ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ତାଂ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ଗତ୍ଵା ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଝଷାକୁଲାମ୍ ।
ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରି ସହିତୋ ଵିଲଲାପାକୁଲେଂଦ୍ରିୟଃ ॥ 1 ॥
ତସ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତାଂ ହର୍ଷାଦିଂଦ୍ରିୟାଣି ଚକଂପିରେ ।
ସ କାମଵଶମାପନ୍ନସ୍ସୌମିତ୍ରିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ସୌମିତ୍ରେ ଶୋଭତେ ପଂପା ଵୈଦୂର୍ୟଵିମଲୋଦକା ।
ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵତୀ ଶୋଭିତା ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ ॥ 3 ॥
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ୟ ପଂପାୟାଃ କାନନଂ ଶୁଭଦର୍ଶନମ୍ ।
ୟତ୍ର ରାଜଂତି ଶୈଲା ଵା ଦ୍ରୁମାସ୍ସଶିଖରା ଇଵ ॥ 4 ॥
ମାଂ ତୁ ଶୋକାଭିସଂତପ୍ତଂ ମାଧଵଃ ପୀଡୟଂତି ଵୈ ।
ଭରତସ୍ୟ ଚ ଦୁଃଖେନ ଵୈଦେହ୍ୟା ହରଣେନ ଚ ॥ 5 ॥
ଶୋକାର୍ତସ୍ୟାପି ମେ ପଂପା ଶୋଭତେ ଚିତ୍ରକାନନା ।
ଵ୍ୟଵକୀର୍ଣା ବହୁଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଶୀତୋଦକା ଶିଵା ॥ 6 ॥
ନଲିନୈରପି ସଂଛନ୍ନା ହ୍ୟତ୍ୟର୍ଥଶୁଭଦର୍ଶନା ।
ସର୍ପଵ୍ୟାଲାନୁଚରିତା ମୃଗଦ୍ଵିଜସମାକୁଲା ॥ 7 ॥
ଅଧିକଂ ପ୍ରଵିଭାତ୍ୟେତନ୍ନୀଲପୀତଂ ତୁ ଶାଦ୍ଵଲମ୍ ।
ଦ୍ରୁମାଣାଂ ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପରିସ୍ତୋମୈରିଵାର୍ପିତମ୍ ॥ 8 ॥
ପୁଷ୍ପଭାରସମୃଦ୍ଧାନି ଶିଖରାଣି ସମଂତତଃ ।
ଲତାଭିଃ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିରୁପଗୂଢାନି ସର୍ଵଶଃ ॥ 9 ॥
ସୁଖାନିଲୋଽୟଂ ସୌମିତ୍ରେ କାଲଃ ପ୍ରଚୁରମନ୍ମଥଃ ।
ଗଂଧଵାନ୍ସୁରଭିର୍ମାସୋ ଜାତପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମଃ ॥ 10 ॥
ପଶ୍ୟ ରୂପାଣି ସୌମିତ୍ରେ ଵନାନାଂ ପୁଷ୍ପଶାଲିନାମ୍ ।
ସୃଜତାଂ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ତୋୟଂ ତୋୟମୁଚାମିଵ ॥ 11 ॥
ପ୍ରସ୍ତରେଷୁ ଚ ରମ୍ୟେଷୁ ଵିଵିଧାଃ କାନନଦ୍ରୁମାଃ ।
ଵାୟୁଵେଗପ୍ରଚଲିତାଃ ପୁଷ୍ପୈରଵକିରଂତି ଗାମ୍ ॥ 12 ॥
ପତିତୈଃ ପତମାନୈଶ୍ଚ ପାଦପସ୍ଥୈଶ୍ଚ ମାରୁତଃ ।
କୁସୁମୈଃ ପଶ୍ୟ ସୌମିତ୍ରେ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ସମଂତତଃ ॥ 13 ॥
ଵିକ୍ଷିପନ୍ଵିଵିଧାଶ୍ଶାଖା ନଗାନାଂ କୁସୁମୋତ୍କଚାଃ ।
ମାରୁତଶ୍ଚଲିତସ୍ଥାନୈଷ୍ଷଟ୍ପଦୈରନୁଗୀୟତେ ॥ 14 ॥
ମତ୍ତକୋକିଲସନ୍ନାଦୈର୍ନର୍ତୟନ୍ନିଵ ପାଦପାନ୍ ।
ଶୈଲକଂଦରନିଷ୍କ୍ରାଂତଃ ପ୍ରଗୀତ ଇଵ ଚାନିଲଃ ॥ 15 ॥
ତେନ ଵିକ୍ଷିପତାଽତ୍ୟର୍ଥଂ ପଵନେନ ସମଂତତଃ ।
ଅମୀ ସଂସକ୍ତଶାଖାଗ୍ରା ଗ୍ରଥିତା ଇଵ ପାଦପାଃ ॥ 16 ॥
ସ ଏଷ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶୋ ଵାତି ଚଂଦନଶୀତଲଃ ।
ଗଂଧମଭ୍ୟଵହନ୍ପୁଣ୍ୟଂ ଶ୍ରମାପନୟନୋଽନିଲଃ ॥ 17 ॥
ଅମୀ ପଵନଵିକ୍ଷିପ୍ତା ଵିନଦଂତୀଵ ପାଦପାଃ ।
ଷଟ୍ପଦୈରନୁକୂଜଂତୋ ଵନେଷୁ ମଧୁଗଂଧିଷୁ ॥ 18 ॥
