ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാംഡമ് ।
അഥ സപ്തഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
തേനിവൃത്താമഹാകായാശ്ശ്രുത്വാംഗദവചസ്തദാ ।
നൈഷ്ഠികീംബുദ്ധിമാസ്ഥായസർവേസംഗ്രാമകാംക്ഷിണഃ ॥ 1 ॥
സമുദീരിതവീര്യാസ്തേസമാരോപിതവിക്രമാഃ ।
പര്യവസ്ഥാപിതാവാക്യൈരംഗദേനവലീമുഖാഃ ॥ 2 ॥
പ്രയാതാശ്ചഗതാഹര്ഷംമരണേകൃതശ്ചയാഃ ।
ചക്രുസ്സുതുമുലംയുദ്ധംവാനരാസ്ത്യക്തജീവിതാഃ ॥ 3 ॥
അഥവൃക്ഷാന്മഹാകായാസ്സാനൂനിസുമഹാംതി ച ।
വാനരാസ്തൂര്ണമുദ്യമ്യകുംഭകര്ണമഭിദ്രുതാഃ ॥ 4 ॥
കുംഭകര്ണസ്സംകൃദ്ധോഗദാമുദ്യമ്യവീര്യവാന് ।
അര്ഥയന്സമഹാകായസ്സമംതാദ് വ്യക്ഷിപദ്രിപൂന് ॥ 5 ॥
ശതാനിസപ്തചാഷ്ടൌ ച സഹസ്രാണി ച വാനരാഃ ।
പ്രകീര്ണാഃശേരതേഭൂമൌകുംഭകര്ണേനപോധിതാഃ ॥ 6 ॥
ഷോഡശാഷ്ടൌ ച ദശ ച വിംശത്രതിംശസ്തഥൈവ ച ।
പരിക്ഷിപ്യ ച ബാഹുഭ്യാംഖാദന്വിപരിധാവതി ॥ 7 ॥
ഭക്ഷ്യന് ഭൃശസംക്രുദ്ധോഗരുഡഃപന്നഗാനിവ ।
കൃച്ഛ്രേണചസമാശ്വസ്താഃസംഗമ്യചതതസ്തതഃ ॥ 8 ॥
വൃക്ഷാദ്രിഹസ്താഹരയസ്തസ്ഥുസ്സംഗ്രാമമൂര്ഥനി ।
തതഃപർവതമുത്പാട്യദ്വിവിദഃപ്ലവഗര്ഷഭഃ ॥ 9 ॥
തമപ്രാപ്യ മഹാകായം തസ്യ സൈന്യേഽപതത്തതഃ ।
മമര്ദാശ്വാന് ഗജാംശ്ചാപി രഥാംശ്ചാപി നഗോത്തമഃ ॥ 10 ॥
തമപ്രാപ്യമഹാകായംതസ്യസൈന്യേഽപതത്തധാ ।
മമര്ദാശ്വാന്ഗജാംശ്ചാപിരഥാംശ്ചാപിനഗോത്തമഃ ॥ 11 ॥
താനിചാന്യാനിരക്ഷാംസിഏവംചാന്യഗദിരേഃശിരഃ ।
തച്ചൈലവേഗാഭിഹതംഹതാശ്വംഹതസാരഥി ॥ 12 ॥
രക്ഷസാംരുധിരക്ലിന്നംബഭൂവായോധനംമഹത് ।
രഥിനോവാനരേംദ്രാണാംശരൈഃകാലാംതകോപമൈഃ ॥ 13 ॥
ശിരാംസിനര്ദതാംജഹ്രുസ്സഹസാഭീമനിസ്സ്വനാ ।
വാനരാശ്ചമഹാത്മാനസ്സമുത്പാട്യമഹാദ്രുമാന് ॥ 14 ॥
രഥാവശ്വാന്ഗജാനുഷ്ട്രാന്രാക്ഷസാനഭ്യസൂദയന് ।
ഹനുമാന് ശൈലശൃംഗാണിശിലാശ്ചവിവിധാന് ദ്രുമാന് ॥ 15 ॥
വവര്ഷകുംഭകര്ണസ്യശിരസ്യംബരമാസ്ഥിതഃ ।
താനിപർവതശൃംഗാണിശൂലേന സ ബിഭേദ ഹ ॥ 16 ॥
ബഭംജവൃക്ഷവര്ഷം ച കുംഭകര്ണോമഹാബലഃ ।
തതോഹരീണാംതദനീകമുഗ്രംദുദ്രാവശൂലംനിശിതംപ്രഗൃഹ്യ ।
തസ്ഥൌ സ തസ്യാപതതഃപുരസ്താന്മഹീധരാഗ്രംഹനുമാന് പ്രഗൃഹ്യ ॥ 17 ॥
സ കുംഭകര്ണംകുപിതോജഘാനവേഗേനശൈലോത്തമഭീമകായമ് ।
സ ചക്ഷുഭേതേനതദാഭിഭൂതോമേദാര്ദ്രഗാത്രോരുധിരാവസിക്തഃ ॥ 18 ॥
സ ശൂലമാസാദ്യതടിത്പ്രകാശംഗിരിര്യഥാപ്രജ്വലിതാഗ്രശൃംഗമ് ।
ബാഹ്വംതരേമാരുതിമാജഘാനഗുഹോഽചലംക്രൌംചമിവോഗ്രശക്ത്യാ ॥ 19 ॥
ശൂലനിര്ഭിന്നമഹാഭുജാംതരഃപ്രവിഹ്വലഃശോണിതമുദ്വമന് മുഖാത് ।
നനാദഭീമംഹനുമാന് മഹാഹവേയുഗാംതമേഘസംതിതസ്വനോപമമ് ॥ 20 ॥
തതോവിനേദുഃസഹസാപ്രഹൃഷ്ടാരക്ഷോഗണാസ്തംവ്യഥിതംസമീക്ഷ്യ ।
പ്ലവംഗമാസ്തുവ്യഥിതാഭയര്താഃപ്രദുദ്രുവുഃസംയതികുംഭകര്ണാത് ॥ 21 ॥
തതസ്തുനീലോബലവാന് പര്യവസ്ഥാപയന്ബലമ് ।
