View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.11 Kishkindha Kanda - Sarga 11

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha ēkādaśassargaḥ ।

rāmasya vachanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam ।
sugrīvaḥ pūjayāñchakrē rāghavaṃ praśaśaṃsa cha ॥ 1 ॥

asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ ।
tvaṃ dahēḥ kupitō lōkānyugānta iva bhāskaraḥ ॥ 2 ॥

vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyachcha vīryaṃ dhṛtiścha yā ।
tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram ॥ 3 ॥

samudrātpaśchimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi chōttaram ।
krāmatyanuditē sūryē vālī vyapagataklamaḥ ॥ 4 ॥

agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi ।
ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān ॥ 5 ॥

bahavassāravantaścha vanēṣu vividhā drumāḥ ।
vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatā'tmanaḥ ॥ 6 ॥

mahiṣō dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ ।
balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān ॥ 7 ॥

vīryōtsēkēna duṣṭātmā varadānāchcha mōhitaḥ ।
jagāma sumahākāya ssamudraṃ saritāṃ patim ॥ 8 ॥

ūrmimantamabhikramya sāgaraṃ ratnasañchayam ।
mahyaṃ yuddhaṃ prayachChēti tamuvācha mahārṇavam ॥ 9 ॥

tatassamudrō dharmātmā samutthāya mahābalaḥ ।
abravīdvachanaṃ rājannasuraṃ kālachōditam ॥ 10 ॥

samarthō nāsmi tē dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada ।
śrūyatāṃ chābhidhāsyāmi yastē yuddhaṃ pradāsyati ॥ 11 ॥

śailarājō mahāraṇyē tapasviśaraṇaṃ param ।
śaṅkaraśvaśurō nāmnā himavāniti viśrutaḥ ॥ 12 ॥

guhāprasravaṇōpētō bahukandaranirdaraḥ ।
sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhavē ॥ 13 ॥

taṃ bhīta iti vijñāya samudramasurōttamaḥ ।
himavadvanamāgachChachCharaśchāpādiva chyutaḥ ॥ 14 ॥

tatastasya girēśśvētā gajēndravipralāśśilāḥ ।
chikṣēpa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda cha ॥ 15 ॥

tataśśvētāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ ।
himavānabravīdvākyaṃ svē ēva śikharē sthitaḥ ॥ 16 ॥

klēṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhē dharmavatsala ।
raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham ॥ 17 ॥

tasya tadvachanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ ।
uvācha dundubhirvākyaṃ krōdhātsaṃraktalōchanaḥ ॥ 18 ॥

yadi yuddhē'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ ।
samāchakṣva pradadyānmē yō'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ ॥ 19 ॥

himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ ।
anuktapūrvaṃ dharmātmā krōdhāttamasurōttamam ॥ 20 ॥

vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ ।
adhyāstē vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām ॥ 21 ॥

sa samarthō mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ ।
dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuchēriva vāsavaḥ ॥ 22 ॥

taṃ śīghramabhigachCha tvaṃ yadi yuddhamihēchChasi ।
sa hi durdharṣaṇō nityaṃ śūrassamarakarmaṇi ॥ 23 ॥

śrutvā himavatō vākyaṃ kōdhāviṣṭassa dundubhiḥ ।
jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā ॥ 24 ॥

dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgō bhayāvahaḥ ।
prāvṛṣīva mahāmēghastōyapūrṇō nabhassthalē ॥ 25 ॥

tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ ।
nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā ॥ 26 ॥

samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ ।
viṣāṇēnōllikhan darpāttaddvāraṃ dviradō yathā ॥ 27 ॥

antaḥpuragatō vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ ।
niṣpapāta saha strībhistārābhiriva chandramāḥ ॥ 28 ॥

mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvāchātha dundubhim ।
harīṇāmīśvarō vālī sarvēṣāṃ vanachāriṇām ॥ 29 ॥

kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ rudhdvā vinardasi ।
dundubhē viditō mē'si rakṣaprāṇānmahābala ॥ 30 ॥

tasya tadvachanaṃ śrutvā vānarēndrasya dhīmataḥ ।
uvācha dundubhirvākyaṃ rōṣātsaṃraktalōchanaḥ ॥ 31 ॥

na tvaṃ strīsannidhau vīra vachanaṃ vaktumarhasi ।
mama yuddhaṃ prayachChādya tatō jñāsyāmi tē balam ॥ 32 ॥

athavā dhārayiṣyāmi krōdhamadya niśāmimām ।
gṛhyatāmudayassvairaṃ kāmabhōgēṣu vānara ॥ 33 ॥

dīyatāṃ sampradānaṃ cha pariṣvajya cha vānarān ।
sarvaśākhāmṛgēndra stvaṃ saṃsādaya suhṛjjanān ॥ 34 ॥

sudṛṣṭāṃ kuru kiṣkindhāṃ kuruṣvātmasamaṃ purē ।
krīḍasva cha saha strībhirahaṃ tē darpanāśanaḥ ॥ 35 ॥

