શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ પ્રથમસ્સર્ગઃ ।
સ તાં પુષ્કરિણીં ગત્વા પદ્મોત્પલઝષાકુલામ્ ।
રામસ્સૌમિત્રિ સહિતો વિલલાપાકુલેંદ્રિયઃ ॥ 1 ॥
તસ્ય દૃષ્ટ્વૈવ તાં હર્ષાદિંદ્રિયાણિ ચકંપિરે ।
સ કામવશમાપન્નસ્સૌમિત્રિમિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
સૌમિત્રે શોભતે પંપા વૈદૂર્યવિમલોદકા ।
ફુલ્લપદ્મોત્પલવતી શોભિતા વિવિધૈર્દ્રુમૈઃ ॥ 3 ॥
સૌમિત્રે પશ્ય પંપાયાઃ કાનનં શુભદર્શનમ્ ।
યત્ર રાજંતિ શૈલા વા દ્રુમાસ્સશિખરા ઇવ ॥ 4 ॥
માં તુ શોકાભિસંતપ્તં માધવઃ પીડયંતિ વૈ ।
ભરતસ્ય ચ દુઃખેન વૈદેહ્યા હરણેન ચ ॥ 5 ॥
શોકાર્તસ્યાપિ મે પંપા શોભતે ચિત્રકાનના ।
વ્યવકીર્ણા બહુવિધૈઃ પુષ્પૈશ્શીતોદકા શિવા ॥ 6 ॥
નલિનૈરપિ સંછન્ના હ્યત્યર્થશુભદર્શના ।
સર્પવ્યાલાનુચરિતા મૃગદ્વિજસમાકુલા ॥ 7 ॥
અધિકં પ્રવિભાત્યેતન્નીલપીતં તુ શાદ્વલમ્ ।
દ્રુમાણાં વિવિધૈઃ પુષ્પૈઃ પરિસ્તોમૈરિવાર્પિતમ્ ॥ 8 ॥
પુષ્પભારસમૃદ્ધાનિ શિખરાણિ સમંતતઃ ।
લતાભિઃ પુષ્પિતાગ્રાભિરુપગૂઢાનિ સર્વશઃ ॥ 9 ॥
સુખાનિલોઽયં સૌમિત્રે કાલઃ પ્રચુરમન્મથઃ ।
ગંધવાન્સુરભિર્માસો જાતપુષ્પફલદ્રુમઃ ॥ 10 ॥
પશ્ય રૂપાણિ સૌમિત્રે વનાનાં પુષ્પશાલિનામ્ ।
સૃજતાં પુષ્પવર્ષાણિ તોયં તોયમુચામિવ ॥ 11 ॥
પ્રસ્તરેષુ ચ રમ્યેષુ વિવિધાઃ કાનનદ્રુમાઃ ।
વાયુવેગપ્રચલિતાઃ પુષ્પૈરવકિરંતિ ગામ્ ॥ 12 ॥
પતિતૈઃ પતમાનૈશ્ચ પાદપસ્થૈશ્ચ મારુતઃ ।
કુસુમૈઃ પશ્ય સૌમિત્રે ક્રીડન્નિવ સમંતતઃ ॥ 13 ॥
વિક્ષિપન્વિવિધાશ્શાખા નગાનાં કુસુમોત્કચાઃ ।
મારુતશ્ચલિતસ્થાનૈષ્ષટ્પદૈરનુગીયતે ॥ 14 ॥
મત્તકોકિલસન્નાદૈર્નર્તયન્નિવ પાદપાન્ ।
શૈલકંદરનિષ્ક્રાંતઃ પ્રગીત ઇવ ચાનિલઃ ॥ 15 ॥
તેન વિક્ષિપતાઽત્યર્થં પવનેન સમંતતઃ ।
અમી સંસક્તશાખાગ્રા ગ્રથિતા ઇવ પાદપાઃ ॥ 16 ॥
સ એષ સુખસંસ્પર્શો વાતિ ચંદનશીતલઃ ।
ગંધમભ્યવહન્પુણ્યં શ્રમાપનયનોઽનિલઃ ॥ 17 ॥
અમી પવનવિક્ષિપ્તા વિનદંતીવ પાદપાઃ ।
ષટ્પદૈરનુકૂજંતો વનેષુ મધુગંધિષુ ॥ 18 ॥
ગિરિપ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ પુષ્પવદ્ભિર્મનોરમૈઃ ।
સંસક્તશિખરાશ્શૈલા વિરાજંતે મહાદ્રુમૈઃ ॥ 19 ॥
પુષ્પસંછન્નશિખરા મારુતોત્ક્ષેપચંચલાઃ ।
અમી મધુકરોત્તંસાઃ પ્રગીતા ઇવ પાદપાઃ ॥ 20 ॥
સુપુષ્પિતાંસ્તુ પશ્યેમાન્કર્ણિકારાંત્સમંતતઃ ।
હાટકપ્રતિસંછન્નાન્નરાન્પીતાંબરાનિવ ॥ 21 ॥
અયં વસંતસ્સૌમિત્રે નાનાવિહગનાદિતઃ ।
સીતયા વિપ્રહીનસ્ય શોકસંદીપનો મમ ॥ 22 ॥
માં હિ શોકસમાક્રાંતં સંતાપયતિ મન્મથઃ ।
હૃષ્ટઃ પ્રવદમાનશ્ચ મમાહ્વયતિ કોકિલઃ ॥ 23 ॥
એષ દાત્યૂહકો હૃષ્ટો રમ્યે માં વનનિર્ઝરે ।
પ્રણદન્મન્મથાવિષ્ટં શોચયિષ્યતિ લક્ષ્મણ ॥ 24 ॥
શ્રુત્વૈતસ્ય પુરા શબ્દમાશ્રમસ્થા મમ પ્રિયા ।
મામાહૂય પ્રમુદિતાઃ પરમં પ્રત્યનંદત ॥ 25 ॥
એવં વિચિત્રાઃ પતગા નાનારાવવિરાવિણઃ ।
વૃક્ષગુલ્મલતાઃ પશ્ય સંપતંતિ સમંતતઃ ॥ 26 ॥
વિમિશ્રા વિહગાઃ પુંભિરાત્મવ્યૂહાભિનંદિતાઃ ।
ભૃંગરાજપ્રમુદિતાસ્સૌમિત્રે મધુરસ્વનાઃ ॥ 27 ॥
દાત્યૂહરતિવિક્રંદૈઃ પુંસ્કોકિલરુતૈરપિ ।
સ્વનંતિ પાદપાશ્ચેમે મમાનંગપ્રદીપનાઃ ॥ 28 ॥
અશોકસ્તબકાંગારષ્ષટ્પદસ્વનનિઃસ્વનઃ ।
માં હિ પલ્લવતામ્રાર્ચિર્વસંતાગ્નિઃ પ્રધક્ષ્યતિ ॥ 29 ॥
ન હિ તાં સૂક્ષ્મપક્ષ્માક્ષીં સુકેશીં મૃદુભાષિણીમ્ ।
અપશ્યતો મે સૌમિત્રે જીવિતેઽસ્તિ પ્રયોજનમ્ ॥ 30 ॥
અયં હિ દયિતસ્તસ્યાઃ કાલો રુચિરકાનનઃ ।
કોકિલાકુલસીમાંતો દયિતાયા મમાનઘ ॥ 31 ॥
મન્મથાઽયાસસંભૂતો વસંતગુણવર્ધિતઃ ।
અયં માં ધક્ષ્યતિ ક્ષિપ્રં શોકાગ્નિર્નચિરાદિવ ॥ 32 ॥
અપશ્યતસ્તાં દયિતાં પશ્યતો રુચિરદ્રુમાન્ ।
મમાયમાત્મપ્રભવો ભૂયસ્ત્વમુપયાસ્યતિ ॥ 33 ॥
અદૃશ્યમાના વૈદેહી શોકં વર્ધયતે મમ ।
દૃશ્યમાનો વસંતશ્ચ સ્વેદસંસર્ગદૂષકઃ ॥ 34 ॥
માં હ્યદ્ય મૃગશાબાક્ષી ચિંતાશોકબલાત્કૃતમ્ ।
સંતાપયતિ સૌમિત્રે ક્રૂરશ્ચૈત્રવનાનિલઃ ॥ 35 ॥
અમી મયૂરાશ્શોભંતે પ્રનૃત્યંતસ્તતસ્તતઃ ।
સ્વૈઃ પક્ષૈઃ પવનોદ્ધૂતૈર્ગવાક્ષૈઃ સ્ફાટિકૈરિવ ॥ 36 ॥
શિખિનીભિઃ પરિવૃતાસ્તે એતે મદમૂર્છિતાઃ ।
મન્મથાભિપરીતસ્ય મમ મન્મથવર્ધનાઃ ॥ 37 ॥
પશ્ય લક્ષ્મણ નૃત્યંતં મયૂરમુપનૃત્યતિ ।
શિખિની મન્મથાર્તૈષા ભર્તારં ગિરિસાનુનિ ॥ 38 ॥
તામેવ મન્મથાવિષ્ટો મયૂરોઽપ્યુપધાવતિ ।
વિતત્ય રુચિરૌ પક્ષૌ રુતૈરુપહસન્નિવ ॥ 39 ॥
મયૂરસ્ય વને નૂનં રક્ષસા ન હૃતા પ્રિયા ।
તસ્માન્નૃત્યતિ રમ્યેષુ વનેષુ સહ કાંતયા ॥ 40 ॥
મમ ત્વયં વિના વાસઃ પુષ્પમાસે સુદુસ્સહઃ ।
પશ્ય લક્ષ્મણ સંરાગઃ તિર્યગ્યોનિગતેષ્વપિ ।
યદેષા શિખિની કામાદ્ભર્તારં રમતેઽંતિકે ॥ 41 ॥
મામપ્યેવં વિશાલાક્ષી જાનકી જાતસંભ્રમા ।
મદનેનાભિવર્તેત યદિ નાઽપહૃતા ભવેત્ ॥ 42 ॥
પશ્ય લક્ષ્મણ પુષ્પાણિ નિષ્ફલાનિ ભવંતિ મે ।
પુષ્પભારસમૃદ્ધાનાં વનાનાં શિશિરાત્યયે ॥ 43 ॥
રુચિરાણ્યપિ પુષ્પાણિ પાદપાનામતિશ્રિયા ।
નિષ્ફલાનિ મહીં યાંતિ સમં મધુકરોત્કરૈઃ ॥ 44 ॥
નદંતિ કામં શકુના મુદિતાસ્સંઘશઃ કલમ્ ।
આહ્વયંત ઇવાન્યોન્યં કામોન્માદકરા મમ ॥ 45 ॥
વસંતો યદિ તત્રાપિ યત્ર મે વસતિ પ્રિયા ।
નૂનં પરવશા સીતા સાપિ શોચત્યહં યથા ॥ 46 ॥
નૂનં ન તુ વસંતોઽતં દેશં સ્પૃશતિ યત્ર સા ।
કથં હ્યસિતપદ્માક્ષી વર્તયેત્સા મયા વિના ॥ 47 ॥
અથવા વર્તતે તત્ર વસંતો યત્ર મે પ્રિયા ।
કિં કરિષ્યતિ સુશ્રોણી સા તુ નિર્ભર્ત્સિતા પરૈઃ ॥ 48 ॥
શ્યામા પદ્મપલાશાક્ષી મૃદુપૂર્વાભિભાષિણી ।
નૂનં વસંતમાસાદ્ય પરિત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્ ॥ 49 ॥
દૃઢં હિ હૃદયે બુદ્ધિર્મમ સંપરિવર્તતે ।
નાલં વર્તયિતું સીતા સાધ્વી મદ્વિરહં ગતા ॥ 50 ॥
મયિ ભાવસ્તુ વૈદેહ્યાસ્તત્ત્વતો વિનિવેશિતઃ ।
મમાપિ ભાવસ્સીતાયાં સર્વથા વિનિવેશિતઃ ॥ 51 ॥
એષ પુષ્પવહો વાયુસ્સુખસ્પર્શો હિમાવહઃ ।
તાં વિચિંતયતઃ કાંતાં પાવકપ્રતિમો મમ ॥ 52 ॥
સદા સુખમહં મન્યે યં પુરા સહ સીતયા ।
મારુતસ્સ વિના સીતાં શોકં વર્ધયતે મમ ॥ 53 ॥
તાં વિના વિહંગો યઃ પક્ષી પ્રણદિતસ્તદા ।
વાયસઃ પાદપગતઃ પ્રહૃષ્ટમભિનર્દતિ ॥ 54 ॥
એષ વૈ તત્ર વૈદેહ્યા વિહગઃ પ્રતિહારકઃ ।
પક્ષી માં તુ વિશાલાક્ષ્યાસ્સમીપમુપનેષ્યતિ ॥ 55 ॥
શૃણુ લક્ષ્મણ સન્નાદં વને મદ્વિવર્ધનમ્ ।
પુષ્પિતાગ્રેષુ વૃક્ષેષુ દ્વિજાનામુપકૂજતામ્ ॥ 56 ॥
વિક્ષિપ્તાં પવનેનૈતામસૌ તિલકમંજરીમ્ ।
ષટ્પદસ્સહસાઽભ્યેતિ મદોદ્ધૂતામિવ પ્રિયામ્ ॥ 57 ॥
કામિનામયમત્યંતમશોકશ્શોકવર્ધનઃ ।
સ્તબકૈઃ પવનોત્ક્ષિપ્તૈસ્તર્જયન્નિવ માં સ્થિતઃ ॥ 58 ॥
અમી લક્ષ્મણ દૃશ્યંતે ચૂતાઃ કુસુમશાલિનઃ ।
વિભ્રમોત્સિક્તમનસઃ સાંગરાગા નરા ઇવ ॥ 59 ॥
સૌમિત્રે પશ્ય પંપાયાશ્ચિત્રાસુ વનરાજિષુ ।
કિન્નરા નરશાર્દૂલ વિચરંતિ તતસ્તતઃ ॥ 60 ॥
ઇમાનિ શુભગંધીનિ પશ્ય લક્ષ્મણ સર્વશઃ ।
નલિનાનિ પ્રકાશંતે જલે તરુણસૂર્યવત્ ॥ 61 ॥
એષા પ્રસન્નસલિલા પદ્મનીલોત્પલાયુતા ।
હંસકારંડવાકીર્ણા પંપા સૌગંધિકાન્વિતા ॥ 62 ॥
જલે તરુણસૂર્યાભૈષ્ષટ્પદાહતકેસરૈઃ ।
પંકજૈશ્શોભતે પંપા સમંતાદભિસંવૃતા ॥ 63 ॥
ચક્રવાકયુતા નિત્યં ચિત્રપ્રસ્તવનાંતરા ।
માતંગમૃગયૂથૈશ્ચ શોભતે સલિલાર્થિભિઃ ॥ 64 ॥
પવનાહતવેગાભિરૂર્મિભિર્વિમલેઽંભસિ ।
પંકજાનિ વિરાજંતે તાડ્યમાનાનિ લક્ષ્મણ ॥ 65 ॥
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષીં સતતં પંકજપ્રિયામ્ ।
અપશ્યતો મે વૈદેહીં જીવિતં નાભિરોચતે ॥ 66 ॥
અહો કામસ્ય વામત્વં યો ગતામપિ દુર્લભામ્ ।
સ્મારયિષ્યતિ કલ્યાણીં કલ્યાણતરવાદિનીમ્ ॥ 67 ॥
