ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ।
സ താം പുഷ്കരിണീം ഗത്വാ പദ്മോത്പലഝഷാകുലാമ് ।
രാമസ്സൌമിത്രി സഹിതോ വിലലാപാകുലേംദ്രിയഃ ॥ 1 ॥
തസ്യ ദൃഷ്ട്വൈവ താം ഹര്ഷാദിംദ്രിയാണി ചകംപിരേ ।
സ കാമവശമാപന്നസ്സൌമിത്രിമിദമബ്രവീത് ॥ 2 ॥
സൌമിത്രേ ശോഭതേ പംപാ വൈദൂര്യവിമലോദകാ ।
ഫുല്ലപദ്മോത്പലവതീ ശോഭിതാ വിവിധൈര്ദ്രുമൈഃ ॥ 3 ॥
സൌമിത്രേ പശ്യ പംപായാഃ കാനനം ശുഭദര്ശനമ് ।
യത്ര രാജംതി ശൈലാ വാ ദ്രുമാസ്സശിഖരാ ഇവ ॥ 4 ॥
മാം തു ശോകാഭിസംതപ്തം മാധവഃ പീഡയംതി വൈ ।
ഭരതസ്യ ച ദുഃഖേന വൈദേഹ്യാ ഹരണേന ച ॥ 5 ॥
ശോകാര്തസ്യാപി മേ പംപാ ശോഭതേ ചിത്രകാനനാ ।
വ്യവകീര്ണാ ബഹുവിധൈഃ പുഷ്പൈശ്ശീതോദകാ ശിവാ ॥ 6 ॥
നലിനൈരപി സംഛന്നാ ഹ്യത്യര്ഥശുഭദര്ശനാ ।
സര്പവ്യാലാനുചരിതാ മൃഗദ്വിജസമാകുലാ ॥ 7 ॥
അധികം പ്രവിഭാത്യേതന്നീലപീതം തു ശാദ്വലമ് ।
ദ്രുമാണാം വിവിധൈഃ പുഷ്പൈഃ പരിസ്തോമൈരിവാര്പിതമ് ॥ 8 ॥
പുഷ്പഭാരസമൃദ്ധാനി ശിഖരാണി സമംതതഃ ।
ലതാഭിഃ പുഷ്പിതാഗ്രാഭിരുപഗൂഢാനി സർവശഃ ॥ 9 ॥
സുഖാനിലോഽയം സൌമിത്രേ കാലഃ പ്രചുരമന്മഥഃ ।
ഗംധവാന്സുരഭിര്മാസോ ജാതപുഷ്പഫലദ്രുമഃ ॥ 10 ॥
പശ്യ രൂപാണി സൌമിത്രേ വനാനാം പുഷ്പശാലിനാമ് ।
സൃജതാം പുഷ്പവര്ഷാണി തോയം തോയമുചാമിവ ॥ 11 ॥
പ്രസ്തരേഷു ച രമ്യേഷു വിവിധാഃ കാനനദ്രുമാഃ ।
വായുവേഗപ്രചലിതാഃ പുഷ്പൈരവകിരംതി ഗാമ് ॥ 12 ॥
പതിതൈഃ പതമാനൈശ്ച പാദപസ്ഥൈശ്ച മാരുതഃ ।
കുസുമൈഃ പശ്യ സൌമിത്രേ ക്രീഡന്നിവ സമംതതഃ ॥ 13 ॥
വിക്ഷിപന്വിവിധാശ്ശാഖാ നഗാനാം കുസുമോത്കചാഃ ।
മാരുതശ്ചലിതസ്ഥാനൈഷ്ഷട്പദൈരനുഗീയതേ ॥ 14 ॥
മത്തകോകിലസന്നാദൈര്നര്തയന്നിവ പാദപാന് ।
ശൈലകംദരനിഷ്ക്രാംതഃ പ്രഗീത ഇവ ചാനിലഃ ॥ 15 ॥
തേന വിക്ഷിപതാഽത്യര്ഥം പവനേന സമംതതഃ ।
അമീ സംസക്തശാഖാഗ്രാ ഗ്രഥിതാ ഇവ പാദപാഃ ॥ 16 ॥
സ ഏഷ സുഖസംസ്പര്ശോ വാതി ചംദനശീതലഃ ।
ഗംധമഭ്യവഹന്പുണ്യം ശ്രമാപനയനോഽനിലഃ ॥ 17 ॥
