શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
સમીક્ષ્ય વિમલં વ્યોમ ગતવિદ્યુદ્વલાહકમ્ ।
સારસાકુલસંઘુષ્ટં રમ્યજ્યોત્સ્નાનુલેપનમ્ ॥ 1 ॥
સમૃદ્ધાર્થં ચ સુગ્રીવં મંદધર્માર્થસંગ્રહમ્ ।
અત્યર્થમસતાં માર્ગમેકાંતગતમાનસમ્ ॥ 2 ॥
નિર્વૃત્તકાર્યં સિદ્ધાર્થં પ્રમદાભિરતં સદા ।
પ્રાપ્તવંતમભિપ્રેતાન્સર્વાનેવ મનોરથાન્ ॥ 3 ॥
સ્વાં ચ પત્નીમભિપ્રેતાં તારાં ચાપિ સમીપ્સિતામ્ ।
વિહરંતમહોરાત્રં કૃતાર્થં વિગતજ્વરમ્ ॥ 4 ॥
ક્રીડંતમિવ દેવેશં નંદનેઽપ્સરસાં ગણૈઃ ।
મંત્રિષુ ન્યસ્તકાર્યં ચ મંત્રિણામનવેક્ષકમ્ ॥ 5 ॥
ઉત્સન્નરાજ્યસંદેશં કામવૃત્તમવસ્થિતમ્ ।
નિશ્ચિતાર્થોઽર્થતત્ત્વજ્ઞઃ કાલધર્મવિશેષવિત્ ॥ 6 ॥
પ્રસાદ્ય વાક્યૈર્મધુરૈર્હેતુમદ્ભિર્મનોરમૈઃ ।
વાક્યવિદ્વાક્ય તત્ત્વજ્ઞં હરીશં મારુતાત્મજઃ ॥ 7 ॥
હિતં તત્ત્વં ચ પથ્યં ચ સામધર્માર્થનીતિમત્ ।
પ્રણયપ્રીતિસંયુક્તં વિશ્વાસકૃતનિશ્ચયમ્ ।
હરીશ્વરમુપાગમ્ય હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
રાજ્યં પ્રાપ્તં યશશ્ચૈવ કૌલી શ્રીરભિવર્ધિતા ।
મિત્રાણાં સંગ્રહશ્શેષસ્તં ભવાન્કર્તુમર્હતિ ॥ 9 ॥
યો હિ મિત્રેષુ કાલજ્ઞસ્સતતં સાધુ વર્તતે ॥ 10 ॥
તસ્ય રાજ્યં ચ કીર્તિશ્ચ પ્રતાપશ્ચાભિ વર્ધતે ।
યસ્ય કોશશ્ચ દંડશ્ચ મિત્રાણ્યાત્મા ચ ભૂમિપ ॥ 11 ॥
સમવેતાનિ સર્વાણિ સ રાજ્યં મહદશ્નુતે ।
તદ્ભવાન્વૃત્તસંપન્નઃ સ્થિતઃ પથિ નિરત્યયે ॥ 12 ॥
મિત્રાર્થમભિનીતાર્થં યથાવત્કર્તુમર્હતિ ।
સંત્યજ્ય સર્વકર્માણિ મિત્રાર્થે યોઽનુવર્તતે ॥ 13 ॥
સંભ્રમાદ્ધિ કૃતોત્સાહસ્સોઽનર્થૈર્નાવરુધ્યતે ।
યસ્તુ કાલવ્યતીતેષુ મિત્રકાર્યેષુ વર્તતે ॥ 14 ॥
સ કૃત્વા મહતોઽપ્યર્થાન્ન મિત્રાર્થેન યુજ્યતે ।
યદિદં મિત્રકાર્યં વીર નોમિત્રકાર્યમરિંદમ ॥ 15 ॥
ક્રિયતાં રાઘવસ્યૈતદ્વૈદેહ્યાઃ પરિમાર્ગણમ્ ।
તદિદં વીર કાર્યં તે કાલાતીતમરિંદમ ॥ 16 ॥
ન ચ કાલમતીતં તે નિવેદયતિ કાલવિત્ ।
ત્વરમાણોઽપિ સન્પ્રાજ્ઞસ્તવ રાજન્વશાનુગઃ ॥ 17 ॥
કુલસ્ય હેતુઃ સ્ફીતસ્ય દીર્ઘબંધુશ્ચ રાઘવઃ ।
અપ્રમેયપ્રભાવશ્ચ સ્વયં ચાપ્રતિમો ગુણૈઃ ॥ 18 ॥
