શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્તેરાક્ષસાસ્તત્રગત્વારાવણમંદિરમ્ ।
ન્યવેદયન્પુરીંરુદ્ધાંરામેણસહવાનરૈઃ ॥ 1 ॥
રુદ્ધાંતુનગરીંશ્રુત્વાજાતક્રોધોનિશાચરઃ ।
વિધાનંદ્વિગુણંશ્રુત્વાપ્રાસાદંસોઽધ્યરોહત ॥ 2 ॥
સદદર્શાવૃતાંલંકાંસશૈલવનકાનનામ્ ।
અસંખ્યેયૈર્હરિગણૈઃસર્વતોયુદ્ધકાંક્ષિભિઃ ॥ 3 ॥
સદૃષ્ટ્વાવાનરૈઃસર્વાંવસુધાંકવલીકૃતામ્ ।
કથંક્ષપયિતવ્યાઃસ્યુરિતિચિંતાપરોઽભવત્ ॥ 4 ॥
સચિંતયિત્વાસુચિરંધૈર્યમાલંબ્યરાવણઃ ।
રાઘવંહરિયૂથાંશ્ચદદર્શાયતલોચનઃ ॥ 5 ॥
રાઘવઃસહસૈન્યેનમુદિતોનામપુપ્લુવે ।
લંકાંદદર્શગુપ્તાંવૈસર્વતોરાક્ષસૈર્વૃતામ્ ॥ 6 ॥
દૃષ્ટ્વાદાશરથિર્લંકાંચિત્રધ્વજપતાકિનીમ્ ।
જગામસહસાસીતાંદૂયમાનેનચેતસા ॥ 7 ॥
અત્રસામૃગશાવાક્ષીમત્કૃતેજનકાત્મજા ।
પીડ્યતેશોકસંતપ્તાકૃશાસ્થંડિલશાયિની ॥ 8 ॥
પીડ્યમાનાંસધર્માત્માવૈદેહીમનુચિંતયન્ ।
ક્ષિપ્રમાજ્ઞાપયામાસવાનરાંદ્વિષતાંવધે ॥ 9 ॥
એવમુક્તેતુવચનેરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
સંઘર્ષમાણાઃપ્લવગાઃસિમ્હનાદૈરનાદયન્ ॥ 10 ॥
શિખરૈર્વિકિરામૈનાંલંકાંમુષ્ટિભિરેવવા ।
ઇતિસ્મદધિરેસર્વેમનાંસિહરિયૂથપાઃ ॥ 11 ॥
ઉદ્યમ્યગિરિશૃંગાણિશિખરાણિમહાંતિચ ।
તરૂંશ્ચોત્પાટ્યવિવિધાંસ્તિષ્ઠંતિહરિયૂથપાઃ ॥ 12 ॥
પ્રેક્ષતોરાક્ષસેંદ્રસ્યતાન્યનીકાનિભાગશઃ ।
રાઘવપ્રિયકામાર્થંલંકામારુરુહુસ્તદા ॥ 13 ॥
તેતામ્રવક્ત્રાહેમાભારામાર્થેત્યક્તજીવિતાઃ ।
લંકામેવાભ્યવર્તંતસાલતાલશિલાયુધાઃ ॥ 14 ॥
તેદ્રુમૈઃપર્વતાગ્રૈશ્ચમુષ્ટિભિશ્ચપ્લવંગમાઃ ।
પ્રાકારાગ્રાણ્યરણ્યાનિમમંથુસ્તોરણાનિચ ॥ 15 ॥
પારિખાઃપૂરયંતિસ્મપ્રસન્નસલિલાયુતાઃ ।
પાંસુભિઃપર્વતાગ્રૈશ્ચતૃણૈઃકાષ્ઠૈશ્ચવાનરાઃ ॥ 16 ॥
તતઃસહસ્રયૂથાશ્ચકોટીયૂથાશ્ચવાનરાઃ ।
કોટીશતયુતાશ્ચાન્યેલંકામારુરુહુસ્તદા ॥ 17 ॥
કાંચનાનિપ્રમૃદ્નંતસ્તોરણાનિપ્લવંગમાઃ ।
કૈલાસશિખરાભાનિગોપુરાણિપ્રમથ્યચ ॥ 18 ॥
આપ્લવંતઃપ્લવંતશ્ચગર્જંતશ્ચપ્લવંગમાઃ ।
લંકાંતામભિધાવંતિમહાવારણસંનિભાઃ ॥ 19 ॥
જયત્યતિબલોરામોલક્ષ્મણશ્ચમહાબલઃ ।
રાજાજયતિસુગ્રીવોરાઘવેણાભિપાલિતઃ ॥ 20 ॥
ઇત્યેવંઘોષયંતશ્ચગર્જંતશ્ચપ્લવંગમાઃ ।
અભ્યધાવંતલંકાયાઃપ્રાકારંકામરૂપિણઃ ॥ 21 ॥
વીરબાહુઃસુબાહુશ્ચનલશ્ચવનગોચરઃ ।
નિપીડ્યોપનિવિષ્ટાસ્તેપ્રાકારંહરિયૂથપાઃ ।
એતસ્મિન્નંતરેચક્રુઃસ્કંધાવારનિવેશનમ્ ॥ 22 ॥
પૂર્વદ્વારંતુકુમુદઃકોટીભિર્દશભિર્વૃતઃ ।
આવૃત્યબલવાંસ્તસ્થૌહરિભિર્જિતકાશિભિઃ ॥ 23 ॥
સાહાય્યાર્થંતુતસ્યૈવનિવિષ્ટઃપ્રઘસોહરિઃ ।
પનસશ્ચમહાબાહુર્વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ ॥ 24 ॥
દક્ષિણંદ્વારમાગમ્યવીરઃશતબલિઃકપિઃ ।
આવૃત્યબલવાંસ્તસ્થૌવિંશત્યાકોટિભિર્વૃતઃ ॥ 25 ॥
સુષેણઃપશ્ચિમદ્વારંગતસ્તારાપિતાહરિઃ ।
આવૃત્યબલવાંસ્તસ્થૌષષ્ટિકોટિભિરાવૃતઃ ॥ 26 ॥
ઉત્તરંદ્વારમાસાદ્યરામઃસૌમિત્રિણાસહ ।
આવૃત્યબલવાંસ્તસ્થૌસુગ્રીવશ્ચહરીશ્વરઃ ॥ 27 ॥
ગોલાંગૂલોમહાકાયોગવાક્ષોભીમદર્શનઃ ।
વૃતઃકોટ્યામહાવીર્યસ્તસ્થૌરામસ્યપાર્શ્વતઃ ॥ 28 ॥
ઋક્ષાણાંભીમવેગાનાંધૂમ્રઃશત્રુનિબર્હણઃ ।
વૃતઃકોટ્યામહાવીર્યસ્તસ્થૌરામસ્યપાર્શ્વતઃ ॥ 29 ॥
સન્નદ્ધસ્તુમહાવીર્યોગદાપાણિર્વિભીષણઃ ।
વૃતોયસ્તૈસ્તુસચિવૈસ્તસ્થૌતત્રમહાબલઃ ॥ 30 ॥
ગજોગવાક્ષોગવયઃશરભોગંધમાદનઃ ।
સમંતાત્પરિધાવંતોરરક્ષુર્હરિવાહિનીમ્ ॥ 31 ॥
તતઃકોપપરીતાત્મારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
નિર્યાણંસર્વસૈન્યાનાંદ્રુતમાજ્ઞાપયત્તદા ॥ 32 ॥
એતચ્છ્રુત્વાતતોવાક્યંરાવણસ્યમુખોદ્ગતમ્ ।
સહસાભીમનિર્ઘોષમુદ્ઘુષ્ટંરજનીચરૈઃ ॥ 33 ॥
તતઃપ્રચોદિતાભેર્યશ્ચંદ્રપાંડરપુષ્કરાઃ ।
હેમકોણાહતાભીમારાક્ષસાનાંસમંતતઃ ॥ 34 ॥
વિનેદુશ્ચમહાઘોષાઃશંખાઃશતસહસ્રશઃ ।
રાક્ષસાનાંસુઘોરાણાંમુખમારુતપૂરિતાઃ ॥ 35 ॥
તેબભુઃશુભનીલાંગાઃસશંખારજનીચરાઃ ।
વિદ્યુન્મંડલસન્નદ્ધાઃસબલાકાઇવાંબુદાઃ ॥ 36 ॥
નિષ્પતંતિતતઃસૈન્યાહૃષ્ટારાવણચોદિતાઃ ।
સમયેપૂર્યમાણસ્યવેગાઇવમહોદધેઃ ॥ 37 ॥
તતોવાનરસૈન્યેનમુક્તોનાદઃસમંતતઃ ।
મલયઃપૂરિતોયેનસસાનુપ્રસ્થકંદરઃ ॥ 38 ॥
શંખદુંદુભિસંઘુષ્ટઃસિમ્હનાદસ્તરસ્વિનામ્ ।
પૃથિવીંચાંતરિક્ષંચસાગરંચૈવનાદયન્ ॥ 39 ॥
ગજાનાંબૃંહિતૈઃસાર્ધંહયાનાંહેષિતૈરપિ ।
રથાનાંનેમિઘોષૈશ્ચરક્ષસામ્વદનસ્વનઃ ॥ 40 ॥
એતસ્મિન્નંતરેઘોરઃસંગ્રામઃસમવર્તત ।
રક્ષસાંવાનરાણાંચયથાદેવાસુરેપુરા ॥ 41 ॥
તેગદાભિઃપ્રદીપ્તાભિઃશક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ ।
નિજઘ્નુર્વાનરાન્ઘોરાઃકથયંતઃસ્વવિક્રમાન્ ॥ 42 ॥
રાજન્ જય જયેત્યુક્ત્વા સ્વસ્વનામકથાં તતઃ ।
રાક્ષસાસ્ત્વપરે ભીમાઃ પ્રાકારસ્થામહીં ગતાન્ ॥ 43 ॥
તથાવૃક્ષૈર્મહાકાયાઃપર્વતાગ્રૈશ્ચવાનરાઃ ।
નિજઘ્નુસ્તાનિરક્ષાંસિનખૈર્દંતૈશ્ચવેગિતાઃ ॥ 44 ॥
રાક્ષસાસ્ત્વપરેભીમાઃપ્રાકારસ્થામહીગતાન્ ।
ભિંદિપાલૈશ્ચખડ્ગૈશ્ચશૂલૈશ્ચૈવવ્યદારયન્ ॥ 45 ॥
વાનરાશ્ચાપિસંક્રુદ્ધાઃપ્રાકારસ્થાન્મહીગતાઃ ।
રાક્ષસાન્પાતયામાસુઃસમાપ્લુત્યપ્લવંગમાઃ ॥ 46 ॥
સસંપ્રહારસ્તુમુલોમાંસશોણિતકર્દમઃ ।
રક્ષસાંવાનરાણાંચસંબભૂવાદ્ભુતોપમાઃ ॥ 47 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
