શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ સપ્તષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
તેનિવૃત્તામહાકાયાશ્શ્રુત્વાંગદવચસ્તદા ।
નૈષ્ઠિકીંબુદ્ધિમાસ્થાયસર્વેસંગ્રામકાંક્ષિણઃ ॥ 1 ॥
સમુદીરિતવીર્યાસ્તેસમારોપિતવિક્રમાઃ ।
પર્યવસ્થાપિતાવાક્યૈરંગદેનવલીમુખાઃ ॥ 2 ॥
પ્રયાતાશ્ચગતાહર્ષંમરણેકૃતશ્ચયાઃ ।
ચક્રુસ્સુતુમુલંયુદ્ધંવાનરાસ્ત્યક્તજીવિતાઃ ॥ 3 ॥
અથવૃક્ષાન્મહાકાયાસ્સાનૂનિસુમહાંતિ ચ ।
વાનરાસ્તૂર્ણમુદ્યમ્યકુંભકર્ણમભિદ્રુતાઃ ॥ 4 ॥
કુંભકર્ણસ્સંકૃદ્ધોગદામુદ્યમ્યવીર્યવાન્ ।
અર્થયન્સમહાકાયસ્સમંતાદ્ વ્યક્ષિપદ્રિપૂન્ ॥ 5 ॥
શતાનિસપ્તચાષ્ટૌ ચ સહસ્રાણિ ચ વાનરાઃ ।
પ્રકીર્ણાઃશેરતેભૂમૌકુંભકર્ણેનપોધિતાઃ ॥ 6 ॥
ષોડશાષ્ટૌ ચ દશ ચ વિંશત્રતિંશસ્તથૈવ ચ ।
પરિક્ષિપ્ય ચ બાહુભ્યાંખાદન્વિપરિધાવતિ ॥ 7 ॥
ભક્ષ્યન્ ભૃશસંક્રુદ્ધોગરુડઃપન્નગાનિવ ।
કૃચ્છ્રેણચસમાશ્વસ્તાઃસંગમ્યચતતસ્તતઃ ॥ 8 ॥
વૃક્ષાદ્રિહસ્તાહરયસ્તસ્થુસ્સંગ્રામમૂર્થનિ ।
તતઃપર્વતમુત્પાટ્યદ્વિવિદઃપ્લવગર્ષભઃ ॥ 9 ॥
તમપ્રાપ્ય મહાકાયં તસ્ય સૈન્યેઽપતત્તતઃ ।
મમર્દાશ્વાન્ ગજાંશ્ચાપિ રથાંશ્ચાપિ નગોત્તમઃ ॥ 10 ॥
તમપ્રાપ્યમહાકાયંતસ્યસૈન્યેઽપતત્તધા ।
મમર્દાશ્વાન્ગજાંશ્ચાપિરથાંશ્ચાપિનગોત્તમઃ ॥ 11 ॥
તાનિચાન્યાનિરક્ષાંસિએવંચાન્યગદિરેઃશિરઃ ।
તચ્ચૈલવેગાભિહતંહતાશ્વંહતસારથિ ॥ 12 ॥
રક્ષસાંરુધિરક્લિન્નંબભૂવાયોધનંમહત્ ।
રથિનોવાનરેંદ્રાણાંશરૈઃકાલાંતકોપમૈઃ ॥ 13 ॥
શિરાંસિનર્દતાંજહ્રુસ્સહસાભીમનિસ્સ્વના ।
વાનરાશ્ચમહાત્માનસ્સમુત્પાટ્યમહાદ્રુમાન્ ॥ 14 ॥
રથાવશ્વાન્ગજાનુષ્ટ્રાન્રાક્ષસાનભ્યસૂદયન્ ।
હનુમાન્ શૈલશૃંગાણિશિલાશ્ચવિવિધાન્ દ્રુમાન્ ॥ 15 ॥
વવર્ષકુંભકર્ણસ્યશિરસ્યંબરમાસ્થિતઃ ।
તાનિપર્વતશૃંગાણિશૂલેન સ બિભેદ હ ॥ 16 ॥
બભંજવૃક્ષવર્ષં ચ કુંભકર્ણોમહાબલઃ ।
તતોહરીણાંતદનીકમુગ્રંદુદ્રાવશૂલંનિશિતંપ્રગૃહ્ય ।
તસ્થૌ સ તસ્યાપતતઃપુરસ્તાન્મહીધરાગ્રંહનુમાન્ પ્રગૃહ્ય ॥ 17 ॥
સ કુંભકર્ણંકુપિતોજઘાનવેગેનશૈલોત્તમભીમકાયમ્ ।
સ ચક્ષુભેતેનતદાભિભૂતોમેદાર્દ્રગાત્રોરુધિરાવસિક્તઃ ॥ 18 ॥
સ શૂલમાસાદ્યતટિત્પ્રકાશંગિરિર્યથાપ્રજ્વલિતાગ્રશૃંગમ્ ।
બાહ્વંતરેમારુતિમાજઘાનગુહોઽચલંક્રૌંચમિવોગ્રશક્ત્યા ॥ 19 ॥
શૂલનિર્ભિન્નમહાભુજાંતરઃપ્રવિહ્વલઃશોણિતમુદ્વમન્ મુખાત્ ।
નનાદભીમંહનુમાન્ મહાહવેયુગાંતમેઘસંતિતસ્વનોપમમ્ ॥ 20 ॥
તતોવિનેદુઃસહસાપ્રહૃષ્ટારક્ષોગણાસ્તંવ્યથિતંસમીક્ષ્ય ।
પ્લવંગમાસ્તુવ્યથિતાભયર્તાઃપ્રદુદ્રુવુઃસંયતિકુંભકર્ણાત્ ॥ 21 ॥
તતસ્તુનીલોબલવાન્ પર્યવસ્થાપયન્બલમ્ ।
