શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ સપ્તદશસ્સર્ગઃ ।
ઇત્યુક્ત્વાપરુષંવાક્યંરાવણંરાવણાનુજઃ ।
આજગામમુહૂર્તેનયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 1 ॥
તંમેરુશિખરાકારંદીપ્તામિવશતહ્રદામ્ ।
ગગનસ્થંમહીસ્થાસ્તેદદૃશુસર્વવાનરાઃ ॥ 2 ॥
તે ચાપ્યનુચરાસ્તસ્ય ચત્વારો ભીમવિક્રમાઃ ।
તેઽપિ વર્માયુધોપેતા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ ॥ 3 ॥
સ ચ મેઘાચલપ્રખ્યો વજ્રાયુધસમપ્રભઃ ।
વરાયુધધરો વીરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥ 4 ॥
તમાત્મપંચમંદૃષ્ટવાસુગ્રીવોવાહિનીપતિઃ ।
વાનરૈસ્સહદુર્ધર્ષચિંતયામાસબુદ્ધિમાન્ ॥ 5 ॥
ચિંતયિત્વામુહૂર્તંતુવાનરાંસ્તાનુવાચહ ।
હનુમત્પ્રમુખાન્સર્વાનિદંવચનમુત્તમમ્ ॥ 6 ॥
એષસર્વાયુધોપેતશ્ચતુર્ભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ।
રાક્ષસોઽભ્યેતિપશ્યધ્વમસ્માન્હંતુંનસંશયઃ ॥ 7 ॥
સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે વાનર ઉત્તમાઃ ।
સાલાન્ ઉદ્યમ્ય શૈલામઃ ચ ઇદં વચનં અબ્રુવન્ ॥ 8 ॥
શીઘ્રંવ્યાદિશનોરાજન્વધાયૈષાંદુરાત્મનામ્ ।
નિપતંતુહતાશ્ચૈતેધરણ્યામલ્પતેજસઃ ॥ 9 ॥
તેષાસંભાષમાણાનામન્યોન્યંસવિભીષણઃ ।
ઉત્તરંતીરમાસાદ્યખસ્થએવવ્યતિષ્ઠત ॥ 10 ॥
ઉવાચમહાપ્રાજ્ઞસ્સ્વરેણમહતામહાન્ ।
સુગ્રીવંતાંશ્ચસંપ્રેક્ષ્યસર્વાન્વાનરયૂથપાન્ ॥ 11 ॥
રાવણો નામ દુર્વૃત્તો રાક્ષસો રાક્ષસ ઈશ્વરઃ ।
તસ્ય અહં અનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતિ શ્રુતઃ ॥ 12 ॥
તેનસીતાજનસ્થાનાદ્ધૃતાહત્વાજટાયુષમ્ ।
રુદ્દાચવિવશાદીનારાક્ષસીભિસ્સુરક્ષિતા ॥ 13 ॥
તમહંહેતુભિર્વાક્યૈર્વિવિધૈશ્ચન્યદર્શયમ્ ।
સાધુનિર્યાત્યતાંસીતારામાયેતિપુનઃપુનઃ ॥ 14 ॥
સ ચ ન પ્રતિજગ્રાહ રાવણઃ કાલ ચોદિતઃ ।
ઉચ્યમાનો હિતં વાક્યં વિપરીત ઇવ ઔષધમ્ ॥ 15 ॥
