ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാംഡമ് ।
അഥ സപ്തദശസ്സര്ഗഃ ।
ഇത്യുക്ത്വാപരുഷംവാക്യംരാവണംരാവണാനുജഃ ।
ആജഗാമമുഹൂര്തേനയത്രരാമസ്സലക്ഷ്മണഃ ॥ 1 ॥
തംമേരുശിഖരാകാരംദീപ്താമിവശതഹ്രദാമ് ।
ഗഗനസ്ഥംമഹീസ്ഥാസ്തേദദൃശുസർവവാനരാഃ ॥ 2 ॥
തേ ചാപ്യനുചരാസ്തസ്യ ചത്വാരോ ഭീമവിക്രമാഃ ।
തേഽപി വര്മായുധോപേതാ ഭൂഷണോത്തമഭൂഷിതാഃ ॥ 3 ॥
സ ച മേഘാചലപ്രഖ്യോ വജ്രായുധസമപ്രഭഃ ।
വരായുധധരോ വീരോ ദിവ്യാഭരണഭൂഷിതഃ ॥ 4 ॥
തമാത്മപംചമംദൃഷ്ടവാസുഗ്രീവോവാഹിനീപതിഃ ।
വാനരൈസ്സഹദുര്ധര്ഷചിംതയാമാസബുദ്ധിമാന് ॥ 5 ॥
ചിംതയിത്വാമുഹൂര്തംതുവാനരാംസ്താനുവാചഹ ।
ഹനുമത്പ്രമുഖാന്സർവാനിദംവചനമുത്തമമ് ॥ 6 ॥
ഏഷസർവായുധോപേതശ്ചതുര്ഭിസ്സഹരാക്ഷസൈഃ ।
രാക്ഷസോഽഭ്യേതിപശ്യധ്വമസ്മാന്ഹംതുംനസംശയഃ ॥ 7 ॥
സുഗ്രീവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സർവേ തേ വാനര ഉത്തമാഃ ।
സാലാന് ഉദ്യമ്യ ശൈലാമഃ ച ഇദം വചനം അബ്രുവന് ॥ 8 ॥
ശീഘ്രംവ്യാദിശനോരാജന്വധായൈഷാംദുരാത്മനാമ് ।
നിപതംതുഹതാശ്ചൈതേധരണ്യാമല്പതേജസഃ ॥ 9 ॥
തേഷാസംഭാഷമാണാനാമന്യോന്യംസവിഭീഷണഃ ।
ഉത്തരംതീരമാസാദ്യഖസ്ഥഏവവ്യതിഷ്ഠത ॥ 10 ॥
ഉവാചമഹാപ്രാജ്ഞസ്സ്വരേണമഹതാമഹാന് ।
സുഗ്രീവംതാംശ്ചസംപ്രേക്ഷ്യസർവാന്വാനരയൂഥപാന് ॥ 11 ॥
രാവണോ നാമ ദുർവൃത്തോ രാക്ഷസോ രാക്ഷസ ഈശ്വരഃ ।
തസ്യ അഹം അനുജോ ഭ്രാതാ വിഭീഷണ ഇതി ശ്രുതഃ ॥ 12 ॥
തേനസീതാജനസ്ഥാനാദ്ധൃതാഹത്വാജടായുഷമ് ।
രുദ്ദാചവിവശാദീനാരാക്ഷസീഭിസ്സുരക്ഷിതാ ॥ 13 ॥
തമഹംഹേതുഭിർവാക്യൈർവിവിധൈശ്ചന്യദര്ശയമ് ।
സാധുനിര്യാത്യതാംസീതാരാമായേതിപുനഃപുനഃ ॥ 14 ॥
സ ച ന പ്രതിജഗ്രാഹ രാവണഃ കാല ചോദിതഃ ।
ഉച്യമാനോ ഹിതം വാക്യം വിപരീത ഇവ ഔഷധമ് ॥ 15 ॥
സോഽഹംപരുഷിതസ്തേനദാസവച്ചാവമാനിതഃ ।
ത്യക്ത്വാപുത്രാംശ്ചദാരാംശ്ചരാഘവംശരണംഗതഃ ॥ 16 ॥
സർവലോകശരണ്യായരാഘവായമഹാത്മനേ ।