പ്രവിചിക്ഷേപശൈലാഗ്രംകുംഭകര്ണായധീമതേ ॥ 22 ॥
തദാപതംതംസംപ്രേക്ഷ്യമുഷ്ടിനാഭിജഘാന ഹ ।
മുഷ്ടിപ്രഹാരാഭിഹതംതച്ഛൈലാഗ്രംവ്യശീര്യത ॥ 23 ॥
സവിസ്ഫുലിംഗംസജ്വാലനിപപാതമഹേതലേ ।
ഋഷഭശ്ശരഭോനീലോഗവാക്ഷോഗംധമാദനഃ ॥ 24 ॥
പംചവാനരശാര്ദൂലാഃകുംബുകര്ണമുപാദ്രവന് ।
ശൈലൈർവവൃക്ഷൈസ്തലൈഃപാദൈര്മുഷ്ടിഭിശ്ചമഹാബലാഃ ॥ 25 ॥
കുംഭകര്ണംമഹാകായംസർവതോഽഭിപ്രദുദ്രുവുഃ ।
സ്പര്ശാനിവപ്രഹാരാംസ്താന്വേദ്വയാനോ ന വിവ്യഥേ ॥ 26 ॥
ഋഷഭംതുമഹാവേഗംബാഹുഭ്യാംപരിഷസ്വജേ ।
കുംഭകര്ണഭുജാഭ്യാംതുപീഡിതോവാനരര്ഷഭഃ ॥ 27 ॥
നിപപാതര്ഷഭോഭീമഃപ്രമുഖാദ്വാംതശോണിതഃ ।
മുഷ്ടിനാശരഭംഹത്വാജാനുനാനീലമാഹവേ ॥ 28 ॥
ആജഘാനഗവാക്ഷംതുലേനേംദ്രരിപുസ്തദാ ।
പാദേനാഭ്യഹനത്കൃദ്ധസ്തരസാഗംധമാദനമ് ॥ 29 ॥
ദത്തപ്രഹാരവ്യഥിതാമുമുഹുശ്ശോണിതോക്ഷിതാഃ ।
നിപേതുസ്തേതുമേദിന്യാംനികൃത്താഇവകിംശുകാഃ ॥ 30 ॥
തേഷുവാനരമുഖ്യേഷുപാതിതേഷുമഹാത്മസു ।
വാനരാണാംസഹസ്രാണികുംബകര്ണംപ്രദദ്രുവുഃ ॥ 31 ॥
തംശൈലമിവശൈലാഭാഃസർവേതുപ്ലവഗര്ഷഭാഃ ।
സമാരുഹ്യസമുത്പത്യദദംശുശ്ചമഹാബലാഃ ॥ 32 ॥
തംനഖൈര്ധശനൈശ്ചാപിമുഷ്ടിഭിര്ബാഹുഭിസ്തഥാ ।
കുംഭകര്ണംമഹാബാഹഹുംതേജഘ്നുഃപ്ലവഗര്ഷഭാഃ ॥ 33 ॥
സ വാനരസഹസ്ത്രൈരജിതഃ പർവതോപമൈഃ ।
രരാജരാക്ഷസവ്യാഘ്രോഗിരിരാത്മരുഹൈരിവ ॥ 34 ॥
ബാഹുഭ്യാംവാനരാന്സർവാന്പ്രഗൃഹ്യ സ മഹാബലഃ ।
ഭക്ഷ്യാമാസസംക്രുദ്ധോഗരുഡഃപന്നഗാനിവ ॥ 35 ॥
പ്രക്ഷിപ്താഃകുംബകര്ണേനവക്ത്രേപാതാലസന്നിഭേ ।
നാസാപുടാഭ്യാംനിര്ജഗ്മുഃകര്ണാഭ്യാംചൈവവാനരാഃ ॥ 36 ॥
ഭക്ഷ്യന്ഭൃശസംക്രുദ്ധോ ഹരീന് പർവതസന്നിഭഃ ।
ബഭംജവാനരാന് സർവാന് സംക്രുദ്ധോരാക്ഷസോത്തമഃ ॥ 37 ॥
മാംസശോണിതസംക്ലേദാകുർവന് ഭൂമിം സ രാക്ഷസഃ ।
ചചാരഹരിനൈന്യേഷുകാലാനഗിരിവമൂര്ഛിതഃ ॥ 38 ॥
യഥാ ശുഷ്കാണ്യരണ്യാനി ഗ്രീഷ്മേ ദഹതി പാവകഃ ।
തഥാ വാനരസൈന്യാനി കുംഭകര്ണോ ദദാഹ സഃ ॥ 39 ॥
യഥാശുഷ്കാണ്യരണ്യാനിഗ്രീഷ്മേദഹതിപാവകഃ ।
തഥാവാനരസൈന്യാനികുംബകര്ണോവിനിര്ദഹത് ॥ 40 ॥
തതസ്തേവധ്യമാനാസ്തുഹതയൂഥാവിനായകാഃ ।
വാനരാഭയസംവിഗ്നാവിനേദുർവിസ്വരംഭൃശൈഃ ॥ 41 ॥
അനേകശോവധ്യമാനാഃകുംഭകര്ണേനവാനരാഃ ।
രാഘവംശരണംജഗ്മുർവ്യഥിതാഃഭിന്നചേതസഃ ॥ 42 ॥
പ്രഭഗ്നാന് വാനരാന് ദൃഷ്ടവാവജ്രഹസ്താത്മജാത്മജഃ ।
അഭ്യധാവതവേഗേനകുംഭകര്ണംമഹാഹവേ ॥ 43 ॥
ശൈലശൃംഗംമഹദ്ഗൃഹ്യവിനദംശ്ചമുഹുര്മുഹുഃ ।
ത്രാസയന്രാക്ഷസാന്സർവാന് കുംഭകര്ണപദാനുഗാന് ॥ 44 ॥
ചിക്ഷേപശൈലശിഖരംകുംഭകര്ണസ്യമൂര്ധനി ।
സ തേനാഭിഹതോമൂര്ധ്നിശൈലേനേംദ്രരിപുസ്തദാ ॥ 45 ॥
കുംഭകര്ണഃപ്രജജ്വാലക്രോധേനമഹതാതദാ ।
സോഽഭ്യധാവതവേഗേനവാലിപുത്രമമര്ഷണമ് ॥ 46 ॥
കുംഭകര്ണോമഹാനാദസ്ത്രാസയന് സർവവാനരാന് ।
ശൂലംസസര്ജവൈരോഷാദംഗദേതുമഹാബലഃ ॥ 47 ॥
ത മാപതംതംബുദ്ധ്വാതുയുദ്ധമാര്ഗവിശാരദഃ ।
ലാഘവാന്മോചയാമാബലവാന് വാനരര്ഷഭഃ ॥ 48 ॥
ഉത്പത്യചൈനംതരസാതലേനോരസ്യതാഡയത് ।
സ തേനാഭിഹതഃകോപാത്പ്രമുമോഹാചലോപമഃ ॥ 49 ॥
സ ലബ്ദസംജ്ഞോബലവാന്മുഷ്ടിമാവര്ത്യരാക്ഷസഃ ।
അപഹാസ്തേനചിക്ഷേപവിസംജ്ഞഃ സ പപാത ഹ ॥ 50 ॥
തസ്മിന് പ്ലവഗശാര്ദൂലേവിസംജ്ഞേപതിതേഭുവി ।
തച്ഛൂലംസമുപാദായസുഗ്രീവമഭിദുദ്രുവേ ॥ 51 ॥
തമാപതംതംസംപ്രേക്ഷ്യകുംഭകര്ണംമഹാബലമ് ।
ഉത്പപാതതദാവീരസ്സുഗ്രീവോവാനരാധിപഃ ॥ 52 ॥
സ പർവതാഗ്രമുത്ക്ഷിപ്യസമാവിധ്യമഹാബലഃ ।
അഭിദുദ്രാവവേഗേനകുംഭകര്ണംമഹാബലമ് ॥ 53 ॥
തമാപതംതംസംപ്രേക്ഷ്യകുംഭകര്ണഃപ്ലവംഗമമ് ।
തസ്ഥൌവിവൃതസർവാംഗോവാനരേംദ്രസ്യസമ്മുഖഃ ॥ 54 ॥
കപിശോണിതദിഗ്ധാംഗംഭക്ഷ്യംതംപ്ലവംഗമാന് ।
കുംഭകര്ണംസ്ഥിതംദൃഷ്ടവാസുഗ്രീവോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 55 ॥
ത്വജതദ്വാനരാനീകംപ്രാകൃതൈഃകിംകരിഷ്യസി ।
സഹസ്വൈകംനിപാതംമേപർവതസ്യാസ്യരാക്ഷസ ॥ 56 ॥
തദ്വാക്യംഹരിരാജസ്യസത്ത്വധൈര്യസമന്വിതമ് ।
ശ്രുത്വാരാക്ഷസശാര്ദൂലഃകുംഭകര്ണോഽബ്രവീദ്വചഃ ॥ 57 ॥
പ്രജാപതേസ്തുപൌത്രസ്ത്വംതഥൈവരക്ഷരജസ്സുതഃ ।
ശ്രുതപൌരുഷസംപന്നഃകസ്മാദ്ഗര്ജസിവാനര ॥ 58 ॥
സ കുംഭകര്ണസ്യവചോനിശമ്യവ്യാവിധ്യശൈലംസഹസാമുമോച ।
തേനാജഘാനോരസികുംഭകര്ണംശൈലേനവജ്രാശനിസന്നിഭേന ॥ 59 ॥
തച്ഛൈലശൃംഗംസഹസാവികീര്ണംഭുജാംതരേതസ്യതദാവിശാലേ ।
തതോനിഷേദുഃസഹസാപ്ലവംഗാരക്ഷോഗണാശ്ചാപിമുദാവിനേദുഃ ॥ 60 ॥
സ ശൈലശൃംഗാഭിഹതശ്ചുകോപനനാദരോഷാച്ചവിവൃത്യവക്ത്രമ് ।
വ്യാവിധ്യശൂലം ച തടിത്പ്രകാശംചിക്ഷേപഹര്യൃക്ഷിപതേർവധായ ॥ 61 ॥
തത്കുംഭകര്ണസ്യഭുജപ്രവിദ്ധംശൂലംശിതംകാംചനദാമജുഷ്ടമ് ।
ക്ഷിപ്രംസമുത്പത്യനിഗൃഹ്യദോര്ഭ്യാംബഭംജവേഗേനസുതോഽനിലസ്യ ॥ 62 ॥
കൃതംഭാരസഹസ്രസ്യശൂലംകാലായസംമഹത് ।
ബഭംജജാനുമാരോപ്യതദാഹൃഷ്ടഃപ്ലവംഗമഃ ॥ 63 ॥
ശൂലംഭഗ്നംഹനുമതാദൃഷ്ടവാവാനരവാഹിനീ ।
ഹൃഷ്ടാനനാദബഹുശസ്സർവതശ്ചാപിദുദ്രുവേ ॥ 64 ॥
ബഭൂവഥപരിത്രസ്തോരാക്ഷസോവിമുഖോഽഭവത് ।
സിംഹനാദം ച തേചക്രുഃപ്രഹൃഷ്ടാവനഗോചരാഃ ॥ 65 ॥
മാരുതിംപൂജയാംചക്രുര്ദൃഷ്ടവാശൂലംതഥാഗതമ് ।
സ തത്തഥാഭഗ്നമവേക്ഷ്യശൂലംചുകോപരക്ഷോധിപതിര്മഹാത്മാ ।
ഉത്പാട്യലംകാമലയാത്സശൃംഗംജഘാനസുഗ്രീവമുപേത്യതേന ॥ 66 ॥
സ ശൈലശൃംഗാഭിഹതോവിസംജ്ഞഃപപാതഭൂമൌയുധിവാനരേംദ്രഃ ।
തംപ്രേക്ഷ്യഭൂമൌപതിതംവിസംജ്ഞനേദുഃപ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്വഥയാതുധാനാഃ ॥ 67 ॥
മഭ്യുപേത്യാദ്ഭുതഘോരവീര്യം സ കുംഭകര്ണോയുധിവാനരേംദ്രമ് ।
ജഹാരസുഗ്രീവമഭിപ്രഗൃഹ്യയഥാനിലോമേഘമതിപ്രചംഡഃ ॥ 68 ॥
സ തംമഹാമേഘനികാശരൂപമുത്പാട്യഗച്ഛന്യുധികുംഭകര്ണഃ ।