સોઽહંપરુષિતસ્તેનદાસવચ્ચાવમાનિતઃ ।
ત્યક્ત્વાપુત્રાંશ્ચદારાંશ્ચરાઘવંશરણંગતઃ ॥ 16 ॥
સર્વલોકશરણ્યાયરાઘવાયમહાત્મને ।
નિવેદયતમાંક્ષિપ્રંવિભીષણમુપસ્થિતમ્ ॥ 17 ॥
એતત્તુવચનંશ્રુત્વાસુગ્રીવોલઘુવિક્રમઃ ।
લક્ષ્મણસ્યાગ્રતોરામંસમ્રબ્ધમિદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥
પ્રવિષ્ટઃ શત્રુ સૈન્યં હિ પ્રાપ્તઃ શત્રુરતર્કિતઃ ।
નિહન્યાદનંતરં લબ્ધ્વા ઉલૂકો વાયસાનિવ ॥ 19 ॥
મંત્રેવ્યૂહેનયેચારેયુક્તોભવિતુમર્હસિ ।
વાનરાણાંચભદ્રંતેપરેષાંચપરંતપ ॥ 20 ॥
અંતર્ધાનગતાહ્યેતેરાક્ષસાઃકામરૂપિણઃ ।
શૂરાશ્ચનિકૃતિજ્ઞાશ્ચતેષાંજાતુનવિશ્વસેત્ ॥ 21 ॥
પ્રણિધીરાક્ષસેંદ્રસ્યરાવણસ્યભવેદયમ્ ।
અનુપ્રવિશ્યસોઽસ્માસુભેદંકુર્યાન્નસંશયઃ ॥ 22 ॥
અથવાસ્વયમેવૈષછિદ્રમાસાદ્યબુદ્ધિમાન્ ।
અનુપ્રવિશ્યવિશ્વસ્તેકદાચિત્પ્રહરેદપિ ॥ 23 ॥
મિત્રાટવીબલંચૈવમૌલભૃત્યબલંતથા ।
સર્વમેતદ્બલંગ્રાહ્યંવર્જયિત્વાદ્વિષદ્બલમ્ ॥ 24 ॥
પ્રકૃત્યારાક્ષસેંદ્રસ્યભ્રાતાઽમિત્રસ્યતેપ્રભોઃ ।
આગતશ્ચરિપોસ્સાક્ષાત્કથમસ્મિન્હિવિશ્વસેત્ ॥ 25 ॥
રાવણેનપ્રણિહિતંતમવેહિવિભીષણમ્ ।
તસ્યાહંનિગ્રહંમન્યેક્ષમંક્ષમવતાંવર ॥ 26 ॥
રાક્ષસોજિહ્મયાબુદ્ધ્યાસંદિષ્ટોઽયમુપાગતઃ ।
પ્રહર્તુંમાયયાચ્છન્નોવિશ્વસ્તેત્વયિરાઘવ ॥ 27 ॥
પ્રવિષ્ટશ્શત્રુસૈન્યંહિપ્રાપ્તશ્શત્રુરતર્કિતઃ ।
નિહન્યાદંતરંલબ્ધ્વાઉલૂકવાયસાનિવ ॥ 28 ॥
વધ્યતામેષતીવ્રેણદંડેનસચિવૈસ્સહ ।
રાવણસ્યનૃશંસસ્યભ્રાતાહ્યેષવિભીષણઃ ॥ 29 ॥
એવમુક્ત્વાતુતંરામંસમ્રબ્ધોવાહિનીપતિઃ ।
વાક્યજ્ઞોવાક્યકુશલંતતોમૌનમુપાગમત્ ॥ 30 ॥
સુગ્રીવસ્યતુતદ્વાક્યંશ્રુત્વારામોમહાયશાઃ ।
સમીપસ્થાનુવાચેદંહનુમત્પ્રમુખાન્હરીન્ ॥ 31 ॥
યદુક્તંકપિરાજેનરાવણાવરજંપ્રતિ ।
વાક્યંહેતુમદત્યર્થંચભવદ્ભિરપિતચ્છ્રુતમ્ ॥ 32 ॥
સુહૃદામર્થકૃચ્છેષુયુક્તંબુદ્ધિમતાસદા ।