પ્રવિચિક્ષેપશૈલાગ્રંકુંભકર્ણાયધીમતે ॥ 22 ॥
તદાપતંતંસંપ્રેક્ષ્યમુષ્ટિનાભિજઘાન હ ।
મુષ્ટિપ્રહારાભિહતંતચ્છૈલાગ્રંવ્યશીર્યત ॥ 23 ॥
સવિસ્ફુલિંગંસજ્વાલનિપપાતમહેતલે ।
ઋષભશ્શરભોનીલોગવાક્ષોગંધમાદનઃ ॥ 24 ॥
પંચવાનરશાર્દૂલાઃકુંબુકર્ણમુપાદ્રવન્ ।
શૈલૈર્વવૃક્ષૈસ્તલૈઃપાદૈર્મુષ્ટિભિશ્ચમહાબલાઃ ॥ 25 ॥
કુંભકર્ણંમહાકાયંસર્વતોઽભિપ્રદુદ્રુવુઃ ।
સ્પર્શાનિવપ્રહારાંસ્તાન્વેદ્વયાનો ન વિવ્યથે ॥ 26 ॥
ઋષભંતુમહાવેગંબાહુભ્યાંપરિષસ્વજે ।
કુંભકર્ણભુજાભ્યાંતુપીડિતોવાનરર્ષભઃ ॥ 27 ॥
નિપપાતર્ષભોભીમઃપ્રમુખાદ્વાંતશોણિતઃ ।
મુષ્ટિનાશરભંહત્વાજાનુનાનીલમાહવે ॥ 28 ॥
આજઘાનગવાક્ષંતુલેનેંદ્રરિપુસ્તદા ।
પાદેનાભ્યહનત્કૃદ્ધસ્તરસાગંધમાદનમ્ ॥ 29 ॥
દત્તપ્રહારવ્યથિતામુમુહુશ્શોણિતોક્ષિતાઃ ।
નિપેતુસ્તેતુમેદિન્યાંનિકૃત્તાઇવકિંશુકાઃ ॥ 30 ॥
તેષુવાનરમુખ્યેષુપાતિતેષુમહાત્મસુ ।
વાનરાણાંસહસ્રાણિકુંબકર્ણંપ્રદદ્રુવુઃ ॥ 31 ॥
તંશૈલમિવશૈલાભાઃસર્વેતુપ્લવગર્ષભાઃ ।
સમારુહ્યસમુત્પત્યદદંશુશ્ચમહાબલાઃ ॥ 32 ॥
તંનખૈર્ધશનૈશ્ચાપિમુષ્ટિભિર્બાહુભિસ્તથા ।
કુંભકર્ણંમહાબાહહુંતેજઘ્નુઃપ્લવગર્ષભાઃ ॥ 33 ॥
સ વાનરસહસ્ત્રૈરજિતઃ પર્વતોપમૈઃ ।
રરાજરાક્ષસવ્યાઘ્રોગિરિરાત્મરુહૈરિવ ॥ 34 ॥
બાહુભ્યાંવાનરાન્સર્વાન્પ્રગૃહ્ય સ મહાબલઃ ।
ભક્ષ્યામાસસંક્રુદ્ધોગરુડઃપન્નગાનિવ ॥ 35 ॥
પ્રક્ષિપ્તાઃકુંબકર્ણેનવક્ત્રેપાતાલસન્નિભે ।
નાસાપુટાભ્યાંનિર્જગ્મુઃકર્ણાભ્યાંચૈવવાનરાઃ ॥ 36 ॥
ભક્ષ્યન્ભૃશસંક્રુદ્ધો હરીન્ પર્વતસન્નિભઃ ।
બભંજવાનરાન્ સર્વાન્ સંક્રુદ્ધોરાક્ષસોત્તમઃ ॥ 37 ॥
માંસશોણિતસંક્લેદાકુર્વન્ ભૂમિં સ રાક્ષસઃ ।
ચચારહરિનૈન્યેષુકાલાનગિરિવમૂર્છિતઃ ॥ 38 ॥
યથા શુષ્કાણ્યરણ્યાનિ ગ્રીષ્મે દહતિ પાવકઃ ।
તથા વાનરસૈન્યાનિ કુંભકર્ણો દદાહ સઃ ॥ 39 ॥
યથાશુષ્કાણ્યરણ્યાનિગ્રીષ્મેદહતિપાવકઃ ।
તથાવાનરસૈન્યાનિકુંબકર્ણોવિનિર્દહત્ ॥ 40 ॥
તતસ્તેવધ્યમાનાસ્તુહતયૂથાવિનાયકાઃ ।
વાનરાભયસંવિગ્નાવિનેદુર્વિસ્વરંભૃશૈઃ ॥ 41 ॥
અનેકશોવધ્યમાનાઃકુંભકર્ણેનવાનરાઃ ।
રાઘવંશરણંજગ્મુર્વ્યથિતાઃભિન્નચેતસઃ ॥ 42 ॥
પ્રભગ્નાન્ વાનરાન્ દૃષ્ટવાવજ્રહસ્તાત્મજાત્મજઃ ।
અભ્યધાવતવેગેનકુંભકર્ણંમહાહવે ॥ 43 ॥
શૈલશૃંગંમહદ્ગૃહ્યવિનદંશ્ચમુહુર્મુહુઃ ।
ત્રાસયન્રાક્ષસાન્સર્વાન્ કુંભકર્ણપદાનુગાન્ ॥ 44 ॥
ચિક્ષેપશૈલશિખરંકુંભકર્ણસ્યમૂર્ધનિ ।
સ તેનાભિહતોમૂર્ધ્નિશૈલેનેંદ્રરિપુસ્તદા ॥ 45 ॥
કુંભકર્ણઃપ્રજજ્વાલક્રોધેનમહતાતદા ।
સોઽભ્યધાવતવેગેનવાલિપુત્રમમર્ષણમ્ ॥ 46 ॥
કુંભકર્ણોમહાનાદસ્ત્રાસયન્ સર્વવાનરાન્ ।
શૂલંસસર્જવૈરોષાદંગદેતુમહાબલઃ ॥ 47 ॥