നിവേദയതമാംക്ഷിപ്രംവിഭീഷണമുപസ്ഥിതമ് ॥ 17 ॥
ഏതത്തുവചനംശ്രുത്വാസുഗ്രീവോലഘുവിക്രമഃ ।
ലക്ഷ്മണസ്യാഗ്രതോരാമംസമ്രബ്ധമിദമബ്രവീത് ॥ 18 ॥
പ്രവിഷ്ടഃ ശത്രു സൈന്യം ഹി പ്രാപ്തഃ ശത്രുരതര്കിതഃ ।
നിഹന്യാദനംതരം ലബ്ധ്വാ ഉലൂകോ വായസാനിവ ॥ 19 ॥
മംത്രേവ്യൂഹേനയേചാരേയുക്തോഭവിതുമര്ഹസി ।
വാനരാണാംചഭദ്രംതേപരേഷാംചപരംതപ ॥ 20 ॥
അംതര്ധാനഗതാഹ്യേതേരാക്ഷസാഃകാമരൂപിണഃ ।
ശൂരാശ്ചനികൃതിജ്ഞാശ്ചതേഷാംജാതുനവിശ്വസേത് ॥ 21 ॥
പ്രണിധീരാക്ഷസേംദ്രസ്യരാവണസ്യഭവേദയമ് ।
അനുപ്രവിശ്യസോഽസ്മാസുഭേദംകുര്യാന്നസംശയഃ ॥ 22 ॥
അഥവാസ്വയമേവൈഷഛിദ്രമാസാദ്യബുദ്ധിമാന് ।
അനുപ്രവിശ്യവിശ്വസ്തേകദാചിത്പ്രഹരേദപി ॥ 23 ॥
മിത്രാടവീബലംചൈവമൌലഭൃത്യബലംതഥാ ।
സർവമേതദ്ബലംഗ്രാഹ്യംവര്ജയിത്വാദ്വിഷദ്ബലമ് ॥ 24 ॥
പ്രകൃത്യാരാക്ഷസേംദ്രസ്യഭ്രാതാഽമിത്രസ്യതേപ്രഭോഃ ।
ആഗതശ്ചരിപോസ്സാക്ഷാത്കഥമസ്മിന്ഹിവിശ്വസേത് ॥ 25 ॥
രാവണേനപ്രണിഹിതംതമവേഹിവിഭീഷണമ് ।
തസ്യാഹംനിഗ്രഹംമന്യേക്ഷമംക്ഷമവതാംവര ॥ 26 ॥
രാക്ഷസോജിഹ്മയാബുദ്ധ്യാസംദിഷ്ടോഽയമുപാഗതഃ ।
പ്രഹര്തുംമായയാച്ഛന്നോവിശ്വസ്തേത്വയിരാഘവ ॥ 27 ॥
പ്രവിഷ്ടശ്ശത്രുസൈന്യംഹിപ്രാപ്തശ്ശത്രുരതര്കിതഃ ।
നിഹന്യാദംതരംലബ്ധ്വാഉലൂകവായസാനിവ ॥ 28 ॥
വധ്യതാമേഷതീവ്രേണദംഡേനസചിവൈസ്സഹ ।
രാവണസ്യനൃശംസസ്യഭ്രാതാഹ്യേഷവിഭീഷണഃ ॥ 29 ॥
ഏവമുക്ത്വാതുതംരാമംസമ്രബ്ധോവാഹിനീപതിഃ ।
വാക്യജ്ഞോവാക്യകുശലംതതോമൌനമുപാഗമത് ॥ 30 ॥
സുഗ്രീവസ്യതുതദ്വാക്യംശ്രുത്വാരാമോമഹായശാഃ ।
സമീപസ്ഥാനുവാചേദംഹനുമത്പ്രമുഖാന്ഹരീന് ॥ 31 ॥
യദുക്തംകപിരാജേനരാവണാവരജംപ്രതി ।
വാക്യംഹേതുമദത്യര്ഥംചഭവദ്ഭിരപിതച്ഛ്രുതമ് ॥ 32 ॥
സുഹൃദാമര്ഥകൃച്ഛേഷുയുക്തംബുദ്ധിമതാസദാ ।
സമര്ഥേനോപനിര്ദേഷ്ടുംശാശ്വതീംഭൂതിമിച്ഛതാ ॥ 33 ॥
ഇത്യേവംപരിപൃഷ്ടാസ്തേസ്വംസ്വംമതമതംദ്രിതാഃ ।
സോപചാരംതദാരാമമൂചുര്ഹിതചികീര്ഷവഃ ॥ 34 ॥