સમર્થેનોપનિર્દેષ્ટુંશાશ્વતીંભૂતિમિચ્છતા ॥ 33 ॥
ઇત્યેવંપરિપૃષ્ટાસ્તેસ્વંસ્વંમતમતંદ્રિતાઃ ।
સોપચારંતદારામમૂચુર્હિતચિકીર્ષવઃ ॥ 34 ॥
અજ્ઞાતંનાસ્તિતેકિંચિત્ત્રિષુલોકેષુરાઘવઃ ।
આત્માનંસૂચયન્રામઃ પૃચ્છસ્યસ્માન્ સુહૃત્તયા ॥ 35 ॥
ત્વંહિસત્યવ્રતશ્શૂરોધાર્મિકોદૃઢવિક્રમઃ ।
પરીક્ષ્યકારીસ્મૃતિમાન્નિસૃષ્ટાત્માસુહૃત્સુચ ॥ 36 ॥
તસ્માદેકૈકશસ્તાવદ્બ્રુવંતુસચિવાસ્તવ ।
હેતુતોમતિસંપન્નાસ્સમર્થાશ્ચપુનઃ પુનઃ ॥ 37 ॥
ઇત્યુક્તેરાઘવાયાઽથમતિમાનંગદોઽગ્રતઃ ।
વિભીષણપરીક્ષાર્થમુવાચવચનંહરિઃ ॥ 38 ॥
શત્રોસ્સકાશાત્સંપ્રાપ્તસ્સર્વથાશઙ્ ક્યએવહિ ।
વિશ્વાસયોગ્યસ્સહસાનકર્તવ્યોવિભીષણઃ ॥ 39 ॥
છાદયિત્વાઽત્મભાવંહિચરંતિશઠબુદ્ધયઃ ।
પ્રહરંતિચરંધ્રેષુસોઽનર્થસ્સુમહાન્ભવેત્ ॥ 40 ॥
અર્થાનર્થૌવિનિશ્ચિત્યવ્યવસાયંભજેતહ ।
ગુણતસ્સંગ્રહંકુર્યાદ્દોષતસ્તુવિસર્જયેત્ ॥ 41 ॥
યદિદોષોમહાંસ્તસ્મિંસ્ત્યજ્વતામવિશંકિતમ્ ।
ગુણાન્વાપિબહૂન્ જ્ઞાત્વાસંગ્રહઃક્રિયતાંનૃપ ॥ 42 ॥
શરભસ્ત્વથનિશ્ચિત્યસાર્થંવચનમબ્રવીત્ ।
ક્ષિપ્રમસ્મિન્નરવ્યાઘ્ર ચારઃપ્રતિવિધીયતામ્ ॥ 43 ॥
પ્રણિધાયહિચારેણયથાવત્સૂક્ષ્મબુદ્ધિના ।
પરીક્ષ્યચતતઃકાર્યોયથાન્યાયંપરિગ્રહઃ ॥ 44 ॥
જાંબવાંસ્ત્વથસંપ્રેક્ષ્યશાસ્ત્રબુધ્યાવિચક્ષણઃ ।
વાક્યંવિજ્ઞાપયામાસગુણવદ્દોષવર્જિતમ્ ॥ 45 ॥
બદ્ધવૈરાચ્ચપાપાચ્ચરાક્ષેસેંદ્રાદ્વિભીષણઃ ।
અદેશકાલેસંપ્રાપ્તસ્સર્વથાશઙ્ ક્યતામયમ્ ॥ 46 ॥
તતોમૈંદસ્તુસંપ્રેક્ષ્યનયાપનયકોવિદઃ ।
વાક્યંવચનસંપન્નોબભાષેહેતુમત્તરમ્ ॥ 47 ॥
વજનંનામતસ્યૈષરાવણસ્યવિભીષણઃ ।
પૃચ્છયતાંમધુરેણાયંશનૈર્નરપતીશ્વર ॥ 48 ॥
ભાવમસ્યતુવિજ્ઞાયતત્ત્વતસ્ત્વંકરિષ્યસિ ।
યદિદુષ્ટોનદુષ્ટોવાબુદ્ધિપૂર્વંનરર્ષભ ॥ 49 ॥
અથસંસ્કારસંપન્નોહનુમાન્ સચિવોત્તમઃ ।
ઉવાચવચનંશ્લક્ષ્ણમર્થવન્મધુરંલઘુ ॥ 50 ॥
નભવંતંમતિશ્રેષ્ઠંસમર્થંવદતાંવરમ્ ।
અતિશાયયિતુંશક્તોબૃહસ્પતિરપિબ્રુવન્ ॥ 51 ॥
નવાદાન્નપિસંઘર્ષાન્નાધિક્યાન્નચકામતઃ ।
વક્ષ્યામિવચનંરાજન્યથાર્થંરામગૌરવાત્ ॥ 52 ॥
અર્થાનર્થનિમિત્તંહિયદુક્તંસચિવૈસ્તવ ।
તત્રદોષંપ્રપશ્યામિક્રિયાનહ્યુપપદ્યતે ॥ 53 ॥
ઋતેનિયોગાત્સામર્થ્યમવબોદ્ધુંનશક્યતે ।
સહસાવિનિયોગોહિદોષવાન્પ્રતિભાતિમે ॥ 54 ॥
ચારપ્રણિહિતંયુક્તંયદુક્તંસચિવૈસ્તવ ।
અર્થસ્યાસંભવાત્તત્રકારણંનોપયુજ્યતે ॥ 55 ॥
અદેશ કાલે સંપ્રાપ્ત ઇતિ અયં યદ્ વિભીષણઃ ।
વિવક્ષા ચ અત્ર મે અસ્તિ ઇયં તાં નિબોધ યથા મતિ ॥ 56 ॥
સએષદેશઃ કાલશ્ચભવતીતિયથાતથા ।
પુરુષાત્પુરુષંપ્રાપ્યતથાદોષગુણાવપિ ॥ 57 ॥
ત્મ્યંરાવણેદૃષ્ટવાવિક્રમંચતથાત્વયિ ।
યુક્તમાગમનંહ્યત્રસદૃશંતસ્યબુદ્ધિતઃ ॥ 58 ॥
અજ્ઞાતરૂપૈઃપુરુષૈસ્સરાજન્પૃચ્છ્ યતામિતિ ।
યદુક્તમત્રમેપ્રેક્ષાકાચિદસ્તિસમીક્ષિતા ॥ 59 ॥
પૃચ્છયમાનોવિશંકેતસહસાબુદ્ધિમાન્વચઃ ।
તત્રમિત્રંપ્રદુષ્યેતમિથ્યાપૃષ્ટંસુખાગતમ્ ॥ 60 ॥
અશક્યસ્સહસારાજન્ભાવોબોદ્ધુંપરસ્યવૈ ।
અંતસ્સ્વભાવૈર્ગીતૈસ્તૈર્નૈપુણ્યંપશ્યતાંભૃશમ્ ॥ 61 ॥
નત્વસ્યબ્રુવતોજાતુલક્ષ્યતેદુષ્ટભાવતા ।
પ્રસન્નંવદનંચાપિતસ્માન્મેનાસ્તિસંશયઃ ॥ 62 ॥
અશંકિતમતિસ્સ્વસ્થોનશઠઃપરિસર્પતિ ।
નચાસ્યદુષ્ટાવાક્ચાપિતસ્માન્નાસ્તીહસંશયઃ ॥ 63 ॥
આકારશ્ચાદ્યમાનોઽપિનશક્યોવિનિગૂહિતમ્ ।
બલાદ્ધિવિવૃણોત્યેવભાવમંતર્ગતંનૃણામ્ ॥ 64 ॥
દેશકાલોપપન્નંચકાર્યંકાર્યવિદાંવરઃ ।
સ્વફલંકુરુતેક્ષિપ્રંપ્રયોગેણાભિસંહિતમ્ ॥ 65 ॥
ઉદ્યોગંતવસંપ્રેક્ષ્યમિથ્યાવૃત્તંચરાવણમ્ ।
વાલિનંચહતંશ્રુત્વાસુગ્રીવંચાભિષેચિતમ્ ॥ 66 ॥
રાજ્યંપ્રાર્થયમાનશ્ચબુદ્ધિપૂર્વમિહાગતઃ ।
એતાવત્તુપુરસ્કૃત્યયુજ્યતેતસ્યસંગ્રહઃ ॥ 67 ॥
યથાશક્તિમયોક્તંતુરાક્ષસસ્યાર્જવંપ્રતિ ।
પ્રમાણંત્વંતુશેષસ્યશૃત્વાબુદ્ધિમતાંવરઃ ॥ 68 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે સપ્તદશસ્સર્ગઃ ॥