તસ્ય ત્વં કુરુ વૈ કાર્યં પૂર્વં તેન કૃતં તવ ।
હરીશ્વર કપિશ્રેષ્ઠાનાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ ॥ 19 ॥
ન હિ તાવદ્ભવેત્કાલો વ્યતીતશ્ચોદનાદૃતે ।
ચોદિતસ્ય હિ કાર્યસ્ય ભવેત્કાલવ્યતિક્રમઃ ॥ 20 ॥
અકર્તુરપિ કાર્યસ્ય ભવાન્કર્તા હરીશ્વર કિં પુનઃ પ્રતિકર્તુસ્તે રાજ્યેન ચ ધનેન ચ ॥ 21 ॥
શક્તિમાનપિવિક્રાંતો વાનરર્ક્ષગણેશ્વર ।
કર્તું દાશરથેઃ પ્રીતિમાજ્ઞાયાં કિન્ન સજ્જસે ॥ 22 ॥
કામં ખલુ શરૈશ્શક્તસ્સુરાસુરમહોરગાન્ ।
વશે દાશરથિઃ કર્તું ત્વત્પ્રતિજ્ઞાં હિ કાંક્ષતે ॥ 23 ॥
પ્રાણત્યાગાવિશંકેન કૃતં તેન તવપ્રિયમ્ ।
તસ્ય માર્ગામ વૈદેહીં પૃથિવ્યામપિ ચાંબરે ॥ 24 ॥
દેવદાનવ ગંધર્વા નસુરાસ્સમરુદ્ગણાઃ ।
ન ચ યક્ષા ભયં તસ્ય કુર્યુઃ કિમુત રાક્ષસાઃ ॥ 25 ॥
તદેવં શક્તિયુક્તસ્ય પૂર્વં પ્રિયકૃતસ્તવ ।
રામસ્યાર્હસિ પિંગેશ કર્તું સર્વાત્મના પ્રિયમ્ ॥ 26 ॥
નાધસ્તાદવનૌ નાપ્સુ ગતિર્નોપરિ ચાંબરે ।
કસ્યચિત્સજ્જતેઽસ્માકં કપીશ્વર તવાજ્ઞયા ॥ 27 ॥
તદાજ્ઞાપય કઃ કિં તે કુતો વાપિ વ્યવસ્યતુ ।
હરયોઽહ્યપ્રધૃષ્યાસ્તે સંતિ કોટ્યગ્રતોઽનઘ ॥ 28 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કાલે સાધુ નિવેદનમ્ ।
સુગ્રીવસ્સત્ત્વસંપન્નશ્ચકાર મતિમુત્તમામ્ ॥ 29 ॥
સ સંદિદેશાભિમતં નીલં નિત્યકૃતોદ્યમમ્ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વેષાં સૈન્યાનામુપસંગ્રહે ॥ 30 ॥
યથા સેના સમગ્રા મે યૂથપાલાશ્ચ સર્વશઃ ।
સમાગચ્છંત્યસંગેન સેનાગ્રાણિ તથા કુરુ ॥ 31 ॥
યે ત્વંતપાલાઃ પ્લવગાશ્શીઘ્રગા વ્યવસાયિનઃ ।
સમાનયંતુ તે સૈન્યં ત્વરિતાશ્શાસનાન્મમ ॥ 32 ॥
સ્વયં ચાનંતરં સૈન્યં ભવાનેવાનુપશ્યતુ ।
ત્રિપંચરાત્રાદૂર્ધ્વં યઃ પ્રાપ્નુયાન્નેહ વાનરઃ ।
તસ્ય પ્રાણાંતિકો દંડો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ 33 ॥
હરીંશ્ચ વૃદ્ધાનુપયાતુ સાંગદો ભવાન્મમાજ્ઞામધિકૃત્ય નિશ્ચિતામ્ ।
ઇતિ વ્યવસ્થાં હરિપુંગવેશ્વરો વિધાય વેશ્મ પ્રવિવેશ વીર્યવાન્ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
