શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
દૃષ્ટ્વાશ્રમપદં શૂન્યં રામો દશરથાત્મજઃ ।
રહિતાં પર્ણશાલાં ચ વિધ્વસ્તાન્યાસનાનિ ચ ॥ 1 ॥
અદૃષ્ટ્વા તત્ર વૈદેહીં સન્નિરીક્ષ્ય ચ સર્વશઃ ।
ઉવાચ રામઃ પ્રાક્રુશ્ય પ્રગૃહ્ય રુચિરૌ ભુજૌ ॥ 2 ॥
ક્વ નુ લક્ષ્મણ વૈદેહી કં વા દેશમિતો ગતા ।
કેનાહૃતા વા સૌમિત્રે ભક્ષિતા કેન વા પ્રિયા ॥ 3 ॥
વૃક્ષેણાચ્છાદ્ય યદિ માં સીતે હસિતુમિચ્છસિ ।
અલં તે હસિતેનાદ્ય માં ભજસ્વ સુદુઃખિતમ્ ॥ 4 ॥
યૈસ્સહ ક્રીડસે સીતે વિશ્વસ્તૈર્મૃગપોતકૈઃ ।
એતે હીનાસ્ત્વયા સૌમ્યે ધ્યાયંત્યસ્રાવિલેક્ષણાઃ ॥ 5 ॥
સીતયા રહિતોઽહં વૈ ન હિ જીવામિ લક્ષ્મણ ।
મૃતં શોકેન મહતા સીતાહરણજેન મામ્ ॥ 6 ॥
પરલોકે મહારાજો નૂનં દ્રક્ષ્યતિ મે પિતા ।
કથં પ્રતિજ્ઞાં સંશ્રુત્ય મયા ત્વમભિયોજિતઃ ॥ 7 ॥
અપૂરયિત્વા તં કાલં મત્સકાશમિહાગતઃ ।
કામવૃત્તમનાર્યં માં મૃષાવાદિનમેવ ચ ॥ 8 ॥
ધિક્ત્વામિતિ પરે લોકે વ્યક્તં વક્ષ્યતિ મે પિતા ।
વિવશં શોકસંતપ્તં દીનં ભગ્નમનોરથમ્ ॥ 9 ॥
મામિહોત્સૃજ્ય કરુણં કીર્તિર્નરમિવાનૃજુમ્ ।
ક્વ ગચ્છસિ વરારોહે માં નોત્સૃજ સુમધ્યમે ॥ 10 ॥
ત્વયા વિરહિતશ્ચાહં મોક્ષ્યે જીવિતમાત્મનઃ ।
ઇતીવ વિલપન્રામસ્સીતાદર્શનલાલસઃ ॥ 11 ॥
ન દદર્શ સુદુઃખાર્તો રાઘવો જનકાત્મજામ્ ।
અનાસાદયમાનં તં સીતાં દશરથાત્મજમ્ ॥ 12 ॥
પંકમાસાદ્ય વિપુલં સીદંતમિવ કુંજરમ્ ।
લક્ષ્મણો રામમત્યર્થમુવાચ હિતકામ્યયા ॥ 13 ॥
મા વિષાદં મહાબાહો કુરુ યત્નં મયા સહ ।
ઇદં ચ હિ વનં શૂર બહુકંદરશોભિતમ્ ॥ 14 ॥
પ્રિયકાનનસંચારા વનોન્મત્તા ચ મૈથિલી ।
સા વનં વા પ્રવિષ્ટા સ્યાન્નલિનીં વા સુપુષ્પિતામ્ ॥ 15 ॥
સરિતં વાપિ સંપ્રાપ્તા મીનવંજુલસેવિતામ્ ।
સ્નાતુકામા નિલીના સ્યાદ્ધાસકામા વને ક્વચિત્ ॥ 16 ॥
વિત્રાસયિતુકામા વા લીના સ્યાત્કાનને ક્વચિત્ ।
જિજ્ઞાસમાના વૈદેહી ત્વાં માં ચ પુરુષર્ષભ ॥ 17 ॥
તસ્યાહ્યન્વેષણે શ્રીમન્ ક્ષિપ્રમેવ યતાવહે ।
વનં સર્વં વિચિનુવો યત્ર સા જનકાત્મજા ॥ 18 ॥
મન્યસે યદિ કાકુત્સ્થ મા સ્મ શોકે મનઃ કૃથાઃ ।
એવમુક્તસ્તુ સૌહાર્દાલ્લક્ષ્મણેન સમાહિતઃ ॥ 19 ॥
સહ સૌમિત્રિણા રામો વિચેતુમુપચક્રમે ।
તૌ વનાનિ ગિરીંશ્ચૈવ સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ ॥ 20 ॥
નિખિલેન વિચિન્વાનૌ સીતાં દશરથાત્મજૌ ।
તસ્ય શૈલસ્ય સાનૂનિ ગુહાશ્ચ શિખરાણિ ચ ॥ 21 ॥
નિખિલેન વિચિન્વાનૌ નૈવ તામભિજગ્મતુઃ ।
વિચિત્ય સર્વતશ્શૈલં રામો લક્ષ્મણમબ્રવિત્ ॥ 22 ॥
નેહ પશ્યામિ સૌમિત્રે વૈદેહીં પર્વતે શુભામ્ ।
તતો દુઃખાભિસંતપ્તો લક્ષ્મણો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 23 ॥
વિચરંદંડકારણ્યં ભ્રાતરં દીપ્તતેજસમ્ ।
પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ મૈથિલીં જનકાત્મજામ્ ॥ 24 ॥
યથા વિષ્ણુર્મહાબાહુર્બલિં બદ્ધ્વા મહીમિમામ્ ।
એવમુક્તસ્તુ સૌહાર્દાલ્લક્ષ્મણેન સ રાઘવઃ ॥ 25 ॥
ઉવાચ દીનયા વાચા દુઃખાભિહતચેતનઃ ।
વનં સર્વં સુવિચિતં પદ્મિન્યઃ ફુલ્લપંકજાઃ ॥ 26 ॥
ગિરિશ્ચાયં મહાપ્રાજ્ઞ બહુકંદરનિર્ઝરઃ ।
ન હિ પશ્યામિ વૈદેહીં પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસીમ્ ॥ 27 ॥
એવં સ વિલપન્રામસ્સીતાહરણકર્શિતઃ ।
દીનશ્શોકસમાવિષ્ટો મુહૂર્તં વિહ્વલોઽભવત્ ॥ 28 ॥
સંતપ્તો હ્યવસન્નાંગો ગતબુદ્ધિર્વિચેતનઃ ।
નિષસાદાતુરો દીનો નિશ્શ્વસ્યાશીતમાયતમ્ ॥ 29 ॥
બહુલં સ તુ નિશ્શ્વસ્ય રામો રાજીવલોચનઃ ।
હા પ્રિયેતિ વિચુક્રોશ બહુશો બાષ્પગદ્ગદઃ ॥ 30 ॥
તં તતસ્સાંત્વયામાસ લક્ષ્મણઃ પ્રિયબાંધવઃ ।
બહુપ્રકારં ધર્મજ્ઞઃ પ્રશ્રિતં પ્રશ્રિતાંજલિઃ ॥ 31 ॥
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં લક્ષ્મણોષ્ઠપુટાચ્ચ્યુતમ્ ।
અપશ્યંસ્તાં પ્રિયાં સીતાં પ્રાક્રોશત્સ પુનઃ પુનઃ ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