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ୟେଷୁ ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ ।
ସଂସକ୍ତଶିଖରାଶ୍ଶୈଲା ଵିରାଜଂତେ ମହାଦ୍ରୁମୈଃ ॥ 19 ॥
ପୁଷ୍ପସଂଛନ୍ନଶିଖରା ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷେପଚଂଚଲାଃ ।
ଅମୀ ମଧୁକରୋତ୍ତଂସାଃ ପ୍ରଗୀତା ଇଵ ପାଦପାଃ ॥ 20 ॥
ସୁପୁଷ୍ପିତାଂସ୍ତୁ ପଶ୍ୟେମାନ୍କର୍ଣିକାରାଂତ୍ସମଂତତଃ ।
ହାଟକପ୍ରତିସଂଛନ୍ନାନ୍ନରାନ୍ପୀତାଂବରାନିଵ ॥ 21 ॥
ଅୟଂ ଵସଂତସ୍ସୌମିତ୍ରେ ନାନାଵିହଗନାଦିତଃ ।
ସୀତୟା ଵିପ୍ରହୀନସ୍ୟ ଶୋକସଂଦୀପନୋ ମମ ॥ 22 ॥
ମାଂ ହି ଶୋକସମାକ୍ରାଂତଂ ସଂତାପୟତି ମନ୍ମଥଃ ।
ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵଦମାନଶ୍ଚ ମମାହ୍ଵୟତି କୋକିଲଃ ॥ 23 ॥
ଏଷ ଦାତ୍ୟୂହକୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରମ୍ୟେ ମାଂ ଵନନିର୍ଝରେ ।
ପ୍ରଣଦନ୍ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଂ ଶୋଚୟିଷ୍ୟତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 24 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତସ୍ୟ ପୁରା ଶବ୍ଦମାଶ୍ରମସ୍ଥା ମମ ପ୍ରିୟା ।
ମାମାହୂୟ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ପରମଂ ପ୍ରତ୍ୟନଂଦତ ॥ 25 ॥
ଏଵଂ ଵିଚିତ୍ରାଃ ପତଗା ନାନାରାଵଵିରାଵିଣଃ ।
ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଃ ପଶ୍ୟ ସଂପତଂତି ସମଂତତଃ ॥ 26 ॥
ଵିମିଶ୍ରା ଵିହଗାଃ ପୁଂଭିରାତ୍ମଵ୍ୟୂହାଭିନଂଦିତାଃ ।
ଭୃଂଗରାଜପ୍ରମୁଦିତାସ୍ସୌମିତ୍ରେ ମଧୁରସ୍ଵନାଃ ॥ 27 ॥
ଦାତ୍ୟୂହରତିଵିକ୍ରଂଦୈଃ ପୁଂସ୍କୋକିଲରୁତୈରପି ।
ସ୍ଵନଂତି ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ମମାନଂଗପ୍ରଦୀପନାଃ ॥ 28 ॥
ଅଶୋକସ୍ତବକାଂଗାରଷ୍ଷଟ୍ପଦସ୍ଵନନିଃସ୍ଵନଃ ।
ମାଂ ହି ପଲ୍ଲଵତାମ୍ରାର୍ଚିର୍ଵସଂତାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 29 ॥
ନ ହି ତାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମପକ୍ଷ୍ମାକ୍ଷୀଂ ସୁକେଶୀଂ ମୃଦୁଭାଷିଣୀମ୍ ।
ଅପଶ୍ୟତୋ ମେ ସୌମିତ୍ରେ ଜୀଵିତେଽସ୍ତି ପ୍ରୟୋଜନମ୍ ॥ 30 ॥
ଅୟଂ ହି ଦୟିତସ୍ତସ୍ୟାଃ କାଲୋ ରୁଚିରକାନନଃ ।
କୋକିଲାକୁଲସୀମାଂତୋ ଦୟିତାୟା ମମାନଘ ॥ 31 ॥
ମନ୍ମଥାଽୟାସସଂଭୂତୋ ଵସଂତଗୁଣଵର୍ଧିତଃ ।
ଅୟଂ ମାଂ ଧକ୍ଷ୍ୟତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୋକାଗ୍ନିର୍ନଚିରାଦିଵ ॥ 32 ॥
ଅପଶ୍ୟତସ୍ତାଂ ଦୟିତାଂ ପଶ୍ୟତୋ ରୁଚିରଦ୍ରୁମାନ୍ ।
ମମାୟମାତ୍ମପ୍ରଭଵୋ ଭୂୟସ୍ତ୍ଵମୁପୟାସ୍ୟତି ॥ 33 ॥
ଅଦୃଶ୍ୟମାନା ଵୈଦେହୀ ଶୋକଂ ଵର୍ଧୟତେ ମମ ।
ଦୃଶ୍ୟମାନୋ ଵସଂତଶ୍ଚ ସ୍ଵେଦସଂସର୍ଗଦୂଷକଃ ॥ 34 ॥
ମାଂ ହ୍ୟଦ୍ୟ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ଚିଂତାଶୋକବଲାତ୍କୃତମ୍ ।
ସଂତାପୟତି ସୌମିତ୍ରେ କ୍ରୂରଶ୍ଚୈତ୍ରଵନାନିଲଃ ॥ 35 ॥