ત માપતંતંબુદ્ધ્વાતુયુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ ।
લાઘવાન્મોચયામાબલવાન્ વાનરર્ષભઃ ॥ 48 ॥
ઉત્પત્યચૈનંતરસાતલેનોરસ્યતાડયત્ ।
સ તેનાભિહતઃકોપાત્પ્રમુમોહાચલોપમઃ ॥ 49 ॥
સ લબ્દસંજ્ઞોબલવાન્મુષ્ટિમાવર્ત્યરાક્ષસઃ ।
અપહાસ્તેનચિક્ષેપવિસંજ્ઞઃ સ પપાત હ ॥ 50 ॥
તસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલેવિસંજ્ઞેપતિતેભુવિ ।
તચ્છૂલંસમુપાદાયસુગ્રીવમભિદુદ્રુવે ॥ 51 ॥
તમાપતંતંસંપ્રેક્ષ્યકુંભકર્ણંમહાબલમ્ ।
ઉત્પપાતતદાવીરસ્સુગ્રીવોવાનરાધિપઃ ॥ 52 ॥
સ પર્વતાગ્રમુત્ક્ષિપ્યસમાવિધ્યમહાબલઃ ।
અભિદુદ્રાવવેગેનકુંભકર્ણંમહાબલમ્ ॥ 53 ॥
તમાપતંતંસંપ્રેક્ષ્યકુંભકર્ણઃપ્લવંગમમ્ ।
તસ્થૌવિવૃતસર્વાંગોવાનરેંદ્રસ્યસમ્મુખઃ ॥ 54 ॥
કપિશોણિતદિગ્ધાંગંભક્ષ્યંતંપ્લવંગમાન્ ।
કુંભકર્ણંસ્થિતંદૃષ્ટવાસુગ્રીવોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 55 ॥
ત્વજતદ્વાનરાનીકંપ્રાકૃતૈઃકિંકરિષ્યસિ ।
સહસ્વૈકંનિપાતંમેપર્વતસ્યાસ્યરાક્ષસ ॥ 56 ॥
તદ્વાક્યંહરિરાજસ્યસત્ત્વધૈર્યસમન્વિતમ્ ।
શ્રુત્વારાક્ષસશાર્દૂલઃકુંભકર્ણોઽબ્રવીદ્વચઃ ॥ 57 ॥
પ્રજાપતેસ્તુપૌત્રસ્ત્વંતથૈવરક્ષરજસ્સુતઃ ।
શ્રુતપૌરુષસંપન્નઃકસ્માદ્ગર્જસિવાનર ॥ 58 ॥
સ કુંભકર્ણસ્યવચોનિશમ્યવ્યાવિધ્યશૈલંસહસામુમોચ ।
તેનાજઘાનોરસિકુંભકર્ણંશૈલેનવજ્રાશનિસન્નિભેન ॥ 59 ॥
તચ્છૈલશૃંગંસહસાવિકીર્ણંભુજાંતરેતસ્યતદાવિશાલે ।
તતોનિષેદુઃસહસાપ્લવંગારક્ષોગણાશ્ચાપિમુદાવિનેદુઃ ॥ 60 ॥
સ શૈલશૃંગાભિહતશ્ચુકોપનનાદરોષાચ્ચવિવૃત્યવક્ત્રમ્ ।
વ્યાવિધ્યશૂલં ચ તટિત્પ્રકાશંચિક્ષેપહર્યૃક્ષિપતેર્વધાય ॥ 61 ॥
તત્કુંભકર્ણસ્યભુજપ્રવિદ્ધંશૂલંશિતંકાંચનદામજુષ્ટમ્ ।
ક્ષિપ્રંસમુત્પત્યનિગૃહ્યદોર્ભ્યાંબભંજવેગેનસુતોઽનિલસ્ય ॥ 62 ॥
કૃતંભારસહસ્રસ્યશૂલંકાલાયસંમહત્ ।
બભંજજાનુમારોપ્યતદાહૃષ્ટઃપ્લવંગમઃ ॥ 63 ॥
શૂલંભગ્નંહનુમતાદૃષ્ટવાવાનરવાહિની ।
હૃષ્ટાનનાદબહુશસ્સર્વતશ્ચાપિદુદ્રુવે ॥ 64 ॥
બભૂવથપરિત્રસ્તોરાક્ષસોવિમુખોઽભવત્ ।
સિંહનાદં ચ તેચક્રુઃપ્રહૃષ્ટાવનગોચરાઃ ॥ 65 ॥
મારુતિંપૂજયાંચક્રુર્દૃષ્ટવાશૂલંતથાગતમ્ ।
સ તત્તથાભગ્નમવેક્ષ્યશૂલંચુકોપરક્ષોધિપતિર્મહાત્મા ।
ઉત્પાટ્યલંકામલયાત્સશૃંગંજઘાનસુગ્રીવમુપેત્યતેન ॥ 66 ॥
સ શૈલશૃંગાભિહતોવિસંજ્ઞઃપપાતભૂમૌયુધિવાનરેંદ્રઃ ।
તંપ્રેક્ષ્યભૂમૌપતિતંવિસંજ્ઞનેદુઃપ્રહૃષ્ટાસ્ત્વથયાતુધાનાઃ ॥ 67 ॥
મભ્યુપેત્યાદ્ભુતઘોરવીર્યં સ કુંભકર્ણોયુધિવાનરેંદ્રમ્ ।
જહારસુગ્રીવમભિપ્રગૃહ્યયથાનિલોમેઘમતિપ્રચંડઃ ॥ 68 ॥
સ તંમહામેઘનિકાશરૂપમુત્પાટ્યગચ્છન્યુધિકુંભકર્ણઃ ।
રરાજમેરુપ્રતિમાનરૂપોમેરુર્યથાભ્યુછ્રચિતઘોરશૃંગઃ ॥ 69 ॥
તતસ્તમાદાયજગામવીરસ્સંસ્તૂયમાનોયુધિરાક્ષસેંદ્રૈઃ ।
શૃણ્વન્નિનાદંત્રિદિવાલયાનાંપ્લવંગરાજગ્રહવિસ્મિતાનામ્ ॥ 70 ॥
તતસ્તમાદાયતદા સ મેનેહરીંદ્રમિંદ્રોપમમિંદ્રવીર્યઃ ।
અસ્મિન્ હતેસર્વમિદંહતંસ્યાત્સરાઘવંસૈન્યમિતીંદ્રશત્રુઃ ॥ 71 ॥
વિદ્રુતાંવાહિનીંદૃષ્ટવાવાનરાણામિતસ્તતઃ ।
કુંભકર્ણેનસુગ્રીવંગૃહીતંચાપિવાનરમ્ ॥ 72 ॥
હનુમાંશ્ચિંતયામાસમતિમાન્ મારુતાત્મજઃ ।
એવંગૃહીતેસુગ્રીવેકિંકર્તવ્યંમયાભવેત્ ॥ 73 ॥
યદ્વૈન્યાયંમયાકર્તુંતત્કરિષ્યામિસર્વધા ।
ભૂત્વાપર્વતસંકાશોનાશયિષ્યામિરાક્ષસમ્ ॥ 74 ॥
મયાહતેસંયતિકુંભકર્ણેમહાબલેમુષ્ટિવિશીર્ણદેહે ।
વિમોચિતેવાનરપાર્થિવે ચ ભવંતુહૃષ્ટાઃપ્લવગાસ્સમસ્તાઃ ॥ 75 ॥
અથવાસ્વયમપ્યેષમોક્ષંપ્રાપ્સ્યતિપાર્થિવ ।
ગૃહીતોઽયંયદિભવેત્રિદશૈસ્સાસુરોરગૈઃ ॥ 76 ॥
મન્યે ન તાવદાત્માનંબુધ્યતેવાનરાધિપઃ ।
શૈલપ્રહારાભિહતઃકુંભકર્ણેનસંયુગે ॥ 77 ॥
અયંમુહૂર્તાત્સુગ્રીવોલબ્દસંજ્ઞોમહાહવે ।
આત્મનોવાનરાણાં ચ યત્પથ્યંતત્કરિષ્યતિ ॥ 78 ॥
મયાતુમોક્ષિતસ્યાસ્યસુગ્રીવસ્યમહાત્મનઃ ।
અપ્રીતિશ્ચભવેત્કષ્ટાકીર્તિનાશશ્ચશાશ્વતઃ ॥ 79 ॥
તસ્માન્મુહૂર્તંકાંક્ષિષ્યેવિક્રમંપાર્થિવસ્યતુ ।
ભિન્નં ચ વાનરાનીકંતાવદાશ્વાસયામ્યહમ્ ॥ 80 ॥
ઇત્યેવંચિંતયિત્વાતુહનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ભૂયઃસંસ્તંભયામાસવાનરાણાંમહાચમૂમ્ ॥ 81 ॥
સ કુંભકર્ણોઽથવિવેશલંકાંસ્પુરંતમાદાયમહાકપિંતમ્ ।
વિમાનચર્યાગૃહગોપુરસ્થૈઃપુષ્પાગ્ય્રવર્ષૈરવકીર્યમાણઃ ॥ 82 ॥
લાજગંધોદવર્ષૈસ્તુસિચ્યમાનશ્સનૈશ્શનૈઃ ।
રાજવીથ્યાસ્તુશીતત્વાત્સંજ્ઞાંપ્રાપમહાબલઃ ॥ 83 ॥
તતસ્સસંજ્ઞામુપલભ્યકૃચ્છ્રાદ્બલીયસસ્તસ્યભુજાંતરસ્થઃ ।
અવેક્ષમાણઃપુરસાજમાર્ગંવિચિંતયામાસમુહુર્મહાત્મા ॥ 84 ॥
એવંગૃહીતેનકથંનુનામશક્યંમયાસંપ્રતિકર્તુમદ્ય ।
તથાકરિષ્યામિયથાહરીણાંભવિષ્યતીષ્ટં ચ હિતં ચ કાર્યમ્ ॥ 85 ॥
તતઃકરાગ્રૈઃસહસાસમેત્યરાજાહરીણામમરેંદ્રશત્રુમ્ ।
ખરૈશ્ચકર્ણૌદશનૈશ્ચનાસાંદદંશપાર્શ્વેષુ ચ કુંભકર્ણમ્ ॥ 86 ॥
સ કુંભકર્ણોહૃતકર્ણનાસોવિદારિતસ્તેનરદૈર્નખૈશ્ચ ।
રોષાભિભૂતઃક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃસુગ્રીવમાવિધ્યપિપેષભૂમૌ ॥ 87 ॥
સ ભૂતલેભીમબલાભિપિષ્ટસ્સુરારિભિસ્સ્સૈરભિહન્યમાનઃ ।
જગામખંવેગવદભ્યુપેત્યપુનશ્ચરામેણસમાજગામ ॥ 88 ॥
કર્ણનાસાવિહીનસ્તુકુંભકર્ણોમહાબલઃ ।
રરાજશોણિતૈઃસિક્તોગિરિઃપ્રસ્રવણૈરિવ ॥ 89 ॥
શોણિતાર્દ્રોમહાકાયોરાક્ષસોભીમવિક્રમઃ ।
યુદ્ધાયાભિમુખોભીમોમનશ્ચક્રેનિશાચરઃ ॥ 90 ॥
નીલાંજનચયપ્રખ્યાઃ સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ ।
યુદ્ધાયાભિમુખો ભીમો મનશ્ચક્રે નિશાચરઃ ॥ 91 ॥
ગતેતુતસ્મિન્ સુરરાજશત્રુઃક્રોધાત્પ્રદુદ્રાવરણાયભૂયઃ ।
અનાયુધોઽસ્મીતિવિચિંત્યરૌદ્રોઘોરંતદામુદ્ગરમાસસાદ ॥ 92 ॥
તતસ્સપુર્યાસ્સસહસામહાત્માનિષ્ક્રમ્યતદ્વાનરસૈન્યમુગ્રમ્ ।
બભક્ષરક્ષોયુધિકુંભકર્ણઃપ્રજાયુગાંતાનગિરિવપ્રવૃદ્ધઃ ॥ 93 ॥
બુભુક્ષિતઃ શોણિતમાંસગૃધ્નુઃ ।
પ્રવિશ્ય તદ્વાનરસૈન્યમુગ્રમ્ ।
ચખાદ રક્ષાંસિ હરીન્પિશાચાન્ ।
ઋક્ષાંશ્ચ મોહાદ્યુધિ કુંભકર્ણઃ ।
યથૈવ મૃત્યુર્હરતે યુગાંતે ।
સ ભક્ષયામાસ હરીંશ્ચ મુખ્યાન્ ॥ 94 ॥
એકંદ્વૌત્રીન્ બહૂન્ ક્રુદ્ધોવાનરાન્સહરાક્ષસૈઃ ।
સમાદાયૈકહસ્તેનપ્રચિક્ષેપત્વરન્મુખે ॥ 95 ॥
સંપ્રસ્રવંસ્તદામેદશ્શોણિતે ચ મહાબલઃ ।
વધ્યમાનોનગેંદ્રાગ્રૈર્ભક્ષ્યામાસવાનરાન્ ॥ 96 ॥
તેભક્ષ્યમાણાહરયોરામંજુગ્મુસ્તદાગતિમ્ ।
કુંભકર્ણોભૃશંક્રુદ્ધઃકપીન્ ખાદન્ પ્રધાવતિ ॥ 97 ॥
શતાનિસપ્તચાષ્ટૌ ચ વિંશત્રતિંશત્તથૈવ ચ ।
સંપરિષ્વજ્યબાહુભ્યાંખાદવનિપરિધાવતિ ॥ 98 ॥
મેદોવસાશોણિતદિગ્ધગાત્રઃ ।
કર્ણાવસક્તગ્રથિતાંત્રમાલઃ ।
વવર્ષશૂલાનિ સુતીક્ષણદંષ્ટ્રઃ ।
કાલો યુગાંતસ્થ ઇવ પ્રવૃદ્ધઃ ॥ 99 ॥
તસ્મિન્ કાલેસુમિત્રાયાઃપુત્રઃપરબલાર્દનઃ ।
ચકારલક્ષ્મણઃક્રુદ્ધોયુદ્ધંપરપુરંજયઃ ॥ 100 ॥
સ કુંભકર્ણસ્યશરાન્ શરીરેસપ્તવીર્યવાન્ ।
નિચખાદાદદેચાન્યાવનિસસર્જ ચ લક્ષ્મણઃ ॥ 101 ॥
પીડ્યમાનસ્તદસ્ત્રંતુવિશેષંતત્સરાક્ષસઃ ।
તતશ્ચુકોપબલવાન્સુમિત્રાનંદવર્દનઃ ॥ 102 ॥
અથાસ્યકવચંશુભ્રંજાંભૂનદમયંશુભમ્ ।
પ્રચ્છાદયામાસશરૈસ્સંધ્યાભ્રમિવમારુતઃ ॥ 103 ॥
નીલાંજનચયપ્રખ્યાઃ શૈરૈઃ કાંચનભૂષણૈઃ ।
આપીડ્યમાનઃ શુશુભે મેઘૈઃ સૂર્ય ઇવાંશુમાન્ ॥ 104 ॥
તતસ્સરાક્ષસોભીમસ્સુમિત્રાનંદવર્ધનમ્ ।
સાવજ્ઞમેવપ્રોવાચવાક્યંમેઘૌઘનિસ્સ્વનઃ ॥ 105 ॥
અંતકસ્યાપ્યકષ્ટેન યુધિ જેતારમાહવે ।
યુધ્યતામામભીતેનખ્યાપિતાવીરતાત્વયા ॥ 106 ॥
પ્રગૃહીતાયુધસ્યેહમૃત્યોરિવમહામૃધે ।
તિષ્ઠન્નપ્રગ્રતઃપૂજ્યઃકિમુયુદ્ધપ્રદાયકઃ ॥ 107 ॥
ઐરાવતંબલેનસમારૂઢોવૃતઃસર્વામરૈઃપ્રભુઃ ।
નૈવશક્રોઽપિસમરેસ્થિતપૂર્વઃકદાચન ॥ 108 ॥
અદ્યત્વયાહમ્સૌમિત્રેબાલેનાપિ , નાપિપરાક્રમૈઃ ।
તોષિતોગંતુમિચ્છામિત્યામનુજ્ઞાપ્યરાઘવમ્ ॥ 109 ॥
યત્તુવીર્યબલોત્સાહૈસ્તોષિતોઽહંરણેત્વયા ।
રામમેવૈકમિચ્છામિહંતુંયસ્મિન્ હતેહતમ્ ॥ 110 ॥
રામેમયાત્રનિહતેયેઽન્યેસ્થાસ્યંતિસંયુગે ।
તાનહંયોધયિષ્યામિસ્વબલેનપ્રમાથિના ॥ 111 ॥
ઇત્યુક્તવાક્યંતદ્રક્ષઃપ્રોવાચસ્તુતિસંહિતમ્ ।
મૃધેઘોરતરંવાક્યંસૌમિત્રિઃપ્રહસન્નિવ ॥ 112 ॥
યસ્ત્વંશક્રાદિભિર્વરૈરસહ્યઃપ્રાપ્યપૌરુષમ્ ।