അജ്ഞാതംനാസ്തിതേകിംചിത്ത്രിഷുലോകേഷുരാഘവഃ ।
ആത്മാനംസൂചയന്രാമഃ പൃച്ഛസ്യസ്മാന് സുഹൃത്തയാ ॥ 35 ॥
ത്വംഹിസത്യവ്രതശ്ശൂരോധാര്മികോദൃഢവിക്രമഃ ।
പരീക്ഷ്യകാരീസ്മൃതിമാന്നിസൃഷ്ടാത്മാസുഹൃത്സുച ॥ 36 ॥
തസ്മാദേകൈകശസ്താവദ്ബ്രുവംതുസചിവാസ്തവ ।
ഹേതുതോമതിസംപന്നാസ്സമര്ഥാശ്ചപുനഃ പുനഃ ॥ 37 ॥
ഇത്യുക്തേരാഘവായാഽഥമതിമാനംഗദോഽഗ്രതഃ ।
വിഭീഷണപരീക്ഷാര്ഥമുവാചവചനംഹരിഃ ॥ 38 ॥
ശത്രോസ്സകാശാത്സംപ്രാപ്തസ്സർവഥാശങ് ക്യഏവഹി ।
വിശ്വാസയോഗ്യസ്സഹസാനകര്തവ്യോവിഭീഷണഃ ॥ 39 ॥
ഛാദയിത്വാഽത്മഭാവംഹിചരംതിശഠബുദ്ധയഃ ।
പ്രഹരംതിചരംധ്രേഷുസോഽനര്ഥസ്സുമഹാന്ഭവേത് ॥ 40 ॥
അര്ഥാനര്ഥൌവിനിശ്ചിത്യവ്യവസായംഭജേതഹ ।
ഗുണതസ്സംഗ്രഹംകുര്യാദ്ദോഷതസ്തുവിസര്ജയേത് ॥ 41 ॥
യദിദോഷോമഹാംസ്തസ്മിംസ്ത്യജ്വതാമവിശംകിതമ് ।
ഗുണാന്വാപിബഹൂന് ജ്ഞാത്വാസംഗ്രഹഃക്രിയതാംനൃപ ॥ 42 ॥
ശരഭസ്ത്വഥനിശ്ചിത്യസാര്ഥംവചനമബ്രവീത് ।
ക്ഷിപ്രമസ്മിന്നരവ്യാഘ്ര ചാരഃപ്രതിവിധീയതാമ് ॥ 43 ॥
പ്രണിധായഹിചാരേണയഥാവത്സൂക്ഷ്മബുദ്ധിനാ ।
പരീക്ഷ്യചതതഃകാര്യോയഥാന്യായംപരിഗ്രഹഃ ॥ 44 ॥
ജാംബവാംസ്ത്വഥസംപ്രേക്ഷ്യശാസ്ത്രബുധ്യാവിചക്ഷണഃ ।
വാക്യംവിജ്ഞാപയാമാസഗുണവദ്ദോഷവര്ജിതമ് ॥ 45 ॥
ബദ്ധവൈരാച്ചപാപാച്ചരാക്ഷേസേംദ്രാദ്വിഭീഷണഃ ।
അദേശകാലേസംപ്രാപ്തസ്സർവഥാശങ് ക്യതാമയമ് ॥ 46 ॥
തതോമൈംദസ്തുസംപ്രേക്ഷ്യനയാപനയകോവിദഃ ।
വാക്യംവചനസംപന്നോബഭാഷേഹേതുമത്തരമ് ॥ 47 ॥
വജനംനാമതസ്യൈഷരാവണസ്യവിഭീഷണഃ ।
പൃച്ഛയതാംമധുരേണായംശനൈര്നരപതീശ്വര ॥ 48 ॥
ഭാവമസ്യതുവിജ്ഞായതത്ത്വതസ്ത്വംകരിഷ്യസി ।
യദിദുഷ്ടോനദുഷ്ടോവാബുദ്ധിപൂർവംനരര്ഷഭ ॥ 49 ॥
അഥസംസ്കാരസംപന്നോഹനുമാന് സചിവോത്തമഃ ।
ഉവാചവചനംശ്ലക്ഷ്ണമര്ഥവന്മധുരംലഘു ॥ 50 ॥
നഭവംതംമതിശ്രേഷ്ഠംസമര്ഥംവദതാംവരമ് ।
അതിശായയിതുംശക്തോബൃഹസ്പതിരപിബ്രുവന് ॥ 51 ॥
നവാദാന്നപിസംഘര്ഷാന്നാധിക്യാന്നചകാമതഃ ।