yō hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam ।
hanyātsa bhrūṇahā lōkē tvadvidhaṃ madamōhitam ॥ 36 ॥

sa prahasyābravīnmandaṃ krōdhāttamasurōttamam ।
visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā ॥ 37 ॥

mattō'yamiti mā maṃsthā yadyabhītō'si saṃyugē ।
madō'yaṃ samprahārē'sminvīrapānaṃ samarthyatām ॥ 38 ॥

tamēvamuktvā saṅkṛddhō mālāmutkṣipya kāñchanīm ।
pitrā dattāṃ mahēndrēṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata ॥ 39 ॥

viṣāṇayōrgṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisannibham ।
āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ ॥ 40 ॥

vālī vyāpātayāñchakrē nanarda cha mahāsvanam ।
śrōtrābhyāmatha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ ॥ 41 ॥

tayōstu krōdhasaṃrambhātparasparajayaiṣiṇōḥ ।
yuddhaṃ samabhavadghōraṃ dundubhērvānarasyacha ॥ 42 ॥

ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ ।
muṣṭibhirjānubhiśchaiva śilābhiḥ pādapaistathā ॥ 43 ॥

parasparaṃ ghnatō statra vānarāsurayōstadā ।
āsīdasurō yuddhē śakrasūnurvyavardhata ॥ 44 ॥

vyāpāravīryadhairyaiścha parikṣīṇaṃ parākramaiḥ ।
taṃ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat ॥ 45 ॥

yuddhē prāṇaharē tasminniṣpiṣṭō dundubhistadā ।
papāta cha mahākāyaḥ kṣitau pañchatvamāgataḥ ॥ 46 ॥

taṃ tōlayitvā bāhubhyāṃ gatasattvamachētanam ।
chikṣēpa balavānvālī vēgēnaikēna yōjanam ॥ 47 ॥

tasya vēgapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ ।
prapēturmārutōtkṣiptā mataṅgapyāśramaṃ prati ॥ 48 ॥

tāndṛṣṭvā patitāṃstasya muniśśōṇitavipruṣaḥ ।
kruddhastatra mahābhāgaśchintayāmāsa kōnvayam ॥ 49 ॥

yēna ahaṃ sahasā spṛṣṭaḥ śōṇitēna durātmanā ।
kō'yaṃ durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā cha bāliśaḥ ॥ 50 ॥

ityuktvā'tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ ।
mahiṣaṃ parvatākāraṃ gatāsuṃ patitaṃ bhuvi ॥ 51 ॥

sa tu vijñāya tapasā vānarēṇa kṛtaṃ hi tat ।
utsasarja mahāśāpaṃ kṣēptāraṃ vālinaṃ prati ॥ 52 ॥

iha tēnāpravēṣṭavyaṃ praviṣṭasya vadhō bhavēt ।
vanaṃ matsaṃśrayaṃ yēna dūṣitaṃ rudhirasravaiḥ ॥ 53 ॥

sambhagnāḥ pādapāśchaimēkṣipatēhāsurīṃ tanum ।
samantādādyōjanaṃ pūrṇamāśramaṃ māmakaṃ yadi ॥ 54 ॥

āgamiṣyati durbuddhirvyaktaṃ sa na bhaviṣyati ।
yē chāpi sachivāḥ stasya saṃśritā māmakaṃ vanam ॥ 55 ॥

na cha tairiha vastavyaṃ śrutvā yāntu yathāsukham ।
yadi tē'pī ha tiṣṭhanti śapiṣyē tānapi dhruvam ॥ 56 ॥

vanē'sminmāmakē nityaṃ putravatparirakṣitē ।
patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya cha ॥ 57 ॥

divasaśchāsya maryādā yaṃ draṣṭā śvō'smi vānaram ।
bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailō bhaviṣyati ॥ 58 ॥

tatastē vānarāśśrutvā giraṃ munisamīritām ।
niśchakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt ॥ 59 ॥

kiṃ bhavantassamastāścha mataṅgavanavāsinaḥ ।
matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām ॥ 60 ॥

tatastē kāraṇaṃ sarvaṃ tadā śāpaṃ cha vālinaḥ ।
śaśaṃsurvānarāssarvē vālinē hēmamālinē ॥ 61 ॥

ētachChrutvā tadā vālī vachanaṃ vānarēritam ।
sa maharṣintadā'sādya yāchatē sma kṛtāñjaliḥ ॥ 62 ॥

maharṣistamanādṛtya pravivēśāśramaṃ tadā ।
śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṃ gataḥ ॥ 63 ॥

tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim ।
pravēṣṭuṃ nēchChati harirdraṣṭuṃ vāpi narēśvara ॥ 64 ॥

tasyāpravēśaṃ jñātvā'hamidaṃ rāma mahāvanam ।
vicharāmi sahāmātyō viṣādēna vivarjitaḥ ॥ 65 ॥