શક્યો ધારયિતું કામો ભવેદભ્યાગતો મયા ।
યદિ ભૂયો વસંતો માં ન હન્યાત્પુષ્પિતદ્રુમઃ ॥ 68 ॥
યાનિ સ્મ રમણીયાનિ તયા સહ ભવંતિ મે ।
તાન્યેવારમણીયાનિ જાયંતે મે તયા વિના ॥ 69 ॥
પદ્મકોશપલાશાનિ દ્રષ્ટું દૃષ્ટિર્હિ મન્યતે ।
સીતાયા નેત્રકોશાભ્યાં સદૃશાનીતિ લક્ષ્મણ ॥ 70 ॥
પદ્મકેસરસંસૃષ્ટો વૃક્ષાંતરવિનિસ્સૃતઃ ।
નિશ્શ્વાસ ઇવ સીતાયા વાતિ વાયુર્મનોહરઃ ॥ 71 ॥
સૌમિત્રે પશ્ય પંપાયા દક્ષિણે ગિરિસાનુનિ ।
પુષ્પિતાં કર્ણિકારસ્ય યષ્ટિં પરમશોભનામ્ ॥ 72 ॥
અધિકં શૈલરાજોઽયં ધાતુભિઃ સુવિભૂષિતઃ ।
વિચિત્રં સૃજતે રેણું વાયુવેગવિઘટ્ટિતમ્ ॥ 73 ॥
ગિરિપ્રસ્થાસ્તુ સૌમિત્રે સર્વતસ્સંપ્રપુષ્પિતૈઃ ।
નિષ્પત્રૈસ્સર્વતો રમ્યૈઃ પ્રદીપ્તા ઇવ કિંશુકૈઃ ॥ 74 ॥
પંપાતીરરુહાશ્ચેમે સંસક્તા મધુગંધિનઃ ।
માલતીમલ્લિકાષંડાઃ કરવીરાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ॥ 75 ॥
કેતક્યસ્સિંદુવારાશ્ચ વાસંત્યશ્ચ સુપુષ્પિતાઃ ।
માધવ્યો ગંધપૂર્ણાશ્ચ કુંદગુલ્માશ્ચ સર્વશઃ ॥ 76 ॥
ચિરિબિલ્વા મધૂકાશ્ચ વંજુલા વકુલાસ્તથા ।
ચંપકાસ્તિલકાશ્ચૈવ નાગવૃક્ષાસ્સુપુષ્પિતાઃ ॥ 77 ॥
નીપાશ્ચ વરણાશ્ચૈવ ખર્જૂરાશ્ચ સુપુષ્પિતા ।
પદ્મકાશ્ચૈવ શોભંતે નીલાશોકાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ।
લોધ્રાશ્ચ ગિરિપૃષ્ઠેષુ સિંહકેસરપિંજરાઃ ॥ 78 ॥
અંકોલાશ્ચ કુરંટાશ્ચ ચૂર્ણકાઃ પારિભદ્રકાઃ ।
ચૂતાઃ પાટલયશ્ચૈવ કોવિદારાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ॥ 79 ॥
મુચુકુંદાર્જુનાશ્ચૈવ દૃશ્યંતે ગિરિસાનુષુ ।
કેતકોદ્દાલકાશ્ચૈવ શિરીષાઃ શિંશુપા ધવાઃ ॥ 80 ॥
શાલ્મલ્યઃ કિંશુકાશ્ચૈવ રક્તાઃ કુરવકાસ્તથા ॥ 81 ॥
ત્રિનિશા નક્તમાલાશ્ચ ચંદનાસ્સ્યંદનાસ્તથા ।
પુષ્પિતાન્પુષ્પિતાગ્રાભિર્લતાભિઃ પરિવેષ્ટિતાન્ ।
દ્રુમાન્પશ્યેહ સૌમિત્રે પંપાયા રુચિરાન્બહૂન્ ॥ 82 ॥
વાતવિક્ષિપ્તવિટપાન્યથાઽસન્નાંદ્રુમાનિમાન્ ।
લતાસ્સમનુવર્તંતે મત્તા ઇવ વરસ્ત્રિયઃ ॥ 83 ॥
પાદપાત્પાદપં ગચ્છન્ શૈલાચ્છૈલં વનાદ્વનમ્ ।
વાતિ નૈકરસાસ્વાદસ્સમ્મોદિત ઇવાનિલઃ ॥ 84 ॥
કેચિત્પર્યાપ્તકુસુમાઃ પાદપા મધુગંધિનઃ ।
કેચિન્મુકુલસંવીતાઃ શ્યામવર્ણા ઇવાબભુઃ ॥ 85 ॥
ઇદં મૃષ્ટમિદં સ્વાદુ પ્રફુલ્લમિદમિત્યપિ ।
રાગયુક્તો મધુકરઃ કુસુમેષ્વેવ લીયતે ॥ 86 ॥
નિલીય પુનરુત્પત્ય સહસાઽન્યત્ર ગચ્છતિ ।
મધુલુબ્ધો મધુકરઃ પંપાતીરદ્રુમેષ્વસૌ ॥ 87 ॥
ઇયં કુસુમસંઘાતૈરુપસ્તીર્ણા સુખાકૃતા ।
સ્વયં નિપતિતૈર્ભૂમિશ્શયનપ્રસ્તરૈરિવ ॥ 88 ॥
વિવિધા વિવિધૈઃ પુષ્પૈસ્તૈરેવ નગસાનુષુ ।
વિકીર્ણૈ પીતરક્તાહિ સૌમિત્રે પ્રસ્તરાઃ કૃતાઃ ॥ 89 ॥
હિમાંતે પશ્ય સૌમિત્રે વૃક્ષાણાં પુષ્પસંભવમ્ ।
પુષ્પમાસે હિ તરવસ્સંઘર્ષાદિવ પુષ્પિતાઃ ॥ 90 ॥
આહ્વયંત ઇવાન્યોન્યં નગાષ્ષટ્પદનાદિતાઃ ।
કુસુમોત્તંસવિટપાશ્શોભંતે બહુ લક્ષ્મણ ॥ 91 ॥
એષ કારંડવઃ પક્ષી વિગાહ્ય સલિલં શુભમ્ ।
રમતે કાંતયા સાર્ધં કામમુદ્દીપયન્મમ ॥ 92 ॥
મંદાકિન્યાસ્તુ યદિદં રૂપમેવં મનોહરમ્ ।
સ્થાને જગતિ વિખ્યાતા ગુણાસ્તસ્યા મનોરમાઃ ॥ 93 ॥
યદિ દૃશ્યેત સા સાધ્વી યદિ ચેહ વસેમહિ ।
સ્પૃહયેયં ન શક્રાય નાયોધ્યાયૈ રઘૂત્તમ ॥ 94 ॥
નહ્યેવં રમણીયેષુ શાદ્વલેષુ તયા સહ ।
રમતો મે ભવેચ્ચિંતા ન સ્પૃહાઽન્યેષુ વા ભવેત્ ॥ 95 ॥
અમી હિ વિવિધૈઃ પુષ્પૈસ્તરવો રુચિરચ્છદાઃ ।
કાનનેઽઽસ્મિન્વિના કાંતાં ચિંતામુત્પાદયંતિ મે ॥ 96 ॥
પશ્ય શીતજલાં ચેમાં સૌમિત્રે પુષ્કરાયુતામ્ ।
ચક્રવાકાનુચરિતાં કારંડવ નિષેવિતામ્ ॥ 97 ॥
પ્લવૈઃ ક્રૌંચૈશ્ચ સંપૂર્ણાં મહામૃગનિષેવિતામ્ ।
અધિકં શોભતે પંપા વિકૂજદ્ભિઃર્વિહંગમૈઃ ॥ 98 ॥
દીપયંતીવ મે કામં વિવિધા મુદિતા દ્વિજાઃ ।
શ્યામાં ચંદ્રમુખીં સ્મૃત્વા પ્રિયાં પદ્મનિભેક્ષણામ્ ॥ 99 ॥
