śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha saptadaśassargaḥ ।
ityuktvāparuṣaṃvākyaṃrāvaṇaṃrāvaṇānujaḥ ।
ājagāmamuhūrtēnayatrarāmassalakṣmaṇaḥ ॥ 1 ॥
tammēruśikharākārandīptāmivaśatahradām ।
gaganasthammahīsthāstēdadṛśusarvavānarāḥ ॥ 2 ॥
tē chāpyanucharāstasya chatvārō bhīmavikramāḥ ।
tē'pi varmāyudhōpētā bhūṣaṇōttamabhūṣitāḥ ॥ 3 ॥
sa cha mēghāchalaprakhyō vajrāyudhasamaprabhaḥ ।
varāyudhadharō vīrō divyābharaṇabhūṣitaḥ ॥ 4 ॥
tamātmapañchamandṛṣṭavāsugrīvōvāhinīpatiḥ ।
vānaraissahadurdharṣachintayāmāsabuddhimān ॥ 5 ॥
chintayitvāmuhūrtantuvānarāṃstānuvāchaha ।
hanumatpramukhānsarvānidaṃvachanamuttamam ॥ 6 ॥
ēṣasarvāyudhōpētaśchaturbhissaharākṣasaiḥ ।
rākṣasō'bhyētipaśyadhvamasmānhantunnasaṃśayaḥ ॥ 7 ॥
sugrīvasya vachaḥ śrutvā sarvē tē vānara uttamāḥ ।
sālān udyamya śailāmaḥ cha idaṃ vachanaṃ abruvan ॥ 8 ॥
śīghraṃvyādiśanōrājanvadhāyaiṣāndurātmanām ।
nipatantuhatāśchaitēdharaṇyāmalpatējasaḥ ॥ 9 ॥
tēṣāsambhāṣamāṇānāmanyōnyaṃsavibhīṣaṇaḥ ।
uttarantīramāsādyakhasthaēvavyatiṣṭhata ॥ 10 ॥
uvāchamahāprājñassvarēṇamahatāmahān ।
sugrīvantāṃśchasamprēkṣyasarvānvānarayūthapān ॥ 11 ॥
rāvaṇō nāma durvṛttō rākṣasō rākṣasa īśvaraḥ ।
tasya ahaṃ anujō bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ ॥ 12 ॥
tēnasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam ।
ruddāchavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā ॥ 13 ॥
tamahaṃhētubhirvākyairvividhaiśchanyadarśayam ।
sādhuniryātyatāṃsītārāmāyētipunaḥpunaḥ ॥ 14 ॥
sa cha na pratijagrāha rāvaṇaḥ kāla chōditaḥ ।
uchyamānō hitaṃ vākyaṃ viparīta iva auṣadham ॥ 15 ॥
sō'hamparuṣitastēnadāsavachchāvamānitaḥ ।
tyaktvāputrāṃśchadārāṃścharāghavaṃśaraṇaṅgataḥ ॥ 16 ॥
sarvalōkaśaraṇyāyarāghavāyamahātmanē ।
nivēdayatamāṅkṣipraṃvibhīṣaṇamupasthitam ॥ 17 ॥
ētattuvachanaṃśrutvāsugrīvōlaghuvikramaḥ ।
lakṣmaṇasyāgratōrāmaṃsamrabdhamidamabravīt ॥ 18 ॥
praviṣṭaḥ śatru sainyaṃ hi prāptaḥ śatruratarkitaḥ ।
nihanyādanntaraṃ labdhvā ulūkō vāyasāniva ॥ 19 ॥
mantrēvyūhēnayēchārēyuktōbhavitumarhasi ।
vānarāṇāñchabhadrantēparēṣāñchaparantapa ॥ 20 ॥
antardhānagatāhyētērākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ ।
śūrāśchanikṛtijñāśchatēṣāñjātunaviśvasēt ॥ 21 ॥
praṇidhīrākṣasēndrasyarāvaṇasyabhavēdayam ।
anupraviśyasō'smāsubhēdaṅkuryānnasaṃśayaḥ ॥ 22 ॥
athavāsvayamēvaiṣaChidramāsādyabuddhimān ।
anupraviśyaviśvastēkadāchitpraharēdapi ॥ 23 ॥
mitrāṭavībalañchaivamaulabhṛtyabalantathā ।
sarvamētadbalaṅgrāhyaṃvarjayitvādviṣadbalam ॥ 24 ॥
prakṛtyārākṣasēndrasyabhrātā'mitrasyatēprabhōḥ ।
āgataścharipōssākṣātkathamasminhiviśvasēt ॥ 25 ॥
rāvaṇēnapraṇihitantamavēhivibhīṣaṇam ।
tasyāhannigrahammanyēkṣamaṅkṣamavatāṃvara ॥ 26 ॥
rākṣasōjihmayābuddhyāsandiṣṭō'yamupāgataḥ ।
prahartummāyayāchChannōviśvastētvayirāghava ॥ 27 ॥
praviṣṭaśśatrusainyaṃhiprāptaśśatruratarkitaḥ ।
nihanyādantaraṃlabdhvāulūkavāyasāniva ॥ 28 ॥
vadhyatāmēṣatīvrēṇadaṇḍēnasachivaissaha ।
rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyēṣavibhīṣaṇaḥ ॥ 29 ॥
ēvamuktvātutaṃrāmaṃsamrabdhōvāhinīpatiḥ ।
vākyajñōvākyakuśalantatōmaunamupāgamat ॥ 30 ॥
sugrīvasyatutadvākyaṃśrutvārāmōmahāyaśāḥ ।
samīpasthānuvāchēdaṃhanumatpramukhānharīn ॥ 31 ॥
yaduktaṅkapirājēnarāvaṇāvarajamprati ।
vākyaṃhētumadatyarthañchabhavadbhirapitachChrutam ॥ 32 ॥
suhṛdāmarthakṛchChēṣuyuktambuddhimatāsadā ।
samarthēnōpanirdēṣṭuṃśāśvatīmbhūtimichChatā ॥ 33 ॥
ityēvamparipṛṣṭāstēsvaṃsvammatamatandritāḥ ।
sōpachārantadārāmamūchurhitachikīrṣavaḥ ॥ 34 ॥
ajñātannāstitēkiñchittriṣulōkēṣurāghavaḥ ।
ātmānaṃsūchayanrāmaḥ pṛchChasyasmān suhṛttayā ॥ 35 ॥
tvaṃhisatyavrataśśūrōdhārmikōdṛḍhavikramaḥ ।
parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsucha ॥ 36 ॥
tasmādēkaikaśastāvadbruvantusachivāstava ।
hētutōmatisampannāssamarthāśchapunaḥ punaḥ ॥ 37 ॥
ityuktērāghavāyā'thamatimānaṅgadō'grataḥ ।
vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvāchavachanaṃhariḥ ॥ 38 ॥
śatrōssakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaēvahi ।
viśvāsayōgyassahasānakartavyōvibhīṣaṇaḥ ॥ 39 ॥
Chādayitvā'tmabhāvaṃhicharantiśaṭhabuddhayaḥ ।
praharanticharandhrēṣusō'narthassumahānbhavēt ॥ 40 ॥
arthānarthauviniśchityavyavasāyambhajētaha ।
guṇatassaṅgrahaṅkuryāddōṣatastuvisarjayēt ॥ 41 ॥
yadidōṣōmahāṃstasmiṃstyajvatāmaviśaṅkitam ।
guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatānnṛpa ॥ 42 ॥
śarabhastvathaniśchityasārthaṃvachanamabravīt ।
kṣipramasminnaravyāghra chāraḥpratividhīyatām ॥ 43 ॥
praṇidhāyahichārēṇayathāvatsūkṣmabuddhinā ।
parīkṣyachatataḥkāryōyathānyāyamparigrahaḥ ॥ 44 ॥
jāmbavāṃstvathasamprēkṣyaśāstrabudhyāvichakṣaṇaḥ ।
vākyaṃvijñāpayāmāsaguṇavaddōṣavarjitam ॥ 45 ॥
baddhavairāchchapāpāchcharākṣēsēndrādvibhīṣaṇaḥ ।
adēśakālēsamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam ॥ 46 ॥