രരാജമേരുപ്രതിമാനരൂപോമേരുര്യഥാഭ്യുഛ്രചിതഘോരശൃംഗഃ ॥ 69 ॥
തതസ്തമാദായജഗാമവീരസ്സംസ്തൂയമാനോയുധിരാക്ഷസേംദ്രൈഃ ।
ശൃണ്വന്നിനാദംത്രിദിവാലയാനാംപ്ലവംഗരാജഗ്രഹവിസ്മിതാനാമ് ॥ 70 ॥
തതസ്തമാദായതദാ സ മേനേഹരീംദ്രമിംദ്രോപമമിംദ്രവീര്യഃ ।
അസ്മിന് ഹതേസർവമിദംഹതംസ്യാത്സരാഘവംസൈന്യമിതീംദ്രശത്രുഃ ॥ 71 ॥
വിദ്രുതാംവാഹിനീംദൃഷ്ടവാവാനരാണാമിതസ്തതഃ ।
കുംഭകര്ണേനസുഗ്രീവംഗൃഹീതംചാപിവാനരമ് ॥ 72 ॥
ഹനുമാംശ്ചിംതയാമാസമതിമാന് മാരുതാത്മജഃ ।
ഏവംഗൃഹീതേസുഗ്രീവേകിംകര്തവ്യംമയാഭവേത് ॥ 73 ॥
യദ്വൈന്യായംമയാകര്തുംതത്കരിഷ്യാമിസർവധാ ।
ഭൂത്വാപർവതസംകാശോനാശയിഷ്യാമിരാക്ഷസമ് ॥ 74 ॥
മയാഹതേസംയതികുംഭകര്ണേമഹാബലേമുഷ്ടിവിശീര്ണദേഹേ ।
വിമോചിതേവാനരപാര്ഥിവേ ച ഭവംതുഹൃഷ്ടാഃപ്ലവഗാസ്സമസ്താഃ ॥ 75 ॥
അഥവാസ്വയമപ്യേഷമോക്ഷംപ്രാപ്സ്യതിപാര്ഥിവ ।
ഗൃഹീതോഽയംയദിഭവേത്രിദശൈസ്സാസുരോരഗൈഃ ॥ 76 ॥
മന്യേ ന താവദാത്മാനംബുധ്യതേവാനരാധിപഃ ।
ശൈലപ്രഹാരാഭിഹതഃകുംഭകര്ണേനസംയുഗേ ॥ 77 ॥
അയംമുഹൂര്താത്സുഗ്രീവോലബ്ദസംജ്ഞോമഹാഹവേ ।
ആത്മനോവാനരാണാം ച യത്പഥ്യംതത്കരിഷ്യതി ॥ 78 ॥
മയാതുമോക്ഷിതസ്യാസ്യസുഗ്രീവസ്യമഹാത്മനഃ ।
അപ്രീതിശ്ചഭവേത്കഷ്ടാകീര്തിനാശശ്ചശാശ്വതഃ ॥ 79 ॥
തസ്മാന്മുഹൂര്തംകാംക്ഷിഷ്യേവിക്രമംപാര്ഥിവസ്യതു ।
ഭിന്നം ച വാനരാനീകംതാവദാശ്വാസയാമ്യഹമ് ॥ 80 ॥
ഇത്യേവംചിംതയിത്വാതുഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
ഭൂയഃസംസ്തംഭയാമാസവാനരാണാംമഹാചമൂമ് ॥ 81 ॥
സ കുംഭകര്ണോഽഥവിവേശലംകാംസ്പുരംതമാദായമഹാകപിംതമ് ।
വിമാനചര്യാഗൃഹഗോപുരസ്ഥൈഃപുഷ്പാഗ്യ്രവര്ഷൈരവകീര്യമാണഃ ॥ 82 ॥
ലാജഗംധോദവര്ഷൈസ്തുസിച്യമാനശ്സനൈശ്ശനൈഃ ।
രാജവീഥ്യാസ്തുശീതത്വാത്സംജ്ഞാംപ്രാപമഹാബലഃ ॥ 83 ॥
തതസ്സസംജ്ഞാമുപലഭ്യകൃച്ഛ്രാദ്ബലീയസസ്തസ്യഭുജാംതരസ്ഥഃ ।
അവേക്ഷമാണഃപുരസാജമാര്ഗംവിചിംതയാമാസമുഹുര്മഹാത്മാ ॥ 84 ॥
ഏവംഗൃഹീതേനകഥംനുനാമശക്യംമയാസംപ്രതികര്തുമദ്യ ।
തഥാകരിഷ്യാമിയഥാഹരീണാംഭവിഷ്യതീഷ്ടം ച ഹിതം ച കാര്യമ് ॥ 85 ॥
തതഃകരാഗ്രൈഃസഹസാസമേത്യരാജാഹരീണാമമരേംദ്രശത്രുമ് ।
ഖരൈശ്ചകര്ണൌദശനൈശ്ചനാസാംദദംശപാര്ശ്വേഷു ച കുംഭകര്ണമ് ॥ 86 ॥
സ കുംഭകര്ണോഹൃതകര്ണനാസോവിദാരിതസ്തേനരദൈര്നഖൈശ്ച ।
രോഷാഭിഭൂതഃക്ഷതജാര്ദ്രഗാത്രഃസുഗ്രീവമാവിധ്യപിപേഷഭൂമൌ ॥ 87 ॥
സ ഭൂതലേഭീമബലാഭിപിഷ്ടസ്സുരാരിഭിസ്സ്സൈരഭിഹന്യമാനഃ ।
ജഗാമഖംവേഗവദഭ്യുപേത്യപുനശ്ചരാമേണസമാജഗാമ ॥ 88 ॥
കര്ണനാസാവിഹീനസ്തുകുംഭകര്ണോമഹാബലഃ ।
രരാജശോണിതൈഃസിക്തോഗിരിഃപ്രസ്രവണൈരിവ ॥ 89 ॥
ശോണിതാര്ദ്രോമഹാകായോരാക്ഷസോഭീമവിക്രമഃ ।
യുദ്ധായാഭിമുഖോഭീമോമനശ്ചക്രേനിശാചരഃ ॥ 90 ॥
നീലാംജനചയപ്രഖ്യാഃ സസംധ്യ ഇവ തോയദഃ ।
യുദ്ധായാഭിമുഖോ ഭീമോ മനശ്ചക്രേ നിശാചരഃ ॥ 91 ॥