પશ્ય સાનુષુ ચિત્રેષુ મૃગીભિસ્સહિતાન્મૃગાન્ ।
માં પુનર્મૃગશાબાક્ષ્યા વૈદેહ્યા વિરહીકૃતમ્ ॥ 100 ॥
વ્યથયંતીવ મે ચિત્તં સંચરંતસ્તતસ્તતઃ ।
અસ્મિન્સાનુનિ રમ્યે હિ મત્તદ્વિજગણાયુતે ।
પશ્યેયં યદિ તાં કાંતાં તતસ્સ્વસ્તિ ભવેન્મમ ॥ 101 ॥
જીવેયં ખલુ સૌમિત્રે મયા સહ સુમધ્યમા ।
સેવતે યદિ વૈદેહી પંપાયાઃ પવનં સુખમ્ ॥ 102 ॥
પદ્મસૌગંધિકવહં શિવં શોકવિનાશનમ્ ।
ધન્યા લક્ષ્મણ સેવંતે પંપોપવનમારુતમ્ ॥ 103 ॥
શ્યામા પદ્મપલાશાક્ષી પ્રિયા વિરહિતા મયા ।
કથં ધારયતિ પ્રાણાન્વિવશા જનકાત્મજા ॥ 104 ॥
કિન્નુ વક્ષ્યામિ રાજાનં ધર્મજ્ઞં સત્યવાદિનમ્ ।
સીતાયા જનકં પૃષ્ટઃ કુશલં જનસંસદિ ॥ 105 ॥
યા મામનુગતા મંદં પિત્રા પ્રવ્રાજિતં વનમ્ ।
સીતા સત્પથમાસ્થાય ક્વ નુ સા વર્તતે પ્રિયા ॥ 106 ॥
તયા વિહીનઃ કૃપણઃ કથં લક્ષ્મણ ધારયે ।
યા મામનુગતા રાજ્યાદ્ભ્રષ્ટં વિગતચેતસમ્ ॥ 107 ॥
તચ્ચાર્વંચિતપદ્માક્ષં સુગંધિ શુભમવ્રણમ્ ।
અપશ્યતો મુખં તસ્યાસ્સીદતીવ મનો મમ ॥ 108 ॥
સ્મિતહાસ્યાંતરયુતં ગુણવન્મધુરં હિતમ્ ।
વૈદેહ્યા વાક્યમતુલં કદા શ્રોષ્યામિ લક્ષ્મણ ॥ 109 ॥
પ્રાપ્ય દુખં વને શ્યામા માં મન્મથવિકર્શિતમ્ ।
નષ્ટદુઃખેવ હૃષ્ટેવ સાધ્વી સાધ્વભ્યભાષત ॥ 110 ॥
કિં નુ વક્ષ્યામિ કૌસલ્યામયોધ્યાયાં નૃપાત્મજ ।
ક્વ સા સ્નુષેતિ પૃચ્છંતીં કથં ચાપિ તુ મનસ્વિનીમ્ ॥ 111 ॥
ગચ્છ લક્ષ્મણ પશ્ય ત્વં ભરતં ભ્રાતૃવત્સલમ્ ।
ન હ્યહં જીવિતુ શક્તસ્તામૃતે જનકાત્મજામ્ ॥ 112 ॥
ઇતિ રામં મહાત્માનં વિલપંતમનાથવત્ ।
ઉવાચ લક્ષ્મણો ભ્રાતા વચનં યુક્તમવ્યયમ્ ॥ 113 ॥
સંસ્તંભ રામ ભદ્રં તે મા શુચઃ પુરુષોત્તમ ।
નેદૃશાનાં મતિર્મંદા ભવત્યકલુષાત્મનામ્ ॥ 114 ॥
સ્મૃત્વા વિયોગજં દુઃખં ત્યજ સ્નેહં પ્રિયે જને ।
અતિસ્નેહપરિષ્વંગાદ્વર્તિરાર્દ્રાપિ દહ્યતે ॥ 115 ॥