ଅମୀ ମୟୂରାଶ୍ଶୋଭଂତେ ପ୍ରନୃତ୍ୟଂତସ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ସ୍ଵୈଃ ପକ୍ଷୈଃ ପଵନୋଦ୍ଧୂତୈର୍ଗଵାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରିଵ ॥ 36 ॥
ଶିଖିନୀଭିଃ ପରିଵୃତାସ୍ତେ ଏତେ ମଦମୂର୍ଛିତାଃ ।
ମନ୍ମଥାଭିପରୀତସ୍ୟ ମମ ମନ୍ମଥଵର୍ଧନାଃ ॥ 37 ॥
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନୃତ୍ୟଂତଂ ମୟୂରମୁପନୃତ୍ୟତି ।
ଶିଖିନୀ ମନ୍ମଥାର୍ତୈଷା ଭର୍ତାରଂ ଗିରିସାନୁନି ॥ 38 ॥
ତାମେଵ ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟୋ ମୟୂରୋଽପ୍ୟୁପଧାଵତି ।
ଵିତତ୍ୟ ରୁଚିରୌ ପକ୍ଷୌ ରୁତୈରୁପହସନ୍ନିଵ ॥ 39 ॥
ମୟୂରସ୍ୟ ଵନେ ନୂନଂ ରକ୍ଷସା ନ ହୃତା ପ୍ରିୟା ।
ତସ୍ମାନ୍ନୃତ୍ୟତି ରମ୍ୟେଷୁ ଵନେଷୁ ସହ କାଂତୟା ॥ 40 ॥
ମମ ତ୍ଵୟଂ ଵିନା ଵାସଃ ପୁଷ୍ପମାସେ ସୁଦୁସ୍ସହଃ ।
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂରାଗଃ ତିର୍ୟଗ୍ୟୋନିଗତେଷ୍ଵପି ।
ୟଦେଷା ଶିଖିନୀ କାମାଦ୍ଭର୍ତାରଂ ରମତେଽଂତିକେ ॥ 41 ॥
ମାମପ୍ୟେଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଜାନକୀ ଜାତସଂଭ୍ରମା ।
ମଦନେନାଭିଵର୍ତେତ ୟଦି ନାଽପହୃତା ଭଵେତ୍ ॥ 42 ॥
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଷ୍ପାଣି ନିଷ୍ଫଲାନି ଭଵଂତି ମେ ।
ପୁଷ୍ପଭାରସମୃଦ୍ଧାନାଂ ଵନାନାଂ ଶିଶିରାତ୍ୟୟେ ॥ 43 ॥
ରୁଚିରାଣ୍ୟପି ପୁଷ୍ପାଣି ପାଦପାନାମତିଶ୍ରିୟା ।
ନିଷ୍ଫଲାନି ମହୀଂ ୟାଂତି ସମଂ ମଧୁକରୋତ୍କରୈଃ ॥ 44 ॥
ନଦଂତି କାମଂ ଶକୁନା ମୁଦିତାସ୍ସଂଘଶଃ କଲମ୍ ।
ଆହ୍ଵୟଂତ ଇଵାନ୍ୟୋନ୍ୟଂ କାମୋନ୍ମାଦକରା ମମ ॥ 45 ॥
ଵସଂତୋ ୟଦି ତତ୍ରାପି ୟତ୍ର ମେ ଵସତି ପ୍ରିୟା ।
ନୂନଂ ପରଵଶା ସୀତା ସାପି ଶୋଚତ୍ୟହଂ ୟଥା ॥ 46 ॥
ନୂନଂ ନ ତୁ ଵସଂତୋଽତଂ ଦେଶଂ ସ୍ପୃଶତି ୟତ୍ର ସା ।
କଥଂ ହ୍ୟସିତପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ଵର୍ତୟେତ୍ସା ମୟା ଵିନା ॥ 47 ॥
ଅଥଵା ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ଵସଂତୋ ୟତ୍ର ମେ ପ୍ରିୟା ।
କିଂ କରିଷ୍ୟତି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସା ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ପରୈଃ ॥ 48 ॥
ଶ୍ୟାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ମୃଦୁପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣୀ ।
ନୂନଂ ଵସଂତମାସାଦ୍ୟ ପରିତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ 49 ॥
ଦୃଢଂ ହି ହୃଦୟେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମମ ସଂପରିଵର୍ତତେ ।
ନାଲଂ ଵର୍ତୟିତୁଂ ସୀତା ସାଧ୍ଵୀ ମଦ୍ଵିରହଂ ଗତା ॥ 50 ॥
ମୟି ଭାଵସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ୟାସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଵିନିଵେଶିତଃ ।
ମମାପି ଭାଵସ୍ସୀତାୟାଂ ସର୍ଵଥା ଵିନିଵେଶିତଃ ॥ 51 ॥
ଏଷ ପୁଷ୍ପଵହୋ ଵାୟୁସ୍ସୁଖସ୍ପର୍ଶୋ ହିମାଵହଃ ।
ତାଂ ଵିଚିଂତୟତଃ କାଂତାଂ ପାଵକପ୍ରତିମୋ ମମ ॥ 52 ॥
ସଦା ସୁଖମହଂ ମନ୍ୟେ ୟଂ ପୁରା ସହ ସୀତୟା ।
