śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha ēkōnatriṃśassargaḥ ।
samīkṣya vimalaṃ vyōma gatavidyudvalāhakam ।
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyōtsnānulēpanam ॥ 1 ॥
samṛddhārthaṃ cha sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham ।
atyarthamasatāṃ mārgamēkāntagatamānasam ॥ 2 ॥
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā ।
prāptavantamabhiprētānsarvānēva manōrathān ॥ 3 ॥
svāṃ cha patnīmabhiprētāṃ tārāṃ chāpi samīpsitām ।
viharantamahōrātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram ॥ 4 ॥
krīḍantamiva dēvēśaṃ nandanē'psarasāṃ gaṇaiḥ ।
mantriṣu nyastakāryaṃ cha mantriṇāmanavēkṣakam ॥ 5 ॥
utsannarājyasandēśaṃ kāmavṛttamavasthitam ।
niśchitārthō'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśēṣavit ॥ 6 ॥
prasādya vākyairmadhurairhētumadbhirmanōramaiḥ ।
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ ॥ 7 ॥
hitaṃ tattvaṃ cha pathyaṃ cha sāmadharmārthanītimat ।
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniśchayam ।
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt ॥ 8 ॥
rājyaṃ prāptaṃ yaśaśchaiva kaulī śrīrabhivardhitā ।
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśēṣastaṃ bhavānkartumarhati ॥ 9 ॥
yō hi mitrēṣu kālajñassatataṃ sādhu vartatē ॥ 10 ॥
tasya rājyaṃ cha kīrtiścha pratāpaśchābhi vardhatē ।
yasya kōśaścha daṇḍaścha mitrāṇyātmā cha bhūmipa ॥ 11 ॥
samavētāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnutē ।
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyayē ॥ 12 ॥
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati ।
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthē yō'nuvartatē ॥ 13 ॥
sambhramāddhi kṛtōtsāhassō'narthairnāvarudhyatē ।
yastu kālavyatītēṣu mitrakāryēṣu vartatē ॥ 14 ॥
sa kṛtvā mahatō'pyarthānna mitrārthēna yujyatē ।
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nōmitrakāryamarindama ॥ 15 ॥
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidēhyāḥ parimārgaṇam ।
tadidaṃ vīra kāryaṃ tē kālātītamarindama ॥ 16 ॥
na cha kālamatītaṃ tē nivēdayati kālavit ।
tvaramāṇō'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ ॥ 17 ॥
kulasya hētuḥ sphītasya dīrghabandhuścha rāghavaḥ ।
apramēyaprabhāvaścha svayaṃ chāpratimō guṇaiḥ ॥ 18 ॥
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tēna kṛtaṃ tava ।
harīśvara kapiśrēṣṭhānājñāpayitumarhasi ॥ 19 ॥
na hi tāvadbhavētkālō vyatītaśchōdanādṛtē ।
chōditasya hi kāryasya bhavētkālavyatikramaḥ ॥ 20 ॥
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartustē rājyēna cha dhanēna cha ॥ 21 ॥
śaktimānapivikrāntō vānararkṣagaṇēśvara ।
kartuṃ dāśarathēḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjasē ॥ 22 ॥
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahōragān ।
vaśē dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣatē ॥ 23 ॥
prāṇatyāgāviśaṅkēna kṛtaṃ tēna tavapriyam ।
tasya mārgāma vaidēhīṃ pṛthivyāmapi chāmbarē ॥ 24 ॥
dēvadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ ।
na cha yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ ॥ 25 ॥
tadēvaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava ।
rāmasyārhasi piṅgēśa kartuṃ sarvātmanā priyam ॥ 26 ॥
nādhastādavanau nāpsu gatirnōpari chāmbarē ।
kasyachitsajjatē'smākaṃ kapīśvara tavājñayā ॥ 27 ॥
tadājñāpaya kaḥ kiṃ tē kutō vāpi vyavasyatu ।
harayō'hyapradhṛṣyāstē santi kōṭyagratō'nagha ॥ 28 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā kālē sādhu nivēdanam ।
sugrīvassattvasampannaśchakāra matimuttamām ॥ 29 ॥
sa sandidēśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtōdyamam ।
dikṣu sarvāsu sarvēṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahē ॥ 30 ॥
yathā sēnā samagrā mē yūthapālāścha sarvaśaḥ ।
samāgachChantyasaṅgēna sēnāgrāṇi tathā kuru ॥ 31 ॥
yē tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ ।
samānayantu tē sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama ॥ 32 ॥
svayaṃ chānantaraṃ sainyaṃ bhavānēvānupaśyatu ।
tripañcharātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānnēha vānaraḥ ।
tasya prāṇāntikō daṇḍō nātra kāryā vichāraṇā ॥ 33 ॥
harīṃścha vṛddhānupayātu sāṅgadō bhavānmamājñāmadhikṛtya niśchitām ।
iti vyavasthāṃ haripuṅgavēśvarō vidhāya vēśma pravivēśa vīryavān ॥ 34 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkōnatriṃśassargaḥ ॥