ധൂമാഗ്രം സംപ്രദൃശ്യതേ ।
വിവിക്തേഷു ച തീര്ഥേഷു കൃതസ്നാനാ ദ്വിജാതയഃ ॥ 53 ॥
പുഷ്പോപഹാരം കുർവംതി കുസുമൈസ്സ്വയമര്ജിതൈ ।
തത്സുതീക്ഷ്ണസ്യ വചനം യഥാ സൌമ്യ മയാ ശ്രുതമ് ॥ 54 ॥
അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമോ ഭ്രാതുര്നൂനമേഷ ഭവിഷ്യതി ।
നിഗൃഹ്യ തപസാ മൃത്യും ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ ॥ 55 ॥
യസ്യ ഭ്രാത്രാ കൃതേയം ദിക്ഛരണ്യാ പുണ്യകര്മണാ ।
ധാരയന് ബ്രാഹ്മണം രൂപമില്വലസ്സംസ്കൃതം വദന് ॥ 56 ॥
ആമംത്രയതി വിപ്രാന്സ്മശ്രാദ്ധമുദ്ദിശ്യ നിര്ഘൃണഃ ।
ഭ്രാതരം സംസ്കൃതം കൃത്വാ തതസ്തം മേഷരൂപിണമ് ॥ 57 ॥
താന് ദ്വിജാന്ഭോജയാമാസ ശ്രാദ്ധദൃഷ്ടേന കര്മണാ ।
തതോ ഭുക്തവതാം തേഷാം വിപ്രാണാമില്വലോഽബ്രവീത് ॥ 58 ॥
വാതാപേ നിഷ്ക്രമന്വേതി സ്വരേണ മഹതാ വദന് ।
തതോ ഭ്രാതുർവചശ്ശ്രുത്വാ വാതാപിര്മേഷവന്നദന് ॥ 59 ॥
ഭിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാ ശരീരാണി ബ്രാഹ്മണാനാം വിനിഷ്പതത് ।
ബ്രാഹ്മാണാനാം സഹസ്രാണി തൈരേവം കാമരൂപിഭിഃ ॥ 60 ॥
വിനാശിതാനി സംഹത്യ നിത്യശഃ പിശിതാശനൈഃ ।
അഗസ്ത്യേന തദാ ദേവൈഃ പ്രാര്ഥിതേന മഹര്ഷിണാ ॥ 61 ॥
അനുഭൂയ കില ശ്രാദ്ധേ ഭക്ഷിതസ്സമഹാസുരഃ ।
തതസ്സംപന്നമിത്യുക്ത്വാ ദത്ത്വാ ഹസ്തോദകം തതഃ ॥ 62 ॥
ഭ്രാതരം നിഷ്ക്രമസ്വേതി ചേല്വലസ്സോഽഭ്യഭാഷത ।
സ തം തഥാ ഭാഷമാണം ഭ്രാതരം വിപ്രഘാതിനമ് ॥ 63 ॥
അബ്രവീത്പ്രഹസംധീമാനഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ ।
കുതോ നിഷ്ക്രമിതും ശക്തിര്മയാ ജീര്ണസ്യ രക്ഷസഃ ॥ 64 ॥
ഭ്രാതുസ്തേ മേഷരൂപസ്യ ഗതസ്യ യമസാദനമ് ।
അഥ തസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ ഭ്രാതുര്നിധനസംശ്രയമ് ॥ 65 ॥
പ്രധര്ഷയിതുമാരേഭേ മുനിം ക്രോധാന്നിശാചരഃ ।
സോഽഭിദ്രവന്മുനിശ്രേഷ്ഠം മുനിനാ ദീപ്തതേജസാ ॥ 66 ॥
ചക്ഷുഷാനലകല്പേന നിര്ദഗ്ധോ നിധനം ഗതഃ ।
തസ്യായമാശ്രമോ ഭ്രാതുസ്തടാകവനശോഭിതഃ ॥ 67 ॥
വിപ്രാനുകംപയാ യേന കര്മേദം ദുഷ്കരം കൃതമ് ।
ഏവം കഥയമാനസ്യ തസ്യ സൌമിത്രിണാ സഹ ।
രാമസ്യാസ്തം ഗതസ്സൂര്യസ്സംധ്യാകാലോഽഭ്യവര്തതഃ ॥ 68 ॥
ഉപാസ്യ പശ്ചിമാം സംധ്യാം സഹ ഭ്രാത്രാ യഥാവിധി ।
പ്രവിവേശാഽശ്രമപദം തമൃഷിം സോഽഭ്യവാദയത് ॥ 69 ॥
സമ്യക് പ്രതിഗൃഹീതശ്ച മുനിനാ തേന രാഘവഃ ।
ന്യവസത്താം നിശാമേകാം പ്രാശ്യ മൂലഫലാനി ച ॥ 70 ॥
തസ്യാം രാത്യ്രാം വ്യതീതായാം വിമലേ സൂര്യമംഡലേ ।
ഭ്രാതരം തമഗസ്ത്യസ്യ ഹ്യാമംത്രയത രാഘവഃ ॥ 71 ॥
അഭിവാദയേ ത്വാം ഭഗവന് സുഖമധ്യുഷിതോ നിശാമ് ।