ମାରୁତସ୍ସ ଵିନା ସୀତାଂ ଶୋକଂ ଵର୍ଧୟତେ ମମ ॥ 53 ॥
ତାଂ ଵିନା ଵିହଂଗୋ ୟଃ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଣଦିତସ୍ତଦା ।
ଵାୟସଃ ପାଦପଗତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମଭିନର୍ଦତି ॥ 54 ॥
ଏଷ ଵୈ ତତ୍ର ଵୈଦେହ୍ୟା ଵିହଗଃ ପ୍ରତିହାରକଃ ।
ପକ୍ଷୀ ମାଂ ତୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ୟାସ୍ସମୀପମୁପନେଷ୍ୟତି ॥ 55 ॥
ଶୃଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସନ୍ନାଦଂ ଵନେ ମଦ୍ଵିଵର୍ଧନମ୍ ।
ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରେଷୁ ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଦ୍ଵିଜାନାମୁପକୂଜତାମ୍ ॥ 56 ॥
ଵିକ୍ଷିପ୍ତାଂ ପଵନେନୈତାମସୌ ତିଲକମଂଜରୀମ୍ ।
ଷଟ୍ପଦସ୍ସହସାଽଭ୍ୟେତି ମଦୋଦ୍ଧୂତାମିଵ ପ୍ରିୟାମ୍ ॥ 57 ॥
କାମିନାମୟମତ୍ୟଂତମଶୋକଶ୍ଶୋକଵର୍ଧନଃ ।
ସ୍ତବକୈଃ ପଵନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତୈସ୍ତର୍ଜୟନ୍ନିଵ ମାଂ ସ୍ଥିତଃ ॥ 58 ॥
ଅମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଶ୍ୟଂତେ ଚୂତାଃ କୁସୁମଶାଲିନଃ ।
ଵିଭ୍ରମୋତ୍ସିକ୍ତମନସଃ ସାଂଗରାଗା ନରା ଇଵ ॥ 59 ॥
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ୟ ପଂପାୟାଶ୍ଚିତ୍ରାସୁ ଵନରାଜିଷୁ ।
କିନ୍ନରା ନରଶାର୍ଦୂଲ ଵିଚରଂତି ତତସ୍ତତଃ ॥ 60 ॥
ଇମାନି ଶୁଭଗଂଧୀନି ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସର୍ଵଶଃ ।
ନଲିନାନି ପ୍ରକାଶଂତେ ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ୟଵତ୍ ॥ 61 ॥
ଏଷା ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲା ପଦ୍ମନୀଲୋତ୍ପଲାୟୁତା ।
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ପଂପା ସୌଗଂଧିକାନ୍ଵିତା ॥ 62 ॥
ଜଲେ ତରୁଣସୂର୍ୟାଭୈଷ୍ଷଟ୍ପଦାହତକେସରୈଃ ।
ପଂକଜୈଶ୍ଶୋଭତେ ପଂପା ସମଂତାଦଭିସଂଵୃତା ॥ 63 ॥
ଚକ୍ରଵାକୟୁତା ନିତ୍ୟଂ ଚିତ୍ରପ୍ରସ୍ତଵନାଂତରା ।
ମାତଂଗମୃଗୟୂଥୈଶ୍ଚ ଶୋଭତେ ସଲିଲାର୍ଥିଭିଃ ॥ 64 ॥
ପଵନାହତଵେଗାଭିରୂର୍ମିଭିର୍ଵିମଲେଽଂଭସି ।
ପଂକଜାନି ଵିରାଜଂତେ ତାଡ୍ୟମାନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 65 ॥
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ସତତଂ ପଂକଜପ୍ରିୟାମ୍ ।
ଅପଶ୍ୟତୋ ମେ ଵୈଦେହୀଂ ଜୀଵିତଂ ନାଭିରୋଚତେ ॥ 66 ॥
ଅହୋ କାମସ୍ୟ ଵାମତ୍ଵଂ ୟୋ ଗତାମପି ଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।
ସ୍ମାରୟିଷ୍ୟତି କଲ୍ୟାଣୀଂ କଲ୍ୟାଣତରଵାଦିନୀମ୍ ॥ 67 ॥
ଶକ୍ୟୋ ଧାରୟିତୁଂ କାମୋ ଭଵେଦଭ୍ୟାଗତୋ ମୟା ।
ୟଦି ଭୂୟୋ ଵସଂତୋ ମାଂ ନ ହନ୍ୟାତ୍ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ ॥ 68 ॥
ୟାନି ସ୍ମ ରମଣୀୟାନି ତୟା ସହ ଭଵଂତି ମେ ।
ତାନ୍ୟେଵାରମଣୀୟାନି ଜାୟଂତେ ମେ ତୟା ଵିନା ॥ 69 ॥
ପଦ୍ମକୋଶପଲାଶାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟିର୍ହି ମନ୍ୟତେ ।