വക്ഷ്യാമിവചനംരാജന്യഥാര്ഥംരാമഗൌരവാത് ॥ 52 ॥
അര്ഥാനര്ഥനിമിത്തംഹിയദുക്തംസചിവൈസ്തവ ।
തത്രദോഷംപ്രപശ്യാമിക്രിയാനഹ്യുപപദ്യതേ ॥ 53 ॥
ഋതേനിയോഗാത്സാമര്ഥ്യമവബോദ്ധുംനശക്യതേ ।
സഹസാവിനിയോഗോഹിദോഷവാന്പ്രതിഭാതിമേ ॥ 54 ॥
ചാരപ്രണിഹിതംയുക്തംയദുക്തംസചിവൈസ്തവ ।
അര്ഥസ്യാസംഭവാത്തത്രകാരണംനോപയുജ്യതേ ॥ 55 ॥
അദേശ കാലേ സംപ്രാപ്ത ഇതി അയം യദ് വിഭീഷണഃ ।
വിവക്ഷാ ച അത്ര മേ അസ്തി ഇയം താം നിബോധ യഥാ മതി ॥ 56 ॥
സഏഷദേശഃ കാലശ്ചഭവതീതിയഥാതഥാ ।
പുരുഷാത്പുരുഷംപ്രാപ്യതഥാദോഷഗുണാവപി ॥ 57 ॥
ത്മ്യംരാവണേദൃഷ്ടവാവിക്രമംചതഥാത്വയി ।
യുക്തമാഗമനംഹ്യത്രസദൃശംതസ്യബുദ്ധിതഃ ॥ 58 ॥
അജ്ഞാതരൂപൈഃപുരുഷൈസ്സരാജന്പൃച്ഛ് യതാമിതി ।
യദുക്തമത്രമേപ്രേക്ഷാകാചിദസ്തിസമീക്ഷിതാ ॥ 59 ॥
പൃച്ഛയമാനോവിശംകേതസഹസാബുദ്ധിമാന്വചഃ ।
തത്രമിത്രംപ്രദുഷ്യേതമിഥ്യാപൃഷ്ടംസുഖാഗതമ് ॥ 60 ॥
അശക്യസ്സഹസാരാജന്ഭാവോബോദ്ധുംപരസ്യവൈ ।
അംതസ്സ്വഭാവൈര്ഗീതൈസ്തൈര്നൈപുണ്യംപശ്യതാംഭൃശമ് ॥ 61 ॥
നത്വസ്യബ്രുവതോജാതുലക്ഷ്യതേദുഷ്ടഭാവതാ ।
പ്രസന്നംവദനംചാപിതസ്മാന്മേനാസ്തിസംശയഃ ॥ 62 ॥
അശംകിതമതിസ്സ്വസ്ഥോനശഠഃപരിസര്പതി ।
നചാസ്യദുഷ്ടാവാക്ചാപിതസ്മാന്നാസ്തീഹസംശയഃ ॥ 63 ॥
ആകാരശ്ചാദ്യമാനോഽപിനശക്യോവിനിഗൂഹിതമ് ।
ബലാദ്ധിവിവൃണോത്യേവഭാവമംതര്ഗതംനൃണാമ് ॥ 64 ॥
ദേശകാലോപപന്നംചകാര്യംകാര്യവിദാംവരഃ ।
സ്വഫലംകുരുതേക്ഷിപ്രംപ്രയോഗേണാഭിസംഹിതമ് ॥ 65 ॥
ഉദ്യോഗംതവസംപ്രേക്ഷ്യമിഥ്യാവൃത്തംചരാവണമ് ।
വാലിനംചഹതംശ്രുത്വാസുഗ്രീവംചാഭിഷേചിതമ് ॥ 66 ॥
രാജ്യംപ്രാര്ഥയമാനശ്ചബുദ്ധിപൂർവമിഹാഗതഃ ।
ഏതാവത്തുപുരസ്കൃത്യയുജ്യതേതസ്യസംഗ്രഹഃ ॥ 67 ॥
യഥാശക്തിമയോക്തംതുരാക്ഷസസ്യാര്ജവംപ്രതി ।
പ്രമാണംത്വംതുശേഷസ്യശൃത്വാബുദ്ധിമതാംവരഃ ॥ 68 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാംഡേ സപ്തദശസ്സര്ഗഃ ॥