അമീ പവനവിക്ഷിപ്താ വിനദംതീവ പാദപാഃ ।
ഷട്പദൈരനുകൂജംതോ വനേഷു മധുഗംധിഷു ॥ 18 ॥
ഗിരിപ്രസ്ഥേഷു രമ്യേഷു പുഷ്പവദ്ഭിര്മനോരമൈഃ ।
സംസക്തശിഖരാശ്ശൈലാ വിരാജംതേ മഹാദ്രുമൈഃ ॥ 19 ॥
പുഷ്പസംഛന്നശിഖരാ മാരുതോത്ക്ഷേപചംചലാഃ ।
അമീ മധുകരോത്തംസാഃ പ്രഗീതാ ഇവ പാദപാഃ ॥ 20 ॥
സുപുഷ്പിതാംസ്തു പശ്യേമാന്കര്ണികാരാംത്സമംതതഃ ।
ഹാടകപ്രതിസംഛന്നാന്നരാന്പീതാംബരാനിവ ॥ 21 ॥
അയം വസംതസ്സൌമിത്രേ നാനാവിഹഗനാദിതഃ ।
സീതയാ വിപ്രഹീനസ്യ ശോകസംദീപനോ മമ ॥ 22 ॥
മാം ഹി ശോകസമാക്രാംതം സംതാപയതി മന്മഥഃ ।
ഹൃഷ്ടഃ പ്രവദമാനശ്ച മമാഹ്വയതി കോകിലഃ ॥ 23 ॥
ഏഷ ദാത്യൂഹകോ ഹൃഷ്ടോ രമ്യേ മാം വനനിര്ഝരേ ।
പ്രണദന്മന്മഥാവിഷ്ടം ശോചയിഷ്യതി ലക്ഷ്മണ ॥ 24 ॥
ശ്രുത്വൈതസ്യ പുരാ ശബ്ദമാശ്രമസ്ഥാ മമ പ്രിയാ ।
മാമാഹൂയ പ്രമുദിതാഃ പരമം പ്രത്യനംദത ॥ 25 ॥
ഏവം വിചിത്രാഃ പതഗാ നാനാരാവവിരാവിണഃ ।
വൃക്ഷഗുല്മലതാഃ പശ്യ സംപതംതി സമംതതഃ ॥ 26 ॥
വിമിശ്രാ വിഹഗാഃ പുംഭിരാത്മവ്യൂഹാഭിനംദിതാഃ ।
ഭൃംഗരാജപ്രമുദിതാസ്സൌമിത്രേ മധുരസ്വനാഃ ॥ 27 ॥
ദാത്യൂഹരതിവിക്രംദൈഃ പുംസ്കോകിലരുതൈരപി ।
സ്വനംതി പാദപാശ്ചേമേ മമാനംഗപ്രദീപനാഃ ॥ 28 ॥
അശോകസ്തബകാംഗാരഷ്ഷട്പദസ്വനനിഃസ്വനഃ ।
മാം ഹി പല്ലവതാമ്രാര്ചിർവസംതാഗ്നിഃ പ്രധക്ഷ്യതി ॥ 29 ॥
ന ഹി താം സൂക്ഷ്മപക്ഷ്മാക്ഷീം സുകേശീം മൃദുഭാഷിണീമ് ।
അപശ്യതോ മേ സൌമിത്രേ ജീവിതേഽസ്തി പ്രയോജനമ് ॥ 30 ॥
അയം ഹി ദയിതസ്തസ്യാഃ കാലോ രുചിരകാനനഃ ।
കോകിലാകുലസീമാംതോ ദയിതായാ മമാനഘ ॥ 31 ॥
മന്മഥാഽയാസസംഭൂതോ വസംതഗുണവര്ധിതഃ ।
അയം മാം ധക്ഷ്യതി ക്ഷിപ്രം ശോകാഗ്നിര്നചിരാദിവ ॥ 32 ॥
അപശ്യതസ്താം ദയിതാം പശ്യതോ രുചിരദ്രുമാന് ।
മമായമാത്മപ്രഭവോ ഭൂയസ്ത്വമുപയാസ്യതി ॥ 33 ॥
അദൃശ്യമാനാ വൈദേഹീ ശോകം വര്ധയതേ മമ ।
ദൃശ്യമാനോ വസംതശ്ച സ്വേദസംസര്ഗദൂഷകഃ ॥ 34 ॥
