ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
କୃତ୍ଵୈଵମୁଦକଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଅଵେକ୍ଷଂତୌ ଵନେ ସୀତାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦିଶମ୍ ॥ 1 ॥
ତୌ ଦିଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତ୍ଵା ଶରଚାପାସିଧାରିଣୌ ।
ଅଵିପ୍ରହତମୈକ୍ଷ୍ଵାକୌ ପଂଥାନଂ ପ୍ରତିପେଦତୁଃ ॥ 2 ॥
ଗୁଲ୍ମୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଲତାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଆଵୃତଂ ସର୍ଵତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଗହନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 3 ॥
ଵ୍ୟତିକ୍ରମ୍ୟ ତୁ ଵେଗେନ ଵ୍ୟାଲସିଂହନିଷେଵିତମ୍ ।
ସୁଭୀମଂ ତନ୍ମହାରଣ୍ୟଂ ଵ୍ୟତିୟାତୌ ମହାବଲୌ ॥ 4 ॥
ତତଃ ପରଂ ଜନସ୍ଥାନାତତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଗମ୍ୟ ରାଘଵୌ ।
କ୍ରୌଂଚାରଣ୍ୟଂ ଵିଵିଶତୁର୍ଗହନଂ ତୌ ମହୌଜସୌ ॥ 5 ॥
ନାନାମେଘଘନପ୍ରଖ୍ୟଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମିଵ ସର୍ଵତଃ ।
ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ନାନାଵ୍ୟାଲମୃଗୈର୍ୟୁତମ୍ ॥ 6 ॥
ଦିଦୃକ୍ଷମାଣୌ ଵୈଦେହୀଂ ତଦ୍ଵନଂ ତୌ ଵିଚିକ୍ୟତୁଃ ।
ତତ୍ର ତତ୍ରାଵତିଷ୍ଠଂତୌ ସୀତାହରଣକର୍ଶିତୌ ॥ 7 ॥
ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ତୌ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଭ୍ରାତରୌ ତଦା ।
କ୍ରୌଂଚାରଣ୍ୟମତିକ୍ରମ୍ୟ ମତଂଗାଶ୍ରମମଂତରା ॥ 8 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ବହୁଭୀମମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ନନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵଂ ଗହନପାଦପମ୍ ॥ 9 ॥
ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତୌ ତତ୍ର ଦରୀଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ ।
ପାତାଲସମଗଂଭୀରାଂ ତମସା ନିତ୍ୟସଂଵୃତାମ୍ ॥ 10 ॥
ଆସାଦ୍ୟ ତୌ ନରଵ୍ୟାଘ୍ରୌ ଦର୍ୟାସ୍ତସ୍ୟାଵିଦୂରତଃ ।
ଦଦୃଶାତେ ମହାରୂପାଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ଵିକୃତାନନାମ୍ ॥ 11 ॥
ଭୟଦାମଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ବୀଭତ୍ସାଂ ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଲଂବୋଦରୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ କରାଲୀଂ ପରୁଷତ୍ଵଚମ୍ ॥ 12 ॥
ଭକ୍ଷୟଂତୀଂ ମୃଗାନ୍ଭୀମାନ୍ଵିକଟାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍ ।
ପ୍ରୈକ୍ଷେତାଂ ତୌ ତତସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 13 ॥
ସା ସମାସାଦ୍ୟ ତୌ ଵୀରୌ ଵ୍ରଜଂତଂ ଭ୍ରାତୁରଗ୍ରତଃ ।
ଏହି ରଂସ୍ୟାଵହେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଲଂବତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 14 ॥
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଵଚନଂ ସୌମିତ୍ରିମୁପଗୂହ୍ୟ ସା ।
ଅହଂ ତ୍ଵୟୋମୁଖୀ ନାମ ଲବ୍ଧା ତେ ତ୍ଵମସି ପ୍ରିୟଃ ॥ 15 ॥
ନାଥ ପର୍ଵତକୂଟେଷୁ ନଦୀନାଂ ପୁଲିନେଷୁ ଚ ।
ଆୟୁଶ୍ଶେଷମିମଂ ଵୀର ତ୍ଵଂ ମୟା ସହ ରଂସ୍ୟସେ ॥ 16 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତଃ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
କର୍ଣନାସାସ୍ତନଂ ତସ୍ୟା ନିଚକର୍ତାରିସୂଦନଃ ॥ 17 ॥
କର୍ଣନାସେ ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ସା ଵିନଦ୍ୟ ଚ ।
ୟଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସୀ ଭୀମଦର୍ଶନା ॥ 18 ॥
ତସ୍ୟାଂ ଗତାୟାଂ ଗହନଂ ଵ୍ରଜଂତୌ ଵନମୋଜସା ।
ଆସେଦତୁରମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 19 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାସ୍ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଶୁଚିଃ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ୟଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ॥ 20 ॥
ସ୍ପଂଦତେ ଚ ଦୃଢଂ ବାହୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମିଵ ମେ ମନଃ ।
ପ୍ରାୟଶଶ୍ଚାପ୍ୟନିଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ୟୁପଲକ୍ଷୟେ ॥ 21 ॥
ତସ୍ମାତ୍ସଜ୍ଜୀଭଵାର୍ୟ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ହିତମ୍ ।
ମମୈଵ ହି ନିମିତ୍ତାନି ସଦ୍ୟଶ୍ଶଂସଂତି ସଂଭ୍ରମମ୍ ॥ 22 ॥
ଏଷ ଵଂଚୁଲକୋ ନାମ ପକ୍ଷୀ ପରମଦାରୁଣଃ ।
ଆଵୟୋର୍ଵିଜୟଂ ୟୁଦ୍ଧେ ଶଂସନ୍ନିଵ ଵିନର୍ଦତି ॥ 23 ॥
ତୟୋରନ୍ଵେଷତୋରେଵଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵନମୋଜସା ।
ସଂଜଜ୍ଞେ ଵିପୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ପ୍ରଭଂଜନ୍ନିଵ ତଦ୍ଵନମ୍ ॥ 24 ॥
ସଂଵେଷ୍ଟିତମିଵାତ୍ୟର୍ଥଂ ଗଗନଂ ମାତରିଶ୍ଵନା ।
ଵନସ୍ୟ ତସ୍ୟ ଶବ୍ଦୋଽଭୂଦ୍ଦିଵମାପୂରୟନ୍ନିଵ ॥ 25 ॥
ତଂ ଶବ୍ଦଂ କାଂକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ରାମଃ କକ୍ଷେ ସହାନୁଜଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସୁମହାକାୟଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵିପୁଲୋଦରମ୍ ॥ 26 ॥
ଆସେଦତୁସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଵିଵୃଦ୍ଧମଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ କବଂଧମୁଦରେ ମୁଖମ୍ ॥ 27 ॥
ରୋମଭିର୍ନିଚିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଛ୍ରିତମ୍ ।
ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ୟତା ।
ମହାପକ୍ଷ୍ମେଣ ପିଂଗେନ ଵିପୁଲେନାୟତେନ ଚ ॥ 29 ॥
ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନୟନେନାଶୁଦର୍ଶିନା ।
ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଲ୍ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍ ॥ 30 ॥
ଭକ୍ଷୟଂତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ ।
ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ୟୋଜନମାୟତୌ ॥ 31 ॥
କରାଭ୍ୟାଂ ଵିଵିଧାନ୍ଗୃହ୍ୟଋକ୍ଷାନ୍ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ମୃଗାନ୍ ।
ଆକର୍ଷଂତଂ ଵିକର୍ଷଂତମନେକାନ୍ମୃଗୟୂଥପାନ୍ ॥ 32 ॥
ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ୟ ପଂଥାନଂ ତୟୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନୟୋଃ ।
ଅଥ ତୌ ସମଭିକ୍ରମ୍ୟ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ଦଦର୍ଶତୁଃ ॥ 33 ॥
ମହାଂତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବଂଧଂ ଭୁଜସଂଵୃମ୍ ।
କବଂଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 34 ॥
ସ ମହାବାହୁରତ୍ୟର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ୟ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ ।
ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡୟନ୍ବଲାତ୍ ॥ 35 ॥
ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୋଵପୁର୍ଧରୌ ।
ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ୟମାଣୌ ମହାବଲୌ ॥ 36 ॥
ତତ୍ର ଧୈର୍ୟେଣ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ୟଥେ ।
ବାଲ୍ୟାଦନାଶ୍ରୟତ୍ଵାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵତିଵିଵ୍ୟଥେ ॥ 37 ॥
ଉଵାଚ ସ ଵିଷଣ୍ଣସ୍ସନ୍ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ ।
ପଶ୍ୟ ମାଂ ଵୀର ଵିଵଶଂ ରାକ୍ଷସସ୍ୟ ଵଶଂ ଗତମ୍ ॥ 38 ॥
ମୟୈକେନ ଵିନିର୍ୟୁକ୍ତଃ ପରିମୁଂଚସ୍ଵ ରାଘଵ ।
ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ଵା ପଲାୟସ୍ଵ ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ 39 ॥
ଅଧିଗଂତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ୟ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍ ॥ 40 ॥
ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ୟସ୍ଥସ୍ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 41 ॥
ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ କୃଥା ଵୀର ନ ହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ଵିଷୀଦତି ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 42 ॥
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଘନନିର୍ଘୋଷଃ କବଂଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ।
କୌ ୟୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କଂଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ ॥ 43 ॥
ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମମ ଭକ୍ଷାଵୁପସ୍ଥିତୌ ।
ଵଦତଂ କାର୍ୟମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ୟୁଵାମ୍ ॥ 44 ॥
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ୟେହ ତିଷ୍ଠତଃ ।
ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଂଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ 45 ॥
ମମାସ୍ୟମନୁସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ ।
ତସ୍ୟ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବଂଧସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 46 ॥
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ୟତା ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ୟଵିକ୍ରମଃ ॥ 47 ॥
ଵ୍ୟସନଂ ଜୀଵିତାଂତାୟ ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରାପ୍ୟ ତାଂ ପ୍ରିୟାମ୍ ।
କାଲସ୍ୟ ସୁମହଦ୍ଵୀର୍ୟଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 48 ॥
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ୟାଘ୍ର ଵ୍ୟସନୈଃ ପଶ୍ୟ ମୋହିତୌ ।
ନାତିଭାରୋସ୍ତି କାଲସ୍ୟ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 49 ॥
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵଂତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ ।
କାଲାଭିପନ୍ନାସ୍ସୀଦଂତି ୟଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ ॥ 50 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଦୃଢସତ୍ୟଵିକ୍ରମୋ ମହାୟଶା ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷ୍ୟ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରପୌରୁଷଂ ସ୍ଥିରାଂ ତଦା ସ୍ଵାଂ ମତିମାତ୍ମନାଽକରୋତ୍ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