ସୀତାୟା ନେତ୍ରକୋଶାଭ୍ୟାଂ ସଦୃଶାନୀତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 70 ॥
ପଦ୍ମକେସରସଂସୃଷ୍ଟୋ ଵୃକ୍ଷାଂତରଵିନିସ୍ସୃତଃ ।
ନିଶ୍ଶ୍ଵାସ ଇଵ ସୀତାୟା ଵାତି ଵାୟୁର୍ମନୋହରଃ ॥ 71 ॥
ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ୟ ପଂପାୟା ଦକ୍ଷିଣେ ଗିରିସାନୁନି ।
ପୁଷ୍ପିତାଂ କର୍ଣିକାରସ୍ୟ ୟଷ୍ଟିଂ ପରମଶୋଭନାମ୍ ॥ 72 ॥
ଅଧିକଂ ଶୈଲରାଜୋଽୟଂ ଧାତୁଭିଃ ସୁଵିଭୂଷିତଃ ।
ଵିଚିତ୍ରଂ ସୃଜତେ ରେଣୁଂ ଵାୟୁଵେଗଵିଘଟ୍ଟିତମ୍ ॥ 73 ॥
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥାସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତସ୍ସଂପ୍ରପୁଷ୍ପିତୈଃ ।
ନିଷ୍ପତ୍ରୈସ୍ସର୍ଵତୋ ରମ୍ୟୈଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତା ଇଵ କିଂଶୁକୈଃ ॥ 74 ॥
ପଂପାତୀରରୁହାଶ୍ଚେମେ ସଂସକ୍ତା ମଧୁଗଂଧିନଃ ।
ମାଲତୀମଲ୍ଲିକାଷଂଡାଃ କରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 75 ॥
କେତକ୍ୟସ୍ସିଂଦୁଵାରାଶ୍ଚ ଵାସଂତ୍ୟଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ମାଧଵ୍ୟୋ ଗଂଧପୂର୍ଣାଶ୍ଚ କୁଂଦଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 76 ॥
ଚିରିବିଲ୍ଵା ମଧୂକାଶ୍ଚ ଵଂଜୁଲା ଵକୁଲାସ୍ତଥା ।
ଚଂପକାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାସ୍ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 77 ॥
ନୀପାଶ୍ଚ ଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ଖର୍ଜୂରାଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତା ।
ପଦ୍ମକାଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭଂତେ ନୀଲାଶୋକାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଲୋଧ୍ରାଶ୍ଚ ଗିରିପୃଷ୍ଠେଷୁ ସିଂହକେସରପିଂଜରାଃ ॥ 78 ॥
ଅଂକୋଲାଶ୍ଚ କୁରଂଟାଶ୍ଚ ଚୂର୍ଣକାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ ।
ଚୂତାଃ ପାଟଲୟଶ୍ଚୈଵ କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 79 ॥
ମୁଚୁକୁଂଦାର୍ଜୁନାଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ୟଂତେ ଗିରିସାନୁଷୁ ।
କେତକୋଦ୍ଦାଲକାଶ୍ଚୈଵ ଶିରୀଷାଃ ଶିଂଶୁପା ଧଵାଃ ॥ 80 ॥
ଶାଲ୍ମଲ୍ୟଃ କିଂଶୁକାଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତାଃ କୁରଵକାସ୍ତଥା ॥ 81 ॥
ତ୍ରିନିଶା ନକ୍ତମାଲାଶ୍ଚ ଚଂଦନାସ୍ସ୍ୟଂଦନାସ୍ତଥା ।
ପୁଷ୍ପିତାନ୍ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାନ୍ ।
ଦ୍ରୁମାନ୍ପଶ୍ୟେହ ସୌମିତ୍ରେ ପଂପାୟା ରୁଚିରାନ୍ବହୂନ୍ ॥ 82 ॥
ଵାତଵିକ୍ଷିପ୍ତଵିଟପାନ୍ୟଥାଽସନ୍ନାଂଦ୍ରୁମାନିମାନ୍ ।
ଲତାସ୍ସମନୁଵର୍ତଂତେ ମତ୍ତା ଇଵ ଵରସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 83 ॥
ପାଦପାତ୍ପାଦପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ଵନମ୍ ।