તત્સત્યંનાન્યથાવીરદૃષ્ટસ્તેઽદ્યપરાક્રમઃ ॥ 113 ॥
એષદાશરથીરામસ્તિષ્ઠત્યદ્રિરિવાચલઃ ।
ઇતિશ્રુત્વાહ્યનાદૃત્યલક્ષ્મણં સ નિશાચરઃ ॥ 114 ॥
અતિક્રમ્ય ચ સૌમિત્રિંકુંભકર્ણોમહાબલઃ ।
રામમેવાભિદુદ્રાવકંપયન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 115 ॥
અથદાશરથીંરામોરૌદ્રમસ્ત્રંપ્રયોજયન્ ।
કુંભકર્ણસ્યહૃદયેસસર્જનિશિતાન્ શરાન્ ॥ 116 ॥
તસ્યરામેણવિદ્ધસ્યસહસાભિપ્રધાવતઃ ।
અંગાલમિશ્રાઃક્રુદ્ધસ્યમુખાન્નિશ્ચેરુરર્ચિષઃ ॥ 117 ॥
રામાસ્ત્રવિદ્ધોઘોરંવૈનદન્રાક્ષસપુંગવઃ ।
અભ્યધાવતસંકૃદ્ધોહરીન્ નિદ્રાવયન્ રણે ॥ 118 ॥
તસ્યોરસિનિમગ્નાસ્તેશરાબર્હિણવાસસઃ ।
હસ્તાચ્છાસ્યપરિભ્રષ્ટાગદાચોર્વ્યાંપપાત હ ॥ 119 ॥
આયુધાનિ ચ સર્વાણિવિપ્રાકીર્યંતભૂતલે ।
સ નિરાયુધમાત્માનંયદામેનેમહાબલઃ ॥ 120 ॥
મુષ્ટિભ્યાં ચ ચરણાભ્યાં ચ ચકારકદનંમહત્ ।
સ બાણૈરતિવિદ્ધાંગઃક્ષતજેનસમુક્ષિતઃ ॥ 121 ॥
રુધિરંપરિસુસ્રાવગિરિઃપ્રસ્રવણંયથા ।
સ તીવ્રેણ ચ કોપેનરુધિરેણ ચ મૂર્છિતઃ ॥ 122 ॥
વાનરાન્રાક્ષસાનૃક્ષાન્ખાદન્વિપરિધાવતિ ।
અથશૃંગંસમાવિધ્યભીમંભીમપરાક્રમઃ ।
ચિક્ષેપરામમુદ્ધિશ્યબલવાનંતકોપમઃ ॥ 123 ॥
અપ્રાપ્તમંતરારામઃસપ્તભિસ્તમજિહ્મગૈઃ ।
ચિચ્છેદગિરિશૃંગંતંપુનઃસંધાયકાર્મુકમ્ ॥ 124 ॥
તતસ્તુરામોધર્માત્માતસ્યશૃંગંમહત્તદા ॥ 125 ॥
શરૈઃકાંચનચિત્રાંગૈશ્ચિચ્છેદપુરુષર્ષભઃ ।
તન્મેરુશિખરાકારંદ્યોતમાનમિવશ્રિયા ॥ 126 ॥
દ્વેશતેવાનરાણાં ચ પતમાનમપાતયત્ ।
તસ્મિન્ કાલે સ ધર્માત્માલક્ષ્મણોરામમબ્રવીત્ ॥ 127 ॥
કુંભકર્ણવધેયુક્તોયોગાન્ પરિમૃશન્બહૂન્ ।
નૈવાયંવાનરાન્રાજન્નવિજાનાતિરાક્ષસાન્ ॥ 128 ॥
મત્તશ્શોણિતગંધે ન સ્વાન્ પરાંશ્ચૈવખાદતિ ।
સાધ્વેનમધિરોહસ્તુસર્વતોવાનરર્ષભાઃ ॥ 129 ॥
યૂથપાશ્ચયથામુખ્યાસ્તિષ્ઠંત્વસ ।
અપ્યયંદુર્મતિઃકાલેગુરુભારપ્રપીડિતઃ ॥ 130 ॥
પ્રપતન્રાક્ષસોભૂમૌનાન્યાન્હન્યાત્લ્પવંગમાન્ ।
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારાજપુત્રસ્યધીમતઃ ॥ 131 ॥
તેસમારુરુહુર્હૃષ્ટાઃકુંભકર્ણંપ્લવંગમાઃ ।
કુંભકર્ણસ્તુસંકૃદ્ધસ્સમારૂઢઃપ્લવંગમૈઃ ॥ 132 ॥
વ્યધૂનયત્તાન્વેગેનદુષ્ટહસ્તીવહસ્તિપાન્ ।
તાન્ ંદૃષ્ટવાનિર્ધુતાન્રામોદુષ્ટોઽયમિતિરાક્ષસઃ ॥ 133 ॥
સમુત્પપાતવેગેનધનુરુત્તમમાદદે ।
ક્રોધરક્તેક્ષણોવીરોનિર્દહન્નિવચક્ષુષા ॥ 134 ॥
રાઘવોરાક્ષસંરોષાભિદુદ્રાવવેગિતઃ ।
યૂથપાન્હર્ષયન્સર્વાન્કુંભકર્ણભયાર્દિતાન્ ॥ 135 ॥
સ ચાપમાદાયભુજંગકલ્પંધૃઢજ્યમુગ્રંતપનીયચિત્રમ્ ।
હરીન્ સમાશ્વાસ્યસમુત્પપાતરામોનિબદ્ધોત્તમતૂણબાણઃ ॥ 136 ॥
સ વાનરગણૈસ્તૈસ્તુવૃતઃપરમદુર્જયઃ ।