tatōmaindastusamprēkṣyanayāpanayakōvidaḥ ।
vākyaṃvachanasampannōbabhāṣēhētumattaram ॥ 47 ॥
vajanannāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ ।
pṛchChayatāmmadhurēṇāyaṃśanairnarapatīśvara ॥ 48 ॥
bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṅkariṣyasi ।
yadiduṣṭōnaduṣṭōvābuddhipūrvannararṣabha ॥ 49 ॥
athasaṃskārasampannōhanumān sachivōttamaḥ ।
uvāchavachanaṃślakṣṇamarthavanmadhuraṃlaghu ॥ 50 ॥
nabhavantammatiśrēṣṭhaṃsamarthaṃvadatāṃvaram ।
atiśāyayituṃśaktōbṛhaspatirapibruvan ॥ 51 ॥
navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnachakāmataḥ ।
vakṣyāmivachanaṃrājanyathārthaṃrāmagauravāt ॥ 52 ॥
arthānarthanimittaṃhiyaduktaṃsachivaistava ।
tatradōṣamprapaśyāmikriyānahyupapadyatē ॥ 53 ॥
ṛtēniyōgātsāmarthyamavabōddhunnaśakyatē ।
sahasāviniyōgōhidōṣavānpratibhātimē ॥ 54 ॥
chārapraṇihitaṃyuktaṃyaduktaṃsachivaistava ।
arthasyāsambhavāttatrakāraṇannōpayujyatē ॥ 55 ॥
adēśa kālē samprāpta iti ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ ।
vivakṣā cha atra mē asti iyaṃ tāṃ nibōdha yathā mati ॥ 56 ॥
saēṣadēśaḥ kālaśchabhavatītiyathātathā ।
puruṣātpuruṣamprāpyatathādōṣaguṇāvapi ॥ 57 ॥
tmyaṃrāvaṇēdṛṣṭavāvikramañchatathātvayi ।
yuktamāgamanaṃhyatrasadṛśantasyabuddhitaḥ ॥ 58 ॥
ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛchCh yatāmiti ।
yaduktamatramēprēkṣākāchidastisamīkṣitā ॥ 59 ॥
pṛchChayamānōviśaṅkētasahasābuddhimānvachaḥ ।
tatramitrampraduṣyētamithyāpṛṣṭaṃsukhāgatam ॥ 60 ॥
aśakyassahasārājanbhāvōbōddhumparasyavai ।
antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyampaśyatāmbhṛśam ॥ 61 ॥
natvasyabruvatōjātulakṣyatēduṣṭabhāvatā ।
prasannaṃvadanañchāpitasmānmēnāstisaṃśayaḥ ॥ 62 ॥
aśaṅkitamatissvasthōnaśaṭhaḥparisarpati ।
nachāsyaduṣṭāvākchāpitasmānnāstīhasaṃśayaḥ ॥ 63 ॥
ākāraśchādyamānō'pinaśakyōvinigūhitam ।
balāddhivivṛṇōtyēvabhāvamantargatannṛṇām ॥ 64 ॥
dēśakālōpapannañchakāryaṅkāryavidāṃvaraḥ ।
svaphalaṅkurutēkṣipramprayōgēṇābhisaṃhitam ॥ 65 ॥
udyōgantavasamprēkṣyamithyāvṛttañcharāvaṇam ।
vālinañchahataṃśrutvāsugrīvañchābhiṣēchitam ॥ 66 ॥
rājyamprārthayamānaśchabuddhipūrvamihāgataḥ ।
ētāvattupuraskṛtyayujyatētasyasaṅgrahaḥ ॥ 67 ॥
yathāśaktimayōktanturākṣasasyārjavamprati ।
pramāṇantvantuśēṣasyaśṛtvābuddhimatāṃvaraḥ ॥ 68 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē saptadaśassargaḥ ॥