മാം ഹ്യദ്യ മൃഗശാബാക്ഷീ ചിംതാശോകബലാത്കൃതമ് ।
സംതാപയതി സൌമിത്രേ ക്രൂരശ്ചൈത്രവനാനിലഃ ॥ 35 ॥
അമീ മയൂരാശ്ശോഭംതേ പ്രനൃത്യംതസ്തതസ്തതഃ ।
സ്വൈഃ പക്ഷൈഃ പവനോദ്ധൂതൈര്ഗവാക്ഷൈഃ സ്ഫാടികൈരിവ ॥ 36 ॥
ശിഖിനീഭിഃ പരിവൃതാസ്തേ ഏതേ മദമൂര്ഛിതാഃ ।
മന്മഥാഭിപരീതസ്യ മമ മന്മഥവര്ധനാഃ ॥ 37 ॥
പശ്യ ലക്ഷ്മണ നൃത്യംതം മയൂരമുപനൃത്യതി ।
ശിഖിനീ മന്മഥാര്തൈഷാ ഭര്താരം ഗിരിസാനുനി ॥ 38 ॥
താമേവ മന്മഥാവിഷ്ടോ മയൂരോഽപ്യുപധാവതി ।
വിതത്യ രുചിരൌ പക്ഷൌ രുതൈരുപഹസന്നിവ ॥ 39 ॥
മയൂരസ്യ വനേ നൂനം രക്ഷസാ ന ഹൃതാ പ്രിയാ ।
തസ്മാന്നൃത്യതി രമ്യേഷു വനേഷു സഹ കാംതയാ ॥ 40 ॥
മമ ത്വയം വിനാ വാസഃ പുഷ്പമാസേ സുദുസ്സഹഃ ।
പശ്യ ലക്ഷ്മണ സംരാഗഃ തിര്യഗ്യോനിഗതേഷ്വപി ।
യദേഷാ ശിഖിനീ കാമാദ്ഭര്താരം രമതേഽംതികേ ॥ 41 ॥
മാമപ്യേവം വിശാലാക്ഷീ ജാനകീ ജാതസംഭ്രമാ ।
മദനേനാഭിവര്തേത യദി നാഽപഹൃതാ ഭവേത് ॥ 42 ॥
പശ്യ ലക്ഷ്മണ പുഷ്പാണി നിഷ്ഫലാനി ഭവംതി മേ ।
പുഷ്പഭാരസമൃദ്ധാനാം വനാനാം ശിശിരാത്യയേ ॥ 43 ॥
രുചിരാണ്യപി പുഷ്പാണി പാദപാനാമതിശ്രിയാ ।
നിഷ്ഫലാനി മഹീം യാംതി സമം മധുകരോത്കരൈഃ ॥ 44 ॥
നദംതി കാമം ശകുനാ മുദിതാസ്സംഘശഃ കലമ് ।
ആഹ്വയംത ഇവാന്യോന്യം കാമോന്മാദകരാ മമ ॥ 45 ॥
വസംതോ യദി തത്രാപി യത്ര മേ വസതി പ്രിയാ ।
നൂനം പരവശാ സീതാ സാപി ശോചത്യഹം യഥാ ॥ 46 ॥
നൂനം ന തു വസംതോഽതം ദേശം സ്പൃശതി യത്ര സാ ।
കഥം ഹ്യസിതപദ്മാക്ഷീ വര്തയേത്സാ മയാ വിനാ ॥ 47 ॥
അഥവാ വര്തതേ തത്ര വസംതോ യത്ര മേ പ്രിയാ ।
കിം കരിഷ്യതി സുശ്രോണീ സാ തു നിര്ഭര്ത്സിതാ പരൈഃ ॥ 48 ॥
ശ്യാമാ പദ്മപലാശാക്ഷീ മൃദുപൂർവാഭിഭാഷിണീ ।
നൂനം വസംതമാസാദ്യ പരിത്യക്ഷ്യതി ജീവിതമ് ॥ 49 ॥
ദൃഢം ഹി ഹൃദയേ ബുദ്ധിര്മമ സംപരിവര്തതേ ।
നാലം വര്തയിതും സീതാ സാധ്വീ മദ്വിരഹം ഗതാ ॥ 50 ॥
മയി ഭാവസ്തു വൈദേഹ്യാസ്തത്ത്വതോ വിനിവേശിതഃ ।
മമാപി ഭാവസ്സീതായാം സർവഥാ വിനിവേശിതഃ ॥ 51 ॥
ഏഷ പുഷ്പവഹോ വായുസ്സുഖസ്പര്ശോ ഹിമാവഹഃ ।
താം വിചിംതയതഃ കാംതാം പാവകപ്രതിമോ മമ ॥ 52 ॥
സദാ സുഖമഹം മന്യേ യം പുരാ സഹ സീതയാ ।
മാരുതസ്സ വിനാ സീതാം ശോകം വര്ധയതേ മമ ॥ 53 ॥
താം വിനാ വിഹംഗോ യഃ പക്ഷീ പ്രണദിതസ്തദാ ।
വായസഃ പാദപഗതഃ പ്രഹൃഷ്ടമഭിനര്ദതി ॥ 54 ॥
ഏഷ വൈ തത്ര വൈദേഹ്യാ വിഹഗഃ പ്രതിഹാരകഃ ।
പക്ഷീ മാം തു വിശാലാക്ഷ്യാസ്സമീപമുപനേഷ്യതി ॥ 55 ॥
ശൃണു ലക്ഷ്മണ സന്നാദം വനേ മദ്വിവര്ധനമ് ।
പുഷ്പിതാഗ്രേഷു വൃക്ഷേഷു ദ്വിജാനാമുപകൂജതാമ് ॥ 56 ॥
വിക്ഷിപ്താം പവനേനൈതാമസൌ തിലകമംജരീമ് ।
ഷട്പദസ്സഹസാഽഭ്യേതി മദോദ്ധൂതാമിവ പ്രിയാമ് ॥ 57 ॥
കാമിനാമയമത്യംതമശോകശ്ശോകവര്ധനഃ ।
സ്തബകൈഃ പവനോത്ക്ഷിപ്തൈസ്തര്ജയന്നിവ മാം സ്ഥിതഃ ॥ 58 ॥
അമീ ലക്ഷ്മണ ദൃശ്യംതേ ചൂതാഃ കുസുമശാലിനഃ ।
വിഭ്രമോത്സിക്തമനസഃ സാംഗരാഗാ നരാ ഇവ ॥ 59 ॥
സൌമിത്രേ പശ്യ പംപായാശ്ചിത്രാസു വനരാജിഷു ।
കിന്നരാ നരശാര്ദൂല വിചരംതി തതസ്തതഃ ॥ 60 ॥
ഇമാനി ശുഭഗംധീനി പശ്യ ലക്ഷ്മണ സർവശഃ ।
നലിനാനി പ്രകാശംതേ ജലേ തരുണസൂര്യവത് ॥ 61 ॥
ഏഷാ പ്രസന്നസലിലാ പദ്മനീലോത്പലായുതാ ।
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണാ പംപാ സൌഗംധികാന്വിതാ ॥ 62 ॥
ജലേ തരുണസൂര്യാഭൈഷ്ഷട്പദാഹതകേസരൈഃ ।
പംകജൈശ്ശോഭതേ പംപാ സമംതാദഭിസംവൃതാ ॥ 63 ॥
ചക്രവാകയുതാ നിത്യം ചിത്രപ്രസ്തവനാംതരാ ।
മാതംഗമൃഗയൂഥൈശ്ച ശോഭതേ സലിലാര്ഥിഭിഃ ॥ 64 ॥
പവനാഹതവേഗാഭിരൂര്മിഭിർവിമലേഽംഭസി ।
പംകജാനി വിരാജംതേ താഡ്യമാനാനി ലക്ഷ്മണ ॥ 65 ॥
പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷീം സതതം പംകജപ്രിയാമ് ।
അപശ്യതോ മേ വൈദേഹീം ജീവിതം നാഭിരോചതേ ॥ 66 ॥
അഹോ കാമസ്യ വാമത്വം യോ ഗതാമപി ദുര്ലഭാമ് ।
സ്മാരയിഷ്യതി കല്യാണീം കല്യാണതരവാദിനീമ് ॥ 67 ॥
ശക്യോ ധാരയിതും കാമോ ഭവേദഭ്യാഗതോ മയാ ।
യദി ഭൂയോ വസംതോ മാം ന ഹന്യാത്പുഷ്പിതദ്രുമഃ ॥ 68 ॥
യാനി സ്മ രമണീയാനി തയാ സഹ ഭവംതി മേ ।
താന്യേവാരമണീയാനി ജായംതേ മേ തയാ വിനാ ॥ 69 ॥
പദ്മകോശപലാശാനി ദ്രഷ്ടും ദൃഷ്ടിര്ഹി മന്യതേ ।
സീതായാ നേത്രകോശാഭ്യാം സദൃശാനീതി ലക്ഷ്മണ ॥ 70 ॥
പദ്മകേസരസംസൃഷ്ടോ വൃക്ഷാംതരവിനിസ്സൃതഃ ।
നിശ്ശ്വാസ ഇവ സീതായാ വാതി വായുര്മനോഹരഃ ॥ 71 ॥
സൌമിത്രേ പശ്യ പംപായാ ദക്ഷിണേ ഗിരിസാനുനി ।
പുഷ്പിതാം കര്ണികാരസ്യ യഷ്ടിം പരമശോഭനാമ് ॥ 72 ॥
അധികം ശൈലരാജോഽയം ധാതുഭിഃ സുവിഭൂഷിതഃ ।
വിചിത്രം സൃജതേ രേണും വായുവേഗവിഘട്ടിതമ് ॥ 73 ॥
ഗിരിപ്രസ്ഥാസ്തു സൌമിത്രേ സർവതസ്സംപ്രപുഷ്പിതൈഃ ।
നിഷ്പത്രൈസ്സർവതോ രമ്യൈഃ പ്രദീപ്താ ഇവ കിംശുകൈഃ ॥ 74 ॥
പംപാതീരരുഹാശ്ചേമേ സംസക്താ മധുഗംധിനഃ ।
മാലതീമല്ലികാഷംഡാഃ കരവീരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ॥ 75 ॥
കേതക്യസ്സിംദുവാരാശ്ച വാസംത്യശ്ച സുപുഷ്പിതാഃ ।
മാധവ്യോ ഗംധപൂര്ണാശ്ച കുംദഗുല്മാശ്ച സർവശഃ ॥ 76 ॥
ചിരിബില്വാ മധൂകാശ്ച വംജുലാ വകുലാസ്തഥാ ।
ചംപകാസ്തിലകാശ്ചൈവ നാഗവൃക്ഷാസ്സുപുഷ്പിതാഃ ॥ 77 ॥
നീപാശ്ച വരണാശ്ചൈവ ഖര്ജൂരാശ്ച സുപുഷ്പിതാ ।
പദ്മകാശ്ചൈവ ശോഭംതേ നീലാശോകാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।
ലോധ്രാശ്ച ഗിരിപൃഷ്ഠേഷു സിംഹകേസരപിംജരാഃ ॥ 78 ॥
അംകോലാശ്ച കുരംടാശ്ച ചൂര്ണകാഃ പാരിഭദ്രകാഃ ।
ചൂതാഃ പാടലയശ്ചൈവ കോവിദാരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ॥ 79 ॥
മുചുകുംദാര്ജുനാശ്ചൈവ ദൃശ്യംതേ ഗിരിസാനുഷു ।
കേതകോദ്ദാലകാശ്ചൈവ ശിരീഷാഃ ശിംശുപാ ധവാഃ ॥ 80 ॥
ശാല്മല്യഃ കിംശുകാശ്ചൈവ രക്താഃ കുരവകാസ്തഥാ ॥ 81 ॥
ത്രിനിശാ നക്തമാലാശ്ച ചംദനാസ്സ്യംദനാസ്തഥാ ।
പുഷ്പിതാന്പുഷ്പിതാഗ്രാഭിര്ലതാഭിഃ പരിവേഷ്ടിതാന് ।
ദ്രുമാന്പശ്യേഹ സൌമിത്രേ പംപായാ രുചിരാന്ബഹൂന് ॥ 82 ॥
വാതവിക്ഷിപ്തവിടപാന്യഥാഽസന്നാംദ്രുമാനിമാന് ।
ലതാസ്സമനുവര്തംതേ മത്താ ഇവ വരസ്ത്രിയഃ ॥ 83 ॥
പാദപാത്പാദപം ഗച്ഛന് ശൈലാച്ഛൈലം വനാദ്വനമ് ।
വാതി നൈകരസാസ്വാദസ്സമ്മോദിത ഇവാനിലഃ ॥ 84 ॥
കേചിത്പര്യാപ്തകുസുമാഃ പാദപാ മധുഗംധിനഃ ।
കേചിന്മുകുലസംവീതാഃ ശ്യാമവര്ണാ ഇവാബഭുഃ ॥ 85 ॥
ഇദം മൃഷ്ടമിദം സ്വാദു പ്രഫുല്ലമിദമിത്യപി ।
രാഗയുക്തോ മധുകരഃ കുസുമേഷ്വേവ ലീയതേ ॥ 86 ॥
നിലീയ പുനരുത്പത്യ സഹസാഽന്യത്ര ഗച്ഛതി ।
മധുലുബ്ധോ മധുകരഃ പംപാതീരദ്രുമേഷ്വസൌ ॥ 87 ॥
ഇയം കുസുമസംഘാതൈരുപസ്തീര്ണാ സുഖാകൃതാ ।
സ്വയം നിപതിതൈര്ഭൂമിശ്ശയനപ്രസ്തരൈരിവ ॥ 88 ॥
വിവിധാ വിവിധൈഃ പുഷ്പൈസ്തൈരേവ നഗസാനുഷു ।
വികീര്ണൈ പീതരക്താഹി സൌമിത്രേ പ്രസ്തരാഃ കൃതാഃ ॥ 89 ॥
ഹിമാംതേ പശ്യ സൌമിത്രേ വൃക്ഷാണാം പുഷ്പസംഭവമ് ।
പുഷ്പമാസേ ഹി തരവസ്സംഘര്ഷാദിവ പുഷ്പിതാഃ ॥ 90 ॥
ആഹ്വയംത ഇവാന്യോന്യം നഗാഷ്ഷട്പദനാദിതാഃ ।
കുസുമോത്തംസവിടപാശ്ശോഭംതേ ബഹു ലക്ഷ്മണ ॥ 91 ॥
ഏഷ കാരംഡവഃ പക്ഷീ വിഗാഹ്യ സലിലം ശുഭമ് ।
രമതേ കാംതയാ സാര്ധം കാമമുദ്ദീപയന്മമ ॥ 92 ॥
മംദാകിന്യാസ്തു യദിദം രൂപമേവം മനോഹരമ് ।
സ്ഥാനേ ജഗതി വിഖ്യാതാ ഗുണാസ്തസ്യാ മനോരമാഃ ॥ 93 ॥
യദി ദൃശ്യേത സാ സാധ്വീ യദി ചേഹ വസേമഹി ।
സ്പൃഹയേയം ന ശക്രായ നായോധ്യായൈ രഘൂത്തമ ॥ 94 ॥
നഹ്യേവം രമണീയേഷു ശാദ്വലേഷു തയാ സഹ ।
രമതോ മേ ഭവേച്ചിംതാ ന സ്പൃഹാഽന്യേഷു വാ ഭവേത് ॥ 95 ॥
അമീ ഹി വിവിധൈഃ പുഷ്പൈസ്തരവോ രുചിരച്ഛദാഃ ।
കാനനേഽഽസ്മിന്വിനാ കാംതാം ചിംതാമുത്പാദയംതി മേ ॥ 96 ॥
പശ്യ ശീതജലാം ചേമാം സൌമിത്രേ പുഷ്കരായുതാമ് ।
ചക്രവാകാനുചരിതാം കാരംഡവ നിഷേവിതാമ് ॥ 97 ॥
പ്ലവൈഃ ക്രൌംചൈശ്ച സംപൂര്ണാം മഹാമൃഗനിഷേവിതാമ് ।
അധികം ശോഭതേ പംപാ വികൂജദ്ഭിഃർവിഹംഗമൈഃ ॥ 98 ॥
ദീപയംതീവ മേ കാമം വിവിധാ മുദിതാ ദ്വിജാഃ ।
ശ്യാമാം ചംദ്രമുഖീം സ്മൃത്വാ പ്രിയാം പദ്മനിഭേക്ഷണാമ് ॥ 99 ॥