ଵାତି ନୈକରସାସ୍ଵାଦସ୍ସମ୍ମୋଦିତ ଇଵାନିଲଃ ॥ 84 ॥
କେଚିତ୍ପର୍ୟାପ୍ତକୁସୁମାଃ ପାଦପା ମଧୁଗଂଧିନଃ ।
କେଚିନ୍ମୁକୁଲସଂଵୀତାଃ ଶ୍ୟାମଵର୍ଣା ଇଵାବଭୁଃ ॥ 85 ॥
ଇଦଂ ମୃଷ୍ଟମିଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲମିଦମିତ୍ୟପି ।
ରାଗୟୁକ୍ତୋ ମଧୁକରଃ କୁସୁମେଷ୍ଵେଵ ଲୀୟତେ ॥ 86 ॥
ନିଲୀୟ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ୟ ସହସାଽନ୍ୟତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ।
ମଧୁଲୁବ୍ଧୋ ମଧୁକରଃ ପଂପାତୀରଦ୍ରୁମେଷ୍ଵସୌ ॥ 87 ॥
ଇୟଂ କୁସୁମସଂଘାତୈରୁପସ୍ତୀର୍ଣା ସୁଖାକୃତା ।
ସ୍ଵୟଂ ନିପତିତୈର୍ଭୂମିଶ୍ଶୟନପ୍ରସ୍ତରୈରିଵ ॥ 88 ॥
ଵିଵିଧା ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈରେଵ ନଗସାନୁଷୁ ।
ଵିକୀର୍ଣୈ ପୀତରକ୍ତାହି ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତରାଃ କୃତାଃ ॥ 89 ॥
ହିମାଂତେ ପଶ୍ୟ ସୌମିତ୍ରେ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୁଷ୍ପସଂଭଵମ୍ ।
ପୁଷ୍ପମାସେ ହି ତରଵସ୍ସଂଘର୍ଷାଦିଵ ପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 90 ॥
ଆହ୍ଵୟଂତ ଇଵାନ୍ୟୋନ୍ୟଂ ନଗାଷ୍ଷଟ୍ପଦନାଦିତାଃ ।
କୁସୁମୋତ୍ତଂସଵିଟପାଶ୍ଶୋଭଂତେ ବହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 91 ॥
ଏଷ କାରଂଡଵଃ ପକ୍ଷୀ ଵିଗାହ୍ୟ ସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ ।
ରମତେ କାଂତୟା ସାର୍ଧଂ କାମମୁଦ୍ଦୀପୟନ୍ମମ ॥ 92 ॥
ମଂଦାକିନ୍ୟାସ୍ତୁ ୟଦିଦଂ ରୂପମେଵଂ ମନୋହରମ୍ ।
ସ୍ଥାନେ ଜଗତି ଵିଖ୍ୟାତା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ୟା ମନୋରମାଃ ॥ 93 ॥
ୟଦି ଦୃଶ୍ୟେତ ସା ସାଧ୍ଵୀ ୟଦି ଚେହ ଵସେମହି ।
ସ୍ପୃହୟେୟଂ ନ ଶକ୍ରାୟ ନାୟୋଧ୍ୟାୟୈ ରଘୂତ୍ତମ ॥ 94 ॥
ନହ୍ୟେଵଂ ରମଣୀୟେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ତୟା ସହ ।
ରମତୋ ମେ ଭଵେଚ୍ଚିଂତା ନ ସ୍ପୃହାଽନ୍ୟେଷୁ ଵା ଭଵେତ୍ ॥ 95 ॥
ଅମୀ ହି ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତରଵୋ ରୁଚିରଚ୍ଛଦାଃ ।
କାନନେଽଽସ୍ମିନ୍ଵିନା କାଂତାଂ ଚିଂତାମୁତ୍ପାଦୟଂତି ମେ ॥ 96 ॥
ପଶ୍ୟ ଶୀତଜଲାଂ ଚେମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ପୁଷ୍କରାୟୁତାମ୍ ।
ଚକ୍ରଵାକାନୁଚରିତାଂ କାରଂଡଵ ନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 97 ॥
ପ୍ଲଵୈଃ କ୍ରୌଂଚୈଶ୍ଚ ସଂପୂର୍ଣାଂ ମହାମୃଗନିଷେଵିତାମ୍ ।
ଅଧିକଂ ଶୋଭତେ ପଂପା ଵିକୂଜଦ୍ଭିଃର୍ଵିହଂଗମୈଃ ॥ 98 ॥
ଦୀପୟଂତୀଵ ମେ କାମଂ ଵିଵିଧା ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ଶ୍ୟାମାଂ ଚଂଦ୍ରମୁଖୀଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରିୟାଂ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣାମ୍ ॥ 99 ॥
ପଶ୍ୟ ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ମୃଗୀଭିସ୍ସହିତାନ୍ମୃଗାନ୍ ।
ମାଂ ପୁନର୍ମୃଗଶାବାକ୍ଷ୍ୟା ଵୈଦେହ୍ୟା ଵିରହୀକୃତମ୍ ॥ 100 ॥
ଵ୍ୟଥୟଂତୀଵ ମେ ଚିତ୍ତଂ ସଂଚରଂତସ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ସାନୁନି ରମ୍ୟେ ହି ମତ୍ତଦ୍ଵିଜଗଣାୟୁତେ ।
ପଶ୍ୟେୟଂ ୟଦି ତାଂ କାଂତାଂ ତତସ୍ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେନ୍ମମ ॥ 101 ॥
ଜୀଵେୟଂ ଖଲୁ ସୌମିତ୍ରେ ମୟା ସହ ସୁମଧ୍ୟମା ।
ସେଵତେ ୟଦି ଵୈଦେହୀ ପଂପାୟାଃ ପଵନଂ ସୁଖମ୍ ॥ 102 ॥
ପଦ୍ମସୌଗଂଧିକଵହଂ ଶିଵଂ ଶୋକଵିନାଶନମ୍ ।
ଧନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଵଂତେ ପଂପୋପଵନମାରୁତମ୍ ॥ 103 ॥
ଶ୍ୟାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ପ୍ରିୟା ଵିରହିତା ମୟା ।
କଥଂ ଧାରୟତି ପ୍ରାଣାନ୍ଵିଵଶା ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 104 ॥
କିନ୍ନୁ ଵକ୍ଷ୍ୟାମି ରାଜାନଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ୟଵାଦିନମ୍ ।
ସୀତାୟା ଜନକଂ ପୃଷ୍ଟଃ କୁଶଲଂ ଜନସଂସଦି ॥ 105 ॥
ୟା ମାମନୁଗତା ମଂଦଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଂ ଵନମ୍ ।
ସୀତା ସତ୍ପଥମାସ୍ଥାୟ କ୍ଵ ନୁ ସା ଵର୍ତତେ ପ୍ରିୟା ॥ 106 ॥
ତୟା ଵିହୀନଃ କୃପଣଃ କଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧାରୟେ ।
ୟା ମାମନୁଗତା ରାଜ୍ୟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵିଗତଚେତସମ୍ ॥ 107 ॥
ତଚ୍ଚାର୍ଵଂଚିତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ସୁଗଂଧି ଶୁଭମଵ୍ରଣମ୍ ।
ଅପଶ୍ୟତୋ ମୁଖଂ ତସ୍ୟାସ୍ସୀଦତୀଵ ମନୋ ମମ ॥ 108 ॥
ସ୍ମିତହାସ୍ୟାଂତରୟୁତଂ ଗୁଣଵନ୍ମଧୁରଂ ହିତମ୍ ।
ଵୈଦେହ୍ୟା ଵାକ୍ୟମତୁଲଂ କଦା ଶ୍ରୋଷ୍ୟାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 109 ॥
ପ୍ରାପ୍ୟ ଦୁଖଂ ଵନେ ଶ୍ୟାମା ମାଂ ମନ୍ମଥଵିକର୍ଶିତମ୍ ।
ନଷ୍ଟଦୁଃଖେଵ ହୃଷ୍ଟେଵ ସାଧ୍ଵୀ ସାଧ୍ଵଭ୍ୟଭାଷତ ॥ 110 ॥
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ୟାମି କୌସଲ୍ୟାମୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ନୃପାତ୍ମଜ ।
କ୍ଵ ସା ସ୍ନୁଷେତି ପୃଚ୍ଛଂତୀଂ କଥଂ ଚାପି ତୁ ମନସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ 111 ॥
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଶ୍ୟ ତ୍ଵଂ ଭରତଂ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲମ୍ ।
ନ ହ୍ୟହଂ ଜୀଵିତୁ ଶକ୍ତସ୍ତାମୃତେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 112 ॥
ଇତି ରାମଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଲପଂତମନାଥଵତ୍ ।
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତା ଵଚନଂ ୟୁକ୍ତମଵ୍ୟୟମ୍ ॥ 113 ॥
ସଂସ୍ତଂଭ ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ନେଦୃଶାନାଂ ମତିର୍ମଂଦା ଭଵତ୍ୟକଲୁଷାତ୍ମନାମ୍ ॥ 114 ॥
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵିୟୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ତ୍ୟଜ ସ୍ନେହଂ ପ୍ରିୟେ ଜନେ ।