લક્ષ્મણાનુચરોરામસ્સંપ્રતસ્થેમહાબલઃ ॥ 137 ॥
સ દદર્શમહાત્માનંકિરીટિનમરિંદમમ્ ।
શોણિતાવૃતરક્તાક્ષંકુંભકર્ણંમહાબલમ્ ॥ 138 ॥
સર્વાન્ સમભિધાવંતંયથારુષ્ટંદિશાગજમ્ ।
માર્ગમાણંહરીન્કક્રુદ્ધંરાક્ષસૈઃપરિવારિતમ્ ॥ 139 ॥
વ્નિધ્યમંદરસંકાશંકાંચનાંગદભૂષણમ્ ।
સ્રવંતંરુધિરંવક્ત્રાદ્વર્ષામેઘમિવોથતિતમ્ ॥ 140 ॥
જિહ્વયાપરિલિહ્યંતંસૃક્કિણીશોણિતેક્ષણમ્ ।
મૃદ્નંતંવાનરાનીકંકાલાંતકયમોપમમ્ ॥ 141 ॥
તંદૃષ્ટવારાક્ષસશ્રેષ્ઠંપ્રદીપ્તાનલવર્ચસમ્ ।
વિસ્ફારયામાસતદાકાર્મુકંપુરુષર્ષભઃ ॥ 142 ॥
સ તસ્યચાપનિર્ઘોષાત્કુપિતોરાક્ષસર્ષભઃ ।
અમૃષ્યમાણસ્તંઘોષમભિદુદ્રાવરાઘવમ્ ॥ 143 ॥
તતસ્તુવાતોદ્ધતમેઘકલ્પંભુજંગરાજોત્તમભોગબાહુમ્ ।
તમાપતંતંધરણીરાભમુવાચરામોકુંભકર્ણમ્ ॥ 144 ॥
આગચ્છરક્ષોધિપમાવિષાદમવસ્થિતોઽહંપ્રગૃહીતચાપઃ ।
અવેહિમાંરાક્ષસવંશનાશનંયસ્ત્વંમુહૂર્તાદ્ભવિતા ॥ 145 ॥
રામોઽયમિતિવિજ્ઞાયજહાસવિકૃતસ્વનમ્ ।
અભ્યધાવતસંકકૃદ્ધોહરીવનિદ્રાવયન્રણે ॥ 146 ॥
પાતયન્નિવસર્વેષાંહૃદયનિવનૌકસામ્ ।
પ્રહસ્યવિકૃતંભીમંસમેઘસંતિતોપમમ્ ॥ 147 ॥
કુંભકર્ણોમહાતેજારાઘવંવાક્યમબ્રવીત્ ।
નાહંવિરાધોવિજ્ઞેયો ન કબંદઃખરો ન ચ ।
ન વાલી ન ચ મારીચઃકુંભકર્ણઃસમાગતઃ ॥ 148 ॥
પશ્યમેમુદ્ગરંભીમંસર્વકાલાયસંમહત્ ।
અનેનનિર્જિતાદેવાદાનવાશ્ચપુરામયા ॥ 149 ॥
વિકર્ણનાસ ઇતિ માં નાવજ્ઞાતું ત્વમર્હસિ ।
સ્વલ્પાપિ હિ ન મે પીડા કર્ણનાસાવિનાશનાત્ ॥ 150 ॥
દર્શયેક્ષ્વાકુશાર્દૂલવીર્યંગાત્રેષુમેલઘુ ।
તતસ્ત્વાંભક્ષયિષ્યામિદૃષ્ટપૌરુષવિક્રમમ્ ॥ 151 ॥
સ કુંભકર્ણસ્યવચોનિશમ્યરામસ્સુપુંખાન્ વિસસર્જન્ ।
તૈરાહતોવજ્રસમવેગૈર્નચુક્ષુભે ન વ્યથતેસુરારિઃ ॥ 152 ॥
યૈસ્સાયકૈસ્સાલવરાનિકૃત્તાવાલીહતોવાનરપુંગવશ્ચ ।
તેકુંભકર્ણસ્યતદાશરીરંવજ્રોપમં ન વ્યધયાંપ્રચક્રુઃ ॥ 153 ॥
સ વારિધારાઇવસાયકાસ્તાન્ પિબન્ શરીરેણમહેંદ્રશત્રુઃ ।
જઘાનરામસ્યશરપ્રવેગંવ્યાવિધ્યતંમુગ્રવેગમ્ ॥ 154 ॥
તતસ્તુરક્ષઃક્ષતજાવલિપ્તંવિત્રાસનંદેવમહચમૂનામ્ ।
વ્યાવિધ્યતંમુદ્ગરમુગ્રવેગંનિદ્રાવયામાસચમૂંમ્ ॥ 155 ॥
વાયવ્યમાદાયતતોમહાસ્ત્રંરામઃપ્રચિક્ષેપનિશાચરાય ।
સમુદ્ગરંતેનજઘાનબાહું સ કૃત્તબાહુસ્તુમુલંનાદ ॥ 156 ॥
તેવાનરાભગ્નહતાવશેષાઃપર્યંતમાશ્રિત્યતદાવિષણ્ણાઃ ।
પ્રપીડિતાંગાદદૃશુસ્સુઘોરંનરેંદ્રરક્ષોધિપન્નિપાતમ્ ॥ 157 ॥
તે વાનરા ભગ્નહતાવશેષાઃ ।
પર્યંતમાશ્રિત્ય તદા વિષણ્ણાઃ ।
પ્રપિડિતાંગા દદૃશુઃ સુઘોરમ્ ।
નરેંદ્રરક્ષોઽધિપસંનિપાતમ્ ॥ 158 ॥
સ તસ્યબાહુંસહતાલવૃક્ષંસમુદ્યતંપન્નગભોગકલ્પમ્ ।
ઇંદ્રાસ્ત્રયુક્તેનજઘાનરામોબાણેનજાંભૂનદચિત્રિતેન ॥ 159 ॥