ആമംത്രയേ ത്വാം ഗച്ഛാമി ഗുരും തേ ദ്രഷ്ടുമഗ്രജമ് ॥ 72 ॥
ഗമ്യതാമിതി തേനോക്തോ ജഗാമ രഘുനംദനഃ ।
യഥോദ്ദിഷ്ടേന മാര്ഗേണ വനം തച്ചാവലോകയന് ॥ 73 ॥
നീവാരാന്പനസാംസ്താലാംസ്തിമിശാന്വംചുലാംധവാന് ।
ചിരിബില്വാന്മധൂകാംശ്ച ബില്വാനപി ച തിംദുകാന് ॥ 74 ॥
പുഷ്പിതാന്പുഷ്പിതാഗ്രാഭിര്ലതാഭിരനുവേഷ്ടിതാന് ।
ദദര്ശ രാമശ്ശതശസ്തത്ര കാംതാരപാദപാന് ॥ 75 ॥
ഹസ്തിഹസ്തൈർവിമൃദിതാന്വാനരൈരുപശോഭിതാന് ।
മത്തൈശ്ശകുനിസംഘൈശ്ച ശതശശ്ച പ്രണാദിതാന് ॥ 76 ॥
തതോഽബ്രവീത്സമീപസ്ഥം രാമോ രാജീവലോചനഃ ।
പൃഷ്ഠതോഽനുഗതം വീരം ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് ॥ 77 ॥
സ്നിഗ്ധപത്രാ യഥാ വൃക്ഷാ യഥാ ക്ഷാംതാ മൃഗദ്വിജാഃ ।
ആശ്രമോ നാതിദൂരസ്ഥോ മഹര്ഷേര്ഭാവിതാത്മനഃ ॥ 78 ॥
അഗസ്ത്യ ഇതി വിഖ്യാതോ ലോകേ സ്വേനൈവ കര്മണാ ।
ആശ്രമോ ദൃശ്യതേ തസ്യ പരിശ്രാംതശ്രമാപഹഃ ॥ 79 ॥
പ്രാജ്യധൂമാകുലവനശ്ചീരമാലാപരിഷ്കൃതഃ ।
പ്രശാംതമൃഗയൂഥശ്ച നാനാശകുനിനാദിതഃ ॥ 80 ॥
തസ്യേദമാശ്രമപദം പ്രഭാവാദ്യസ്യ രാക്ഷസൈഃ ।
ദിഗിയം ദക്ഷിണാ ത്രാസാദ്ദൃശ്യതേ നോപഭുജ്യതേ ॥ 81 ॥
യദാ പ്രഭൃതി ചാക്രാംതാ ദിഗിയം പുണ്യകര്മണാ ।
തദാ പ്രഭൃതി നിർവൈരാഃ പ്രശാംതാ രജനീചരാഃ ॥ 82 ॥
നാമ്നാ ചേയം ഭഗവതോ ദക്ഷിണാ ദിക്പ്രദക്ഷിണാ ।
പ്രഥിതാ ത്രിഷു ലോകേഷു ദുര്ധര്ഷാ ക്രൂരകര്മഭിഃ ॥ 83 ॥
മാര്ഗം നിരോദ്ധും നിരതോ ഭാസ്കരസ്യാചലോത്തമഃ ।
നിദേശം പാലയന്യസ്യ വിംധ്യശൈലാ ന വര്ധതേ ॥ 84 ॥
അയം ദീര്ഘായുഷസ്തസ്യ ലോകേ വിശ്രുതകര്മണഃ ।
അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമ ശ്രീമാന്വിനീതജനസേവിതഃ ॥ 85 ॥
ഏഷ ലോകാര്ചിതസ്സാധുര്ഹിതേ നിത്യരതസ്സതാമ് ।
അസ്മാനഭിഗതാനേഷ ശ്രേയസാ യോജയിഷ്യതി ॥ 86 ॥
ആരാധയിഷ്യാമ്യത്രാഹമഗസ്ത്യം തം മഹാമുനിമ് ।
ശേഷം ച വനവാസസ്യ സൌമ്യ വത്സ്യാമ്യഹം പ്രഭോ ॥ 87 ॥
അത്ര ദേവാസ്സഗംധർവാസ്സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ ।
അഗസ്ത്യം നിയതാഹാരം സതതം പര്യുപാസതേ ॥ 88 ॥
നാത്ര ജീവേന്മൃഷാവാദീ ക്രൂരോ വാ യദി വാ ശഠഃ ।
നൃശംസഃ കാമവൃത്തോ വാ മുനിരേഷ തഥാവിധഃ ॥ 89 ॥
അത്ര ദേവാശ്ച യക്ഷാശ്ച നാഗാശ്ച പതഗൈസ്സഹ ।
വസംതി നിയതാഹാരാ ധര്മമാരാധയിഷ്ണവഃ ॥ 90 ॥
അത്ര സിദ്ധാ മഹാത്മാനോ വിമാനൈജസ്സൂര്യസന്നിഭൈഃ ।
ത്യക്തദേഹാ നവൈര്ദേഹൈഃ സ്വര്യാതാഃ പരമര്ഷയഃ ॥ 91 ॥
യക്ഷത്വമമരത്വം ച രാജ്യാനി വിവിധാനി ച ।
അത്ര ദേവാഃ പ്രയച്ഛംതി ഭൂതൈരാരാധിതാശ്ശുഭൈഃ ॥ 92 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാംഡേ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ॥