ଅତିସ୍ନେହପରିଷ୍ଵଂଗାଦ୍ଵର୍ତିରାର୍ଦ୍ରାପି ଦହ୍ୟତେ ॥ 115 ॥
ୟଦି ଗଚ୍ଛତି ପାତାଲଂ ତତୋଽଭ୍ୟଧିକମେଵ ଵା ।
ସର୍ଵଥା ରାଵଣସ୍ତାଵନ୍ନ ଭଵିଷ୍ୟତି ରାଘଵ ॥ 116 ॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଲଭ୍ୟତାଂ ତାଵତ୍ତସ୍ୟ ପାପସ୍ୟ ରକ୍ଷସଃ ।
ତତୋ ହାସ୍ୟତି ଵା ସୀତାଂ ନିଧନଂ ଵା ଗମିଷ୍ୟତି ॥ 117 ॥
ୟଦି ୟାତିଦିତେର୍ଗର୍ଭଂ ରାଵଣସ୍ସହ ସୀତୟା ।
ତତ୍ରାପ୍ୟେନଂ ହନିଷ୍ୟାମି ନ ଚେଦ୍ଦାସ୍ୟତି ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 118 ॥
ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଜସ୍ଵାର୍ୟ ତ୍ୟଜ୍ୟତାଂ କୃପଣା ମତିଃ ।
ଅର୍ଥୋ ହି ନଷ୍ଟକାର୍ୟାର୍ଥୈର୍ନାୟତ୍ନେନାଧିଗମ୍ୟତେ ॥ 119 ॥
ଉତ୍ସାହୋ ବଲଵାନାର୍ୟ ନାସ୍ତ୍ୟୁତ୍ସାହାତ୍ପରଂ ବଲମ୍ ।
ସୋତ୍ସାହସ୍ୟାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 120 ॥
ଉତ୍ସାହଵଂତଃ ପୁରୁଷା ନାଵସୀଦଂତି କର୍ମସୁ ।
ଉତ୍ସାହମାତ୍ରମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସୀତାଂ ପ୍ରତିଲଭେମହି ॥ 121 ॥
ତ୍ୟଜ୍ୟତାଂ କାମଵୃତ୍ତତ୍ଵଂ ଶୋକଂ ସନ୍ନ୍ୟସ୍ୟ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ମହାତ୍ମାନଂ କୃତାତ୍ମାନମାତ୍ମାନଂ ନାଵବୁଧ୍ୟସେ ॥ 122 ॥
ଏଵଂ ସଂବୋଧିତସ୍ତତ୍ର ଶୋକୋପହତଚେତନଃ ।
ତ୍ୟଜ୍ୟ ଶୋକଂଚ ମୋହଂଚ ତତୋ ଧୈର୍ୟମୁପାଗମତ୍ ॥ 123 ॥
ସୋଽଭ୍ୟତିକ୍ରାମଦଵ୍ୟଗ୍ରସ୍ତାମଚିଂତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ।
ରାମଃ ପଂପାଂ ସୁରୁଚିରାଂ ରମ୍ୟପାରିପ୍ଲଵଦ୍ରୁମାମ୍ ॥ 124 ॥
ନିରୀକ୍ଷମାଣସ୍ସହସା ମହାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ଵନଂ ନିର୍ଝରକଂଦରାଶ୍ଚ ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତାସ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିଚାର୍ୟ ଦୁଃଖୋପହତଃ ପ୍ରତସ୍ଥେ ॥ 125 ॥
ତଂ ମତ୍ତମାତଂଗଵିଲାସଗାମୀ ଗଚ୍ଛଂତମଵ୍ୟଗ୍ରମନା ମହାତ୍ମା ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵମପ୍ରମତ୍ତୋ ରରକ୍ଷ ଧର୍ମେଣ ବଲେନ ଚୈଵ ॥ 126 ॥
ତାଵୃଷ୍ୟମୂକସ୍ୟ ସମୀପଚାରୀ ଚରଂଦଦର୍ଶାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନୀୟୌ ।
ଶାଖାମୃଗାଣାମଧିପସ୍ତରସ୍ଵୀ ଵିତତ୍ରସେ ନୈଵ ଚିଚେଷ୍ଟ କିଂଚିତ୍ ॥ 127 ॥
ସ ତୌ ମହାତ୍ମା ଗଜମଂଦଗାମୀ ଶାଖାମୃଗସ୍ତତ୍ର ଚରଂଚରଂତୌ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷାଦଂ ପରମଂ ଜଗାମ ଚିଂତାପରୀତୋ ଭୟଭାରମଗ୍ନଃ ॥ 128 ॥
ତମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ୟସୁଖଂ ଶରଣ୍ୟଂ ସଦୈଵ ଶାଖାମୃଗସେଵିତାଂତମ୍ ।
ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରୟୋଽଭିଜଗ୍ମୁର୍ମହୌଜସୌ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ତୌ ॥ 129 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