പശ്യ സാനുഷു ചിത്രേഷു മൃഗീഭിസ്സഹിതാന്മൃഗാന് ।
മാം പുനര്മൃഗശാബാക്ഷ്യാ വൈദേഹ്യാ വിരഹീകൃതമ് ॥ 100 ॥
വ്യഥയംതീവ മേ ചിത്തം സംചരംതസ്തതസ്തതഃ ।
അസ്മിന്സാനുനി രമ്യേ ഹി മത്തദ്വിജഗണായുതേ ।
പശ്യേയം യദി താം കാംതാം തതസ്സ്വസ്തി ഭവേന്മമ ॥ 101 ॥
ജീവേയം ഖലു സൌമിത്രേ മയാ സഹ സുമധ്യമാ ।
സേവതേ യദി വൈദേഹീ പംപായാഃ പവനം സുഖമ് ॥ 102 ॥
പദ്മസൌഗംധികവഹം ശിവം ശോകവിനാശനമ് ।
ധന്യാ ലക്ഷ്മണ സേവംതേ പംപോപവനമാരുതമ് ॥ 103 ॥
ശ്യാമാ പദ്മപലാശാക്ഷീ പ്രിയാ വിരഹിതാ മയാ ।
കഥം ധാരയതി പ്രാണാന്വിവശാ ജനകാത്മജാ ॥ 104 ॥
കിന്നു വക്ഷ്യാമി രാജാനം ധര്മജ്ഞം സത്യവാദിനമ് ।
സീതായാ ജനകം പൃഷ്ടഃ കുശലം ജനസംസദി ॥ 105 ॥
യാ മാമനുഗതാ മംദം പിത്രാ പ്രവ്രാജിതം വനമ് ।
സീതാ സത്പഥമാസ്ഥായ ക്വ നു സാ വര്തതേ പ്രിയാ ॥ 106 ॥
തയാ വിഹീനഃ കൃപണഃ കഥം ലക്ഷ്മണ ധാരയേ ।
യാ മാമനുഗതാ രാജ്യാദ്ഭ്രഷ്ടം വിഗതചേതസമ് ॥ 107 ॥
തച്ചാർവംചിതപദ്മാക്ഷം സുഗംധി ശുഭമവ്രണമ് ।
അപശ്യതോ മുഖം തസ്യാസ്സീദതീവ മനോ മമ ॥ 108 ॥
സ്മിതഹാസ്യാംതരയുതം ഗുണവന്മധുരം ഹിതമ് ।
വൈദേഹ്യാ വാക്യമതുലം കദാ ശ്രോഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ ॥ 109 ॥
പ്രാപ്യ ദുഖം വനേ ശ്യാമാ മാം മന്മഥവികര്ശിതമ് ।
നഷ്ടദുഃഖേവ ഹൃഷ്ടേവ സാധ്വീ സാധ്വഭ്യഭാഷത ॥ 110 ॥
കിം നു വക്ഷ്യാമി കൌസല്യാമയോധ്യായാം നൃപാത്മജ ।
ക്വ സാ സ്നുഷേതി പൃച്ഛംതീം കഥം ചാപി തു മനസ്വിനീമ് ॥ 111 ॥
ഗച്ഛ ലക്ഷ്മണ പശ്യ ത്വം ഭരതം ഭ്രാതൃവത്സലമ് ।
ന ഹ്യഹം ജീവിതു ശക്തസ്താമൃതേ ജനകാത്മജാമ് ॥ 112 ॥
ഇതി രാമം മഹാത്മാനം വിലപംതമനാഥവത് ।
ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ഭ്രാതാ വചനം യുക്തമവ്യയമ് ॥ 113 ॥
സംസ്തംഭ രാമ ഭദ്രം തേ മാ ശുചഃ പുരുഷോത്തമ ।
നേദൃശാനാം മതിര്മംദാ ഭവത്യകലുഷാത്മനാമ് ॥ 114 ॥
സ്മൃത്വാ വിയോഗജം ദുഃഖം ത്യജ സ്നേഹം പ്രിയേ ജനേ ।