ഗതേതുതസ്മിന് സുരരാജശത്രുഃക്രോധാത്പ്രദുദ്രാവരണായഭൂയഃ ।
അനായുധോഽസ്മീതിവിചിംത്യരൌദ്രോഘോരംതദാമുദ്ഗരമാസസാദ ॥ 92 ॥
തതസ്സപുര്യാസ്സസഹസാമഹാത്മാനിഷ്ക്രമ്യതദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ് ।
ബഭക്ഷരക്ഷോയുധികുംഭകര്ണഃപ്രജായുഗാംതാനഗിരിവപ്രവൃദ്ധഃ ॥ 93 ॥
ബുഭുക്ഷിതഃ ശോണിതമാംസഗൃധ്നുഃ ।
പ്രവിശ്യ തദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ് ।
ചഖാദ രക്ഷാംസി ഹരീന്പിശാചാന് ।
ഋക്ഷാംശ്ച മോഹാദ്യുധി കുംഭകര്ണഃ ।
യഥൈവ മൃത്യുര്ഹരതേ യുഗാംതേ ।
സ ഭക്ഷയാമാസ ഹരീംശ്ച മുഖ്യാന് ॥ 94 ॥
ഏകംദ്വൌത്രീന് ബഹൂന് ക്രുദ്ധോവാനരാന്സഹരാക്ഷസൈഃ ।
സമാദായൈകഹസ്തേനപ്രചിക്ഷേപത്വരന്മുഖേ ॥ 95 ॥
സംപ്രസ്രവംസ്തദാമേദശ്ശോണിതേ ച മഹാബലഃ ।
വധ്യമാനോനഗേംദ്രാഗ്രൈര്ഭക്ഷ്യാമാസവാനരാന് ॥ 96 ॥
തേഭക്ഷ്യമാണാഹരയോരാമംജുഗ്മുസ്തദാഗതിമ് ।
കുംഭകര്ണോഭൃശംക്രുദ്ധഃകപീന് ഖാദന് പ്രധാവതി ॥ 97 ॥
ശതാനിസപ്തചാഷ്ടൌ ച വിംശത്രതിംശത്തഥൈവ ച ।
സംപരിഷ്വജ്യബാഹുഭ്യാംഖാദവനിപരിധാവതി ॥ 98 ॥
മേദോവസാശോണിതദിഗ്ധഗാത്രഃ ।
കര്ണാവസക്തഗ്രഥിതാംത്രമാലഃ ।
വവര്ഷശൂലാനി സുതീക്ഷണദംഷ്ട്രഃ ।
കാലോ യുഗാംതസ്ഥ ഇവ പ്രവൃദ്ധഃ ॥ 99 ॥
തസ്മിന് കാലേസുമിത്രായാഃപുത്രഃപരബലാര്ദനഃ ।
ചകാരലക്ഷ്മണഃക്രുദ്ധോയുദ്ധംപരപുരംജയഃ ॥ 100 ॥
സ കുംഭകര്ണസ്യശരാന് ശരീരേസപ്തവീര്യവാന് ।
നിചഖാദാദദേചാന്യാവനിസസര്ജ ച ലക്ഷ്മണഃ ॥ 101 ॥
പീഡ്യമാനസ്തദസ്ത്രംതുവിശേഷംതത്സരാക്ഷസഃ ।
തതശ്ചുകോപബലവാന്സുമിത്രാനംദവര്ദനഃ ॥ 102 ॥
അഥാസ്യകവചംശുഭ്രംജാംഭൂനദമയംശുഭമ് ।
പ്രച്ഛാദയാമാസശരൈസ്സംധ്യാഭ്രമിവമാരുതഃ ॥ 103 ॥
നീലാംജനചയപ്രഖ്യാഃ ശൈരൈഃ കാംചനഭൂഷണൈഃ ।
ആപീഡ്യമാനഃ ശുശുഭേ മേഘൈഃ സൂര്യ ഇവാംശുമാന് ॥ 104 ॥
തതസ്സരാക്ഷസോഭീമസ്സുമിത്രാനംദവര്ധനമ് ।
സാവജ്ഞമേവപ്രോവാചവാക്യംമേഘൌഘനിസ്സ്വനഃ ॥ 105 ॥
അംതകസ്യാപ്യകഷ്ടേന യുധി ജേതാരമാഹവേ ।
യുധ്യതാമാമഭീതേനഖ്യാപിതാവീരതാത്വയാ ॥ 106 ॥
പ്രഗൃഹീതായുധസ്യേഹമൃത്യോരിവമഹാമൃധേ ।
തിഷ്ഠന്നപ്രഗ്രതഃപൂജ്യഃകിമുയുദ്ധപ്രദായകഃ ॥ 107 ॥
ഐരാവതംബലേനസമാരൂഢോവൃതഃസർവാമരൈഃപ്രഭുഃ ।
നൈവശക്രോഽപിസമരേസ്ഥിതപൂർവഃകദാചന ॥ 108 ॥
അദ്യത്വയാഹമ്സൌമിത്രേബാലേനാപി , നാപിപരാക്രമൈഃ ।
തോഷിതോഗംതുമിച്ഛാമിത്യാമനുജ്ഞാപ്യരാഘവമ് ॥ 109 ॥
യത്തുവീര്യബലോത്സാഹൈസ്തോഷിതോഽഹംരണേത്വയാ ।
രാമമേവൈകമിച്ഛാമിഹംതുംയസ്മിന് ഹതേഹതമ് ॥ 110 ॥
രാമേമയാത്രനിഹതേയേഽന്യേസ്ഥാസ്യംതിസംയുഗേ ।
താനഹംയോധയിഷ്യാമിസ്വബലേനപ്രമാഥിനാ ॥ 111 ॥
ഇത്യുക്തവാക്യംതദ്രക്ഷഃപ്രോവാചസ്തുതിസംഹിതമ് ।
മൃധേഘോരതരംവാക്യംസൌമിത്രിഃപ്രഹസന്നിവ ॥ 112 ॥
യസ്ത്വംശക്രാദിഭിർവരൈരസഹ്യഃപ്രാപ്യപൌരുഷമ് ।
തത്സത്യംനാന്യഥാവീരദൃഷ്ടസ്തേഽദ്യപരാക്രമഃ ॥ 113 ॥
ഏഷദാശരഥീരാമസ്തിഷ്ഠത്യദ്രിരിവാചലഃ ।
ഇതിശ്രുത്വാഹ്യനാദൃത്യലക്ഷ്മണം സ നിശാചരഃ ॥ 114 ॥
അതിക്രമ്യ ച സൌമിത്രിംകുംഭകര്ണോമഹാബലഃ ।
രാമമേവാഭിദുദ്രാവകംപയന്നിവമേദിനീമ് ॥ 115 ॥
അഥദാശരഥീംരാമോരൌദ്രമസ്ത്രംപ്രയോജയന് ।
കുംഭകര്ണസ്യഹൃദയേസസര്ജനിശിതാന് ശരാന് ॥ 116 ॥
തസ്യരാമേണവിദ്ധസ്യസഹസാഭിപ്രധാവതഃ ।
അംഗാലമിശ്രാഃക്രുദ്ധസ്യമുഖാന്നിശ്ചേരുരര്ചിഷഃ ॥ 117 ॥
രാമാസ്ത്രവിദ്ധോഘോരംവൈനദന്രാക്ഷസപുംഗവഃ ।
അഭ്യധാവതസംകൃദ്ധോഹരീന് നിദ്രാവയന് രണേ ॥ 118 ॥
തസ്യോരസിനിമഗ്നാസ്തേശരാബര്ഹിണവാസസഃ ।
ഹസ്താച്ഛാസ്യപരിഭ്രഷ്ടാഗദാചോർവ്യാംപപാത ഹ ॥ 119 ॥
ആയുധാനി ച സർവാണിവിപ്രാകീര്യംതഭൂതലേ ।
സ നിരായുധമാത്മാനംയദാമേനേമഹാബലഃ ॥ 120 ॥
മുഷ്ടിഭ്യാം ച ചരണാഭ്യാം ച ചകാരകദനംമഹത് ।
സ ബാണൈരതിവിദ്ധാംഗഃക്ഷതജേനസമുക്ഷിതഃ ॥ 121 ॥
രുധിരംപരിസുസ്രാവഗിരിഃപ്രസ്രവണംയഥാ ।
സ തീവ്രേണ ച കോപേനരുധിരേണ ച മൂര്ഛിതഃ ॥ 122 ॥
വാനരാന്രാക്ഷസാനൃക്ഷാന്ഖാദന്വിപരിധാവതി ।
അഥശൃംഗംസമാവിധ്യഭീമംഭീമപരാക്രമഃ ।
ചിക്ഷേപരാമമുദ്ധിശ്യബലവാനംതകോപമഃ ॥ 123 ॥
അപ്രാപ്തമംതരാരാമഃസപ്തഭിസ്തമജിഹ്മഗൈഃ ।
ചിച്ഛേദഗിരിശൃംഗംതംപുനഃസംധായകാര്മുകമ് ॥ 124 ॥
തതസ്തുരാമോധര്മാത്മാതസ്യശൃംഗംമഹത്തദാ ॥ 125 ॥
ശരൈഃകാംചനചിത്രാംഗൈശ്ചിച്ഛേദപുരുഷര്ഷഭഃ ।
തന്മേരുശിഖരാകാരംദ്യോതമാനമിവശ്രിയാ ॥ 126 ॥
ദ്വേശതേവാനരാണാം ച പതമാനമപാതയത് ।
തസ്മിന് കാലേ സ ധര്മാത്മാലക്ഷ്മണോരാമമബ്രവീത് ॥ 127 ॥
കുംഭകര്ണവധേയുക്തോയോഗാന് പരിമൃശന്ബഹൂന് ।
നൈവായംവാനരാന്രാജന്നവിജാനാതിരാക്ഷസാന് ॥ 128 ॥
മത്തശ്ശോണിതഗംധേ ന സ്വാന് പരാംശ്ചൈവഖാദതി ।
സാധ്വേനമധിരോഹസ്തുസർവതോവാനരര്ഷഭാഃ ॥ 129 ॥
യൂഥപാശ്ചയഥാമുഖ്യാസ്തിഷ്ഠംത്വസ ।
അപ്യയംദുര്മതിഃകാലേഗുരുഭാരപ്രപീഡിതഃ ॥ 130 ॥
പ്രപതന്രാക്ഷസോഭൂമൌനാന്യാന്ഹന്യാത്ല്പവംഗമാന് ।
തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാരാജപുത്രസ്യധീമതഃ ॥ 131 ॥
തേസമാരുരുഹുര്ഹൃഷ്ടാഃകുംഭകര്ണംപ്ലവംഗമാഃ ।
കുംഭകര്ണസ്തുസംകൃദ്ധസ്സമാരൂഢഃപ്ലവംഗമൈഃ ॥ 132 ॥
വ്യധൂനയത്താന്വേഗേനദുഷ്ടഹസ്തീവഹസ്തിപാന് ।
താന് ംദൃഷ്ടവാനിര്ധുതാന്രാമോദുഷ്ടോഽയമിതിരാക്ഷസഃ ॥ 133 ॥
സമുത്പപാതവേഗേനധനുരുത്തമമാദദേ ।
ക്രോധരക്തേക്ഷണോവീരോനിര്ദഹന്നിവചക്ഷുഷാ ॥ 134 ॥
രാഘവോരാക്ഷസംരോഷാഭിദുദ്രാവവേഗിതഃ ।
യൂഥപാന്ഹര്ഷയന്സർവാന്കുംഭകര്ണഭയാര്ദിതാന് ॥ 135 ॥
സ ചാപമാദായഭുജംഗകല്പംധൃഢജ്യമുഗ്രംതപനീയചിത്രമ് ।
ഹരീന് സമാശ്വാസ്യസമുത്പപാതരാമോനിബദ്ധോത്തമതൂണബാണഃ ॥ 136 ॥
സ വാനരഗണൈസ്തൈസ്തുവൃതഃപരമദുര്ജയഃ ।