યદિ ગચ્છતિ પાતાલં તતોઽભ્યધિકમેવ વા ।
સર્વથા રાવણસ્તાવન્ન ભવિષ્યતિ રાઘવ ॥ 116 ॥
પ્રવૃત્તિર્લભ્યતાં તાવત્તસ્ય પાપસ્ય રક્ષસઃ ।
તતો હાસ્યતિ વા સીતાં નિધનં વા ગમિષ્યતિ ॥ 117 ॥
યદિ યાતિદિતેર્ગર્ભં રાવણસ્સહ સીતયા ।
તત્રાપ્યેનં હનિષ્યામિ ન ચેદ્દાસ્યતિ મૈથિલીમ્ ॥ 118 ॥
સ્વાસ્થ્યં ભદ્રં ભજસ્વાર્ય ત્યજ્યતાં કૃપણા મતિઃ ।
અર્થો હિ નષ્ટકાર્યાર્થૈર્નાયત્નેનાધિગમ્યતે ॥ 119 ॥
ઉત્સાહો બલવાનાર્ય નાસ્ત્યુત્સાહાત્પરં બલમ્ ।
સોત્સાહસ્યાસ્તિ લોકેઽસ્મિન્ ન કિંચિદપિ દુર્લભમ્ ॥ 120 ॥
ઉત્સાહવંતઃ પુરુષા નાવસીદંતિ કર્મસુ ।
ઉત્સાહમાત્રમાશ્રિત્ય સીતાં પ્રતિલભેમહિ ॥ 121 ॥
ત્યજ્યતાં કામવૃત્તત્વં શોકં સન્ન્યસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
મહાત્માનં કૃતાત્માનમાત્માનં નાવબુધ્યસે ॥ 122 ॥
એવં સંબોધિતસ્તત્ર શોકોપહતચેતનઃ ।
ત્યજ્ય શોકંચ મોહંચ તતો ધૈર્યમુપાગમત્ ॥ 123 ॥
સોઽભ્યતિક્રામદવ્યગ્રસ્તામચિંત્યપરાક્રમઃ ।
રામઃ પંપાં સુરુચિરાં રમ્યપારિપ્લવદ્રુમામ્ ॥ 124 ॥
નિરીક્ષમાણસ્સહસા મહાત્મા સર્વં વનં નિર્ઝરકંદરાશ્ચ ।
ઉદ્વિગ્નચેતાસ્સહ લક્ષ્મણેન વિચાર્ય દુઃખોપહતઃ પ્રતસ્થે ॥ 125 ॥
તં મત્તમાતંગવિલાસગામી ગચ્છંતમવ્યગ્રમના મહાત્મા ।
સ લક્ષ્મણો રાઘવમપ્રમત્તો રરક્ષ ધર્મેણ બલેન ચૈવ ॥ 126 ॥
તાવૃષ્યમૂકસ્ય સમીપચારી ચરંદદર્શાદ્ભુતદર્શનીયૌ ।
શાખામૃગાણામધિપસ્તરસ્વી વિતત્રસે નૈવ ચિચેષ્ટ કિંચિત્ ॥ 127 ॥
સ તૌ મહાત્મા ગજમંદગામી શાખામૃગસ્તત્ર ચરંચરંતૌ ।
દૃષ્ટ્વા વિષાદં પરમં જગામ ચિંતાપરીતો ભયભારમગ્નઃ ॥ 128 ॥
તમાશ્રમં પુણ્યસુખં શરણ્યં સદૈવ શાખામૃગસેવિતાંતમ્ ।
ત્રસ્તાશ્ચ દૃષ્ટ્વા હરયોઽભિજગ્મુર્મહૌજસૌ રાઘવલક્ષ્મણૌ તૌ ॥ 129 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે પ્રથમસ્સર્ગઃ ॥