അതിസ്നേഹപരിഷ്വംഗാദ്വര്തിരാര്ദ്രാപി ദഹ്യതേ ॥ 115 ॥
യദി ഗച്ഛതി പാതാലം തതോഽഭ്യധികമേവ വാ ।
സർവഥാ രാവണസ്താവന്ന ഭവിഷ്യതി രാഘവ ॥ 116 ॥
പ്രവൃത്തിര്ലഭ്യതാം താവത്തസ്യ പാപസ്യ രക്ഷസഃ ।
തതോ ഹാസ്യതി വാ സീതാം നിധനം വാ ഗമിഷ്യതി ॥ 117 ॥
യദി യാതിദിതേര്ഗര്ഭം രാവണസ്സഹ സീതയാ ।
തത്രാപ്യേനം ഹനിഷ്യാമി ന ചേദ്ദാസ്യതി മൈഥിലീമ് ॥ 118 ॥
സ്വാസ്ഥ്യം ഭദ്രം ഭജസ്വാര്യ ത്യജ്യതാം കൃപണാ മതിഃ ।
അര്ഥോ ഹി നഷ്ടകാര്യാര്ഥൈര്നായത്നേനാധിഗമ്യതേ ॥ 119 ॥
ഉത്സാഹോ ബലവാനാര്യ നാസ്ത്യുത്സാഹാത്പരം ബലമ് ।
സോത്സാഹസ്യാസ്തി ലോകേഽസ്മിന് ന കിംചിദപി ദുര്ലഭമ് ॥ 120 ॥
ഉത്സാഹവംതഃ പുരുഷാ നാവസീദംതി കര്മസു ।
ഉത്സാഹമാത്രമാശ്രിത്യ സീതാം പ്രതിലഭേമഹി ॥ 121 ॥
ത്യജ്യതാം കാമവൃത്തത്വം ശോകം സന്ന്യസ്യ പൃഷ്ഠതഃ ।
മഹാത്മാനം കൃതാത്മാനമാത്മാനം നാവബുധ്യസേ ॥ 122 ॥
ഏവം സംബോധിതസ്തത്ര ശോകോപഹതചേതനഃ ।
ത്യജ്യ ശോകംച മോഹംച തതോ ധൈര്യമുപാഗമത് ॥ 123 ॥
സോഽഭ്യതിക്രാമദവ്യഗ്രസ്താമചിംത്യപരാക്രമഃ ।
രാമഃ പംപാം സുരുചിരാം രമ്യപാരിപ്ലവദ്രുമാമ് ॥ 124 ॥
നിരീക്ഷമാണസ്സഹസാ മഹാത്മാ സർവം വനം നിര്ഝരകംദരാശ്ച ।
ഉദ്വിഗ്നചേതാസ്സഹ ലക്ഷ്മണേന വിചാര്യ ദുഃഖോപഹതഃ പ്രതസ്ഥേ ॥ 125 ॥
തം മത്തമാതംഗവിലാസഗാമീ ഗച്ഛംതമവ്യഗ്രമനാ മഹാത്മാ ।
സ ലക്ഷ്മണോ രാഘവമപ്രമത്തോ രരക്ഷ ധര്മേണ ബലേന ചൈവ ॥ 126 ॥
താവൃഷ്യമൂകസ്യ സമീപചാരീ ചരംദദര്ശാദ്ഭുതദര്ശനീയൌ ।
ശാഖാമൃഗാണാമധിപസ്തരസ്വീ വിതത്രസേ നൈവ ചിചേഷ്ട കിംചിത് ॥ 127 ॥
സ തൌ മഹാത്മാ ഗജമംദഗാമീ ശാഖാമൃഗസ്തത്ര ചരംചരംതൌ ।
ദൃഷ്ട്വാ വിഷാദം പരമം ജഗാമ ചിംതാപരീതോ ഭയഭാരമഗ്നഃ ॥ 128 ॥
തമാശ്രമം പുണ്യസുഖം ശരണ്യം സദൈവ ശാഖാമൃഗസേവിതാംതമ് ।
ത്രസ്താശ്ച ദൃഷ്ട്വാ ഹരയോഽഭിജഗ്മുര്മഹൌജസൌ രാഘവലക്ഷ്മണൌ തൌ ॥ 129 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ॥