ലക്ഷ്മണാനുചരോരാമസ്സംപ്രതസ്ഥേമഹാബലഃ ॥ 137 ॥
സ ദദര്ശമഹാത്മാനംകിരീടിനമരിംദമമ് ।
ശോണിതാവൃതരക്താക്ഷംകുംഭകര്ണംമഹാബലമ് ॥ 138 ॥
സർവാന് സമഭിധാവംതംയഥാരുഷ്ടംദിശാഗജമ് ।
മാര്ഗമാണംഹരീന്കക്രുദ്ധംരാക്ഷസൈഃപരിവാരിതമ് ॥ 139 ॥
വ്നിധ്യമംദരസംകാശംകാംചനാംഗദഭൂഷണമ് ।
സ്രവംതംരുധിരംവക്ത്രാദ്വര്ഷാമേഘമിവോഥതിതമ് ॥ 140 ॥
ജിഹ്വയാപരിലിഹ്യംതംസൃക്കിണീശോണിതേക്ഷണമ് ।
മൃദ്നംതംവാനരാനീകംകാലാംതകയമോപമമ് ॥ 141 ॥
തംദൃഷ്ടവാരാക്ഷസശ്രേഷ്ഠംപ്രദീപ്താനലവര്ചസമ് ।
വിസ്ഫാരയാമാസതദാകാര്മുകംപുരുഷര്ഷഭഃ ॥ 142 ॥
സ തസ്യചാപനിര്ഘോഷാത്കുപിതോരാക്ഷസര്ഷഭഃ ।
അമൃഷ്യമാണസ്തംഘോഷമഭിദുദ്രാവരാഘവമ് ॥ 143 ॥
തതസ്തുവാതോദ്ധതമേഘകല്പംഭുജംഗരാജോത്തമഭോഗബാഹുമ് ।
തമാപതംതംധരണീരാഭമുവാചരാമോകുംഭകര്ണമ് ॥ 144 ॥
ആഗച്ഛരക്ഷോധിപമാവിഷാദമവസ്ഥിതോഽഹംപ്രഗൃഹീതചാപഃ ।
അവേഹിമാംരാക്ഷസവംശനാശനംയസ്ത്വംമുഹൂര്താദ്ഭവിതാ ॥ 145 ॥
രാമോഽയമിതിവിജ്ഞായജഹാസവികൃതസ്വനമ് ।
അഭ്യധാവതസംകകൃദ്ധോഹരീവനിദ്രാവയന്രണേ ॥ 146 ॥
പാതയന്നിവസർവേഷാംഹൃദയനിവനൌകസാമ് ।
പ്രഹസ്യവികൃതംഭീമംസമേഘസംതിതോപമമ് ॥ 147 ॥
കുംഭകര്ണോമഹാതേജാരാഘവംവാക്യമബ്രവീത് ।
നാഹംവിരാധോവിജ്ഞേയോ ന കബംദഃഖരോ ന ച ।
ന വാലീ ന ച മാരീചഃകുംഭകര്ണഃസമാഗതഃ ॥ 148 ॥
പശ്യമേമുദ്ഗരംഭീമംസർവകാലായസംമഹത് ।
അനേനനിര്ജിതാദേവാദാനവാശ്ചപുരാമയാ ॥ 149 ॥
വികര്ണനാസ ഇതി മാം നാവജ്ഞാതും ത്വമര്ഹസി ।
സ്വല്പാപി ഹി ന മേ പീഡാ കര്ണനാസാവിനാശനാത് ॥ 150 ॥
ദര്ശയേക്ഷ്വാകുശാര്ദൂലവീര്യംഗാത്രേഷുമേലഘു ।
തതസ്ത്വാംഭക്ഷയിഷ്യാമിദൃഷ്ടപൌരുഷവിക്രമമ് ॥ 151 ॥
സ കുംഭകര്ണസ്യവചോനിശമ്യരാമസ്സുപുംഖാന് വിസസര്ജന് ।
തൈരാഹതോവജ്രസമവേഗൈര്നചുക്ഷുഭേ ന വ്യഥതേസുരാരിഃ ॥ 152 ॥
യൈസ്സായകൈസ്സാലവരാനികൃത്താവാലീഹതോവാനരപുംഗവശ്ച ।
തേകുംഭകര്ണസ്യതദാശരീരംവജ്രോപമം ന വ്യധയാംപ്രചക്രുഃ ॥ 153 ॥
സ വാരിധാരാഇവസായകാസ്താന് പിബന് ശരീരേണമഹേംദ്രശത്രുഃ ।
ജഘാനരാമസ്യശരപ്രവേഗംവ്യാവിധ്യതംമുഗ്രവേഗമ് ॥ 154 ॥
തതസ്തുരക്ഷഃക്ഷതജാവലിപ്തംവിത്രാസനംദേവമഹചമൂനാമ് ।
വ്യാവിധ്യതംമുദ്ഗരമുഗ്രവേഗംനിദ്രാവയാമാസചമൂംമ് ॥ 155 ॥
വായവ്യമാദായതതോമഹാസ്ത്രംരാമഃപ്രചിക്ഷേപനിശാചരായ ।
സമുദ്ഗരംതേനജഘാനബാഹും സ കൃത്തബാഹുസ്തുമുലംനാദ ॥ 156 ॥
തേവാനരാഭഗ്നഹതാവശേഷാഃപര്യംതമാശ്രിത്യതദാവിഷണ്ണാഃ ।
പ്രപീഡിതാംഗാദദൃശുസ്സുഘോരംനരേംദ്രരക്ഷോധിപന്നിപാതമ് ॥ 157 ॥
തേ വാനരാ ഭഗ്നഹതാവശേഷാഃ ।
പര്യംതമാശ്രിത്യ തദാ വിഷണ്ണാഃ ।
പ്രപിഡിതാംഗാ ദദൃശുഃ സുഘോരമ് ।
നരേംദ്രരക്ഷോഽധിപസംനിപാതമ് ॥ 158 ॥
സ തസ്യബാഹുംസഹതാലവൃക്ഷംസമുദ്യതംപന്നഗഭോഗകല്പമ് ।
ഇംദ്രാസ്ത്രയുക്തേനജഘാനരാമോബാണേനജാംഭൂനദചിത്രിതേന ॥ 159 ॥
സ കുംഭകര്ണസ്യഭുജോനികൃത്തഃപപാതഭൂമൌഗിരിസന്നികാശഃ ।
വിവേഷ്ടമാനോനിജാഘനവൃക്ഷാന് ശൈലാന്ശിലാവാനരരാക്ഷസാംശ്ച ॥ 160 ॥
തംഛിന്നബാഹുംസമവേക്ഷ്യരാമഃസമാപതംതംസഹസാനദംതമ് ।
ദ്വാവര്ധചംദ്രൌനിശിതൌപ്രഗൃഹ്യചിച്ഛേദപാദൌയുധിരാക്ഷസസ്യ ॥ 161 ॥
തൌതസ്യപാദൌപ്രദിശോദിശശ്ചഗിരേര്ഗുഹാശ്ചൈവമഹാര്ണവം ച ।
ലംകാം ച സേനാംകപിരാക്ഷസാനാംവിനാദയംതൌവിനിപേതതുശ്ച ॥ 162 ॥
നികൃത്തബാഹുദ്വിനികൃത്തപാദോവിദാര്യവക്ത്രംബഡബാമുഖാഭമ് ।
ദുദ്രാവരാമംസഹസാഭിഗര്ജന് രാഹുര്യഥാചംദ്രമിവാംതഽരിക്ഷേ ॥ 163 ॥
അപൂരയത്തസ്യമുഖംശിതാഗ്രൈരാമശ്ശരൈര്ഹേമപിനദ്ധപുംഖൈഃ ।
സ പൂര്ണവക്ത്രോ ന ശശാകവക്തുംചുകൂജകൃച്ഛ്രേണമുമൂര്ഛചാപി ॥ 164 ॥
അഥാദദേസൂര്യമരീചികല്പം സ ബ്രഹ്മദംഡാംതകകാകലകല്പമ് ।
അരിഷ്ടമൈംദ്രംനിശിതംസുപുംഖംരാമശ്ശരംമാരുതതുല്യവേഗമ് ॥ 165 ॥
തംവജ്രജാംഭൂനദചാരുപുംഖംപ്രദീപ്തസൂര്യജ്വലനപ്രകാശമ് ।
മഹേംദ്രവജ്രാശനിതുല്യവേഗംരാമഃപ്രചിക്ഷേപനിശാചരായ ॥ 166 ॥
സ സായകോരാഘവബാഹുചോദിതോദിശസ്സ്വഭാസാദശസംപ്രകാശയന് ।
വിധൂമവൈശ്വാനരഭീമദര്ശനോജഗാമശക്രാശനിവീര്യവിക്രമഃ ॥ 167 ॥
സ തന്മഹാപർവതകൂടസന്നിഭംവിവൃത്തദംഷ്ട്രംചലചാരുകുംഡലമ് ।
ചകര്തരക്ഷോധിപതേശ്ശിരസ്തദായഥൈവവൃത്രസ്യപുരാപുരംദരഃ ॥ 168 ॥
സ തന്മഹാപർവതകൂടസംനിഭമ് ।
സുവൃത്തദംഷ്ട്രം ചലചാരുകുംഡലമ് ।
ചകര്ത രക്ഷോഽധിപതേഃ ശിരസ്തദാ ।
യഥൈവ വൃത്രസ്യ പുരാ പുരംദരഃ ॥ 169 ॥
തദ്രാമബാണാഭിഹതംപപാതരക്ഷഃശിരഃപർവതസന്നികാശമ് ।
ബഭംജചര്യാഗൃഹഗോപുരാണിപ്രാകാരമുച്ചംതമപാതയച്ച ॥ 170 ॥
തച്ചാതികായംഹിമഹത്പ്രകാശംരക്ഷസ്തദാതോയനിധൌപപാത ।
ഗ്രാഹാന്പരാന് മീനവരാന്ഭുജംഗാന് മമര്ദഭൂമിച തദാവിവേശ ॥ 171 ॥
തസ്മിന്ഹതേബ്രാഹ്മണദേവശത്രൌമഹാബലേസംയതികുംഭകര്ണേ ।
ചചാലഭൂര്ഭൂമിധരാശ്ചസർവേഹര്ഷാച്ചദേവാസ്തുമുലംവിനേദുഃ ॥ 172 ॥
തതസ്തുദേവര്ഷിമഹര്ഷിപന്നഗാഃസുരാശ്ചഭൂതാനിസുപര്ണഗുഹ്യകാഃ ।
സയക്ഷഗംധർവഗണാനഭോഗതാഃപ്രഹര്ഷിതാരാമപരാക്രമേണ ॥ 173 ॥
തതസ്തുതേതസ്യവധേനഭൂരിണാമനസ്വിനോനൈരൃതരാജബാംധവാഃ ।
വിനേദുരുച്ചൈർവ്യഥിതാരഘൂത്തമംഹരിംസമീക്ഷ്യൈവയഥാസുരാര്ധിതാഃ ॥ 174 ॥
സ ദേവലോകസ്യതമോനിഹത്യസൂര്യോയഥാരാഹുമുഖാദ്വിമുക്തഃ ।
തഥാവ്യഭാസീദ്ധരിസൈന്യമധ്യേനിഹത്യരാമോയുധികുംഭകര്ണമ് ॥ 175 ॥
പ്രഹര്ഷമീയുര്ഭവശ്ചവാനരാഃപ്രബുദ്ധപദ്മപ്രതിമൈരിവാനനൈഃ ।
അപൂജയന് രാഘവമിഷ്ടഭാഗിനംഹതേരിസൌഭീമബലേദുരാസദമ് ॥ 176 ॥
സ കുംഭകര്ണംസുരസൈന്യമര്ധനം മഹത്സുയുദ്ധേഷുകദാചനാജിതമ് ।
നംദഹത്വാഭരതാഗ്രജോരണേമഹാസുരംവൃത്രമിവാമരാധിപഃ ॥ 177 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാംഡേ സപ്തഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