સ કુંભકર્ણસ્યભુજોનિકૃત્તઃપપાતભૂમૌગિરિસન્નિકાશઃ ।
વિવેષ્ટમાનોનિજાઘનવૃક્ષાન્ શૈલાન્શિલાવાનરરાક્ષસાંશ્ચ ॥ 160 ॥
તંછિન્નબાહુંસમવેક્ષ્યરામઃસમાપતંતંસહસાનદંતમ્ ।
દ્વાવર્ધચંદ્રૌનિશિતૌપ્રગૃહ્યચિચ્છેદપાદૌયુધિરાક્ષસસ્ય ॥ 161 ॥
તૌતસ્યપાદૌપ્રદિશોદિશશ્ચગિરેર્ગુહાશ્ચૈવમહાર્ણવં ચ ।
લંકાં ચ સેનાંકપિરાક્ષસાનાંવિનાદયંતૌવિનિપેતતુશ્ચ ॥ 162 ॥
નિકૃત્તબાહુદ્વિનિકૃત્તપાદોવિદાર્યવક્ત્રંબડબામુખાભમ્ ।
દુદ્રાવરામંસહસાભિગર્જન્ રાહુર્યથાચંદ્રમિવાંતઽરિક્ષે ॥ 163 ॥
અપૂરયત્તસ્યમુખંશિતાગ્રૈરામશ્શરૈર્હેમપિનદ્ધપુંખૈઃ ।
સ પૂર્ણવક્ત્રો ન શશાકવક્તુંચુકૂજકૃચ્છ્રેણમુમૂર્છચાપિ ॥ 164 ॥
અથાદદેસૂર્યમરીચિકલ્પં સ બ્રહ્મદંડાંતકકાકલકલ્પમ્ ।
અરિષ્ટમૈંદ્રંનિશિતંસુપુંખંરામશ્શરંમારુતતુલ્યવેગમ્ ॥ 165 ॥
તંવજ્રજાંભૂનદચારુપુંખંપ્રદીપ્તસૂર્યજ્વલનપ્રકાશમ્ ।
મહેંદ્રવજ્રાશનિતુલ્યવેગંરામઃપ્રચિક્ષેપનિશાચરાય ॥ 166 ॥
સ સાયકોરાઘવબાહુચોદિતોદિશસ્સ્વભાસાદશસંપ્રકાશયન્ ।
વિધૂમવૈશ્વાનરભીમદર્શનોજગામશક્રાશનિવીર્યવિક્રમઃ ॥ 167 ॥
સ તન્મહાપર્વતકૂટસન્નિભંવિવૃત્તદંષ્ટ્રંચલચારુકુંડલમ્ ।
ચકર્તરક્ષોધિપતેશ્શિરસ્તદાયથૈવવૃત્રસ્યપુરાપુરંદરઃ ॥ 168 ॥
સ તન્મહાપર્વતકૂટસંનિભમ્ ।
સુવૃત્તદંષ્ટ્રં ચલચારુકુંડલમ્ ।
ચકર્ત રક્ષોઽધિપતેઃ શિરસ્તદા ।
યથૈવ વૃત્રસ્ય પુરા પુરંદરઃ ॥ 169 ॥
તદ્રામબાણાભિહતંપપાતરક્ષઃશિરઃપર્વતસન્નિકાશમ્ ।
બભંજચર્યાગૃહગોપુરાણિપ્રાકારમુચ્ચંતમપાતયચ્ચ ॥ 170 ॥
તચ્ચાતિકાયંહિમહત્પ્રકાશંરક્ષસ્તદાતોયનિધૌપપાત ।
ગ્રાહાન્પરાન્ મીનવરાન્ભુજંગાન્ મમર્દભૂમિચ તદાવિવેશ ॥ 171 ॥
તસ્મિન્હતેબ્રાહ્મણદેવશત્રૌમહાબલેસંયતિકુંભકર્ણે ।
ચચાલભૂર્ભૂમિધરાશ્ચસર્વેહર્ષાચ્ચદેવાસ્તુમુલંવિનેદુઃ ॥ 172 ॥
તતસ્તુદેવર્ષિમહર્ષિપન્નગાઃસુરાશ્ચભૂતાનિસુપર્ણગુહ્યકાઃ ।
સયક્ષગંધર્વગણાનભોગતાઃપ્રહર્ષિતારામપરાક્રમેણ ॥ 173 ॥
તતસ્તુતેતસ્યવધેનભૂરિણામનસ્વિનોનૈરૃતરાજબાંધવાઃ ।
વિનેદુરુચ્ચૈર્વ્યથિતારઘૂત્તમંહરિંસમીક્ષ્યૈવયથાસુરાર્ધિતાઃ ॥ 174 ॥
સ દેવલોકસ્યતમોનિહત્યસૂર્યોયથારાહુમુખાદ્વિમુક્તઃ ।
તથાવ્યભાસીદ્ધરિસૈન્યમધ્યેનિહત્યરામોયુધિકુંભકર્ણમ્ ॥ 175 ॥
પ્રહર્ષમીયુર્ભવશ્ચવાનરાઃપ્રબુદ્ધપદ્મપ્રતિમૈરિવાનનૈઃ ।
અપૂજયન્ રાઘવમિષ્ટભાગિનંહતેરિસૌભીમબલેદુરાસદમ્ ॥ 176 ॥
સ કુંભકર્ણંસુરસૈન્યમર્ધનં મહત્સુયુદ્ધેષુકદાચનાજિતમ્ ।
નંદહત્વાભરતાગ્રજોરણેમહાસુરંવૃત્રમિવામરાધિપઃ ॥ 177 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે સપ્તષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
