śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ēkaṣaṣṭitamassargaḥ ।
dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmō daśarathātmajaḥ ।
rahitāṃ parṇaśālāṃ cha vidhvastānyāsanāni cha ॥ 1 ॥
adṛṣṭvā tatra vaidēhīṃ sannirīkṣya cha sarvaśaḥ ।
uvācha rāmaḥ prākruśya pragṛhya ruchirau bhujau ॥ 2 ॥
kva nu lakṣmaṇa vaidēhī kaṃ vā dēśamitō gatā ।
kēnāhṛtā vā saumitrē bhakṣitā kēna vā priyā ॥ 3 ॥
vṛkṣēṇāchChādya yadi māṃ sītē hasitumichChasi ।
alaṃ tē hasitēnādya māṃ bhajasva suduḥkhitam ॥ 4 ॥
yaissaha krīḍasē sītē viśvastairmṛgapōtakaiḥ ।
ētē hīnāstvayā saumyē dhyāyantyasrāvilēkṣaṇāḥ ॥ 5 ॥
sītayā rahitō'haṃ vai na hi jīvāmi lakṣmaṇa ।
mṛtaṃ śōkēna mahatā sītāharaṇajēna mām ॥ 6 ॥
paralōkē mahārājō nūnaṃ drakṣyati mē pitā ।
kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyōjitaḥ ॥ 7 ॥
apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ ।
kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinamēva cha ॥ 8 ॥
dhiktvāmiti parē lōkē vyaktaṃ vakṣyati mē pitā ।
vivaśaṃ śōkasantaptaṃ dīnaṃ bhagnamanōratham ॥ 9 ॥
māmihōtsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum ।
kva gachChasi varārōhē māṃ nōtsṛja sumadhyamē ॥ 10 ॥
tvayā virahitaśchāhaṃ mōkṣyē jīvitamātmanaḥ ।
itīva vilapanrāmassītādarśanalālasaḥ ॥ 11 ॥
na dadarśa suduḥkhārtō rāghavō janakātmajām ।
anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam ॥ 12 ॥
paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram ।
lakṣmaṇō rāmamatyarthamuvācha hitakāmyayā ॥ 13 ॥
mā viṣādaṃ mahābāhō kuru yatnaṃ mayā saha ।
idaṃ cha hi vanaṃ śūra bahukandaraśōbhitam ॥ 14 ॥
priyakānanasañchārā vanōnmattā cha maithilī ।
sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām ॥ 15 ॥
saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasēvitām ।
snātukāmā nilīnā syāddhāsakāmā vanē kvachit ॥ 16 ॥
vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānanē kvachit ।
jijñāsamānā vaidēhī tvāṃ māṃ cha puruṣarṣabha ॥ 17 ॥
tasyāhyanvēṣaṇē śrīman kṣipramēva yatāvahē ।
vanaṃ sarvaṃ vichinuvō yatra sā janakātmajā ॥ 18 ॥
manyasē yadi kākutstha mā sma śōkē manaḥ kṛthāḥ ।
ēvamuktastu sauhārdāllakṣmaṇēna samāhitaḥ ॥ 19 ॥
saha saumitriṇā rāmō vichētumupachakramē ।
tau vanāni girīṃśchaiva saritaścha sarāṃsi cha ॥ 20 ॥
nikhilēna vichinvānau sītāṃ daśarathātmajau ।
tasya śailasya sānūni guhāścha śikharāṇi cha ॥ 21 ॥
nikhilēna vichinvānau naiva tāmabhijagmatuḥ ।
vichitya sarvataśśailaṃ rāmō lakṣmaṇamabravit ॥ 22 ॥
nēha paśyāmi saumitrē vaidēhīṃ parvatē śubhām ।
tatō duḥkhābhisantaptō lakṣmaṇō vākyamabravīt ॥ 23 ॥
vicharandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatējasam ।
prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām ॥ 24 ॥
yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām ।
ēvamuktastu sauhārdāllakṣmaṇēna sa rāghavaḥ ॥ 25 ॥
uvācha dīnayā vāchā duḥkhābhihatachētanaḥ ।
vanaṃ sarvaṃ suvichitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ ॥ 26 ॥
giriśchāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ ।
na hi paśyāmi vaidēhīṃ prāṇēbhyō'pi garīyasīm ॥ 27 ॥
ēvaṃ sa vilapanrāmassītāharaṇakarśitaḥ ।
dīnaśśōkasamāviṣṭō muhūrtaṃ vihvalō'bhavat ॥ 28 ॥
santaptō hyavasannāṅgō gatabuddhirvichētanaḥ ।
niṣasādāturō dīnō niśśvasyāśītamāyatam ॥ 29 ॥
bahulaṃ sa tu niśśvasya rāmō rājīvalōchanaḥ ।
hā priyēti vichukrōśa bahuśō bāṣpagadgadaḥ ॥ 30 ॥
taṃ tatassāntvayāmāsa lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ ।
bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaṃ praśritāñjaliḥ ॥ 31 ॥
anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇōṣṭhapuṭāchchyutam ।
apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrōśatsa punaḥ punaḥ ॥ 32 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ēkaṣaṣṭitamassargaḥ ॥