ēṣō'sthinichayastasya dundubhēssamprakāśatē ।
vīryōtsēkānnirastasya girikūṭōpamō mahān ॥ 66 ॥

imē cha vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ ।
yatraikaṃ ghaṭatē vālī niṣpatrayitumōjasā ॥ 67 ॥

ētadasyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakīrtitam ।
kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samarē śakṣyasē nṛpa ॥ 68 ॥

tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ prahasan lakṣmaṇō'bravīt ।
kasminkarmaṇi nirvṛttē śraddadhyā vālinō vadham ॥ 69 ॥

tamuvāchātha sugrīvassapta sālānimānpurā ।
ēvamēkaikaśō vālī vivyāthātha sa chāsakṛt ॥ 70 ॥

rāmō'pidārayēdēṣāṃ bāṇēnaikēna cha drumam ।
vālinaṃ nihataṃ manyē dṛṣṭvā rāmasya vikramam ॥ 71 ॥

hatasya mahiṣasyāsthi pādēnaikēna lakṣmaṇa ।
udyamyātha prakṣipēchchēttarasā dvē dhanuśśatē ॥ 72 ॥

ēvamuktvā tu sugrīvō rāmaṃ raktāntalōchanam ।
dhyātvā muhūrtaṃ kākutsthaṃ punarēva vachō'bravīt ॥ 73 ॥

śūraścha śūraghātī cha prakhyātabalapauruṣaḥ ।
balavānvānarō vālī saṃyugēṣvaparājitaḥ ॥ 74 ॥

dṛśyantē chāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi ।
yāni sañchintya bhītō'hamṛśyamūkaṃ samāśritaḥ ॥ 75 ॥

tamajayyamadhṛṣyaṃ cha vānarēndramamarṣaṇam ।
vichintayanna muñchāmi ṛśyamūkamahanvimam ॥ 76 ॥

udvignaśśaṅkitaśchāpi vicharāmi mahāvanē ।
anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ ॥ 77 ॥

upalabdhaṃ cha mē ślāghyaṃ sanmitraṃ mitravatsala ।
tvāmahaṃ puruṣavyāghra himavantamivāśritaḥ ॥ 78 ॥

kiṃ tu tasya balajñō'haṃ durbhrāturbalaśālinaḥ ।
apratyakṣaṃ tu mē vīryaṃ samarē tava rāghava ॥ 79 ॥

na khalvahaṃ tvāṃ tulayē nāvamanyē na bhīṣayē ।
karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṃ janitaṃ mama ॥ 80 ॥

kāmaṃ rāghava tē vāṇī pramāṇaṃ dhairyamākṛtiḥ ।
sūchayanti paraṃ tējō bhasmachChannamivānalam ॥ 81 ॥

tasya tadvachanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ ।
smitapūrvamathō rāmaḥ pratyuvācha hariṃ prabhuḥ ॥ 82 ॥

yadi na pratyayō'smāsu vikramē tava vānara ।
pratyayaṃ samarē ślāghyamahamutpādayāmi tē ॥ 83 ॥

ēvamuktvā tu sugrīvaṃ sāntvaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ ।
rāghavō dundubhēḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhēna līlayā ॥ 84 ॥

tōlayitvā mahābāhuśchikṣēpa daśayōjanam ।
asurasya tanuṃ śuṣkaṃ pādāṅguṣṭhēna vīryavān ॥ 85 ॥

kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punarabravīt ।
lakṣmaṇasyāgratō rāmamidaṃ vachanamarthavat ॥ 86 ॥

ārdrassamāṃsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhē ॥ 87 ॥

laghussamprati nirmāṃsa stṛṇabhūtaścha rāghava ।
pariśrāntēna mattēna bhrātrā mē vālinā tadā ॥ 88 ॥

kṣiptamēvaṃ praharṣēṇa bhavatā raghunandana ।
nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vā'dhikam ।
ārdraṃ śuṣkamiti hyētatsumahadrāghavāntaram ॥ 89 ॥

sa ēva saṃśayastāta tava tasya cha yadbalē ॥ 90 ॥

sālamēkaṃ tu nirbhidyā bhavēdvyaktirbalābalē ।
kṛtvēdaṃ kārmukaṃ sajyaṃ hastihasta mivātatam ॥ 91 ॥

ākarṇapūrṇamāyamya visṛjasva mahāśaram ।
imaṃ hi sālaṃ sahita stvayā śarō na saṃśayō'trāsti vidārayiṣyati ।
alaṃ vimarśēna mama priyaṃ dhruvaṃ kuruṣva rājātmaja śāpitō mayā ॥ 92 ॥

yathā hi tējassu varassadā ravi ryathā hi śailō himavānmahādriṣu ।
yathā chatuṣpātsu cha kēsarī vara stathā naraṇāmasi vikramē varaḥ ॥ 93 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkādaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: