śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha ēkādaśassargaḥ ।
rāmasya vachanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam ।
sugrīvaḥ pūjayāñchakrē rāghavaṃ praśaśaṃsa cha ॥ 1 ॥
asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ ।
tvaṃ dahēḥ kupitō lōkānyugānta iva bhāskaraḥ ॥ 2 ॥
vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyachcha vīryaṃ dhṛtiścha yā ।
tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram ॥ 3 ॥
samudrātpaśchimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi chōttaram ।
krāmatyanuditē sūryē vālī vyapagataklamaḥ ॥ 4 ॥
agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi ।
ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān ॥ 5 ॥
bahavassāravantaścha vanēṣu vividhā drumāḥ ।
vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatā'tmanaḥ ॥ 6 ॥
mahiṣō dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ ।
balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān ॥ 7 ॥
vīryōtsēkēna duṣṭātmā varadānāchcha mōhitaḥ ।
jagāma sumahākāya ssamudraṃ saritāṃ patim ॥ 8 ॥
ūrmimantamabhikramya sāgaraṃ ratnasañchayam ।
mahyaṃ yuddhaṃ prayachChēti tamuvācha mahārṇavam ॥ 9 ॥
tatassamudrō dharmātmā samutthāya mahābalaḥ ।
abravīdvachanaṃ rājannasuraṃ kālachōditam ॥ 10 ॥
samarthō nāsmi tē dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada ।
śrūyatāṃ chābhidhāsyāmi yastē yuddhaṃ pradāsyati ॥ 11 ॥
śailarājō mahāraṇyē tapasviśaraṇaṃ param ।
śaṅkaraśvaśurō nāmnā himavāniti viśrutaḥ ॥ 12 ॥
guhāprasravaṇōpētō bahukandaranirdaraḥ ।
sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhavē ॥ 13 ॥
taṃ bhīta iti vijñāya samudramasurōttamaḥ ।
himavadvanamāgachChachCharaśchāpādiva chyutaḥ ॥ 14 ॥
tatastasya girēśśvētā gajēndravipralāśśilāḥ ।
chikṣēpa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda cha ॥ 15 ॥
tataśśvētāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ ।
himavānabravīdvākyaṃ svē ēva śikharē sthitaḥ ॥ 16 ॥
klēṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhē dharmavatsala ।
raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham ॥ 17 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ ।
uvācha dundubhirvākyaṃ krōdhātsaṃraktalōchanaḥ ॥ 18 ॥
yadi yuddhē'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ ।
samāchakṣva pradadyānmē yō'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ ॥ 19 ॥
himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ ।
anuktapūrvaṃ dharmātmā krōdhāttamasurōttamam ॥ 20 ॥
vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ ।
adhyāstē vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām ॥ 21 ॥
sa samarthō mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ ।
dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuchēriva vāsavaḥ ॥ 22 ॥
taṃ śīghramabhigachCha tvaṃ yadi yuddhamihēchChasi ।
sa hi durdharṣaṇō nityaṃ śūrassamarakarmaṇi ॥ 23 ॥
śrutvā himavatō vākyaṃ kōdhāviṣṭassa dundubhiḥ ।
jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā ॥ 24 ॥
dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgō bhayāvahaḥ ।
prāvṛṣīva mahāmēghastōyapūrṇō nabhassthalē ॥ 25 ॥
tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ ।
nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā ॥ 26 ॥
samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ ।
viṣāṇēnōllikhan darpāttaddvāraṃ dviradō yathā ॥ 27 ॥
antaḥpuragatō vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ ।
niṣpapāta saha strībhistārābhiriva chandramāḥ ॥ 28 ॥
mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvāchātha dundubhim ।
harīṇāmīśvarō vālī sarvēṣāṃ vanachāriṇām ॥ 29 ॥
kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ rudhdvā vinardasi ।
dundubhē viditō mē'si rakṣaprāṇānmahābala ॥ 30 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā vānarēndrasya dhīmataḥ ।
uvācha dundubhirvākyaṃ rōṣātsaṃraktalōchanaḥ ॥ 31 ॥
na tvaṃ strīsannidhau vīra vachanaṃ vaktumarhasi ।
mama yuddhaṃ prayachChādya tatō jñāsyāmi tē balam ॥ 32 ॥
athavā dhārayiṣyāmi krōdhamadya niśāmimām ।
gṛhyatāmudayassvairaṃ kāmabhōgēṣu vānara ॥ 33 ॥
dīyatāṃ sampradānaṃ cha pariṣvajya cha vānarān ।
sarvaśākhāmṛgēndra stvaṃ saṃsādaya suhṛjjanān ॥ 34 ॥
sudṛṣṭāṃ kuru kiṣkindhāṃ kuruṣvātmasamaṃ purē ।
krīḍasva cha saha strībhirahaṃ tē darpanāśanaḥ ॥ 35 ॥
yō hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam ।
hanyātsa bhrūṇahā lōkē tvadvidhaṃ madamōhitam ॥ 36 ॥
sa prahasyābravīnmandaṃ krōdhāttamasurōttamam ।
visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā ॥ 37 ॥
mattō'yamiti mā maṃsthā yadyabhītō'si saṃyugē ।
madō'yaṃ samprahārē'sminvīrapānaṃ samarthyatām ॥ 38 ॥
tamēvamuktvā saṅkṛddhō mālāmutkṣipya kāñchanīm ।
pitrā dattāṃ mahēndrēṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata ॥ 39 ॥
viṣāṇayōrgṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisannibham ।
āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ ॥ 40 ॥
vālī vyāpātayāñchakrē nanarda cha mahāsvanam ।
śrōtrābhyāmatha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ ॥ 41 ॥
tayōstu krōdhasaṃrambhātparasparajayaiṣiṇōḥ ।
yuddhaṃ samabhavadghōraṃ dundubhērvānarasyacha ॥ 42 ॥
ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ ।
muṣṭibhirjānubhiśchaiva śilābhiḥ pādapaistathā ॥ 43 ॥
parasparaṃ ghnatō statra vānarāsurayōstadā ।
āsīdasurō yuddhē śakrasūnurvyavardhata ॥ 44 ॥
vyāpāravīryadhairyaiścha parikṣīṇaṃ parākramaiḥ ।
taṃ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat ॥ 45 ॥
yuddhē prāṇaharē tasminniṣpiṣṭō dundubhistadā ।
papāta cha mahākāyaḥ kṣitau pañchatvamāgataḥ ॥ 46 ॥
taṃ tōlayitvā bāhubhyāṃ gatasattvamachētanam ।
chikṣēpa balavānvālī vēgēnaikēna yōjanam ॥ 47 ॥
tasya vēgapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ ।
prapēturmārutōtkṣiptā mataṅgapyāśramaṃ prati ॥ 48 ॥
tāndṛṣṭvā patitāṃstasya muniśśōṇitavipruṣaḥ ।
kruddhastatra mahābhāgaśchintayāmāsa kōnvayam ॥ 49 ॥
yēna ahaṃ sahasā spṛṣṭaḥ śōṇitēna durātmanā ।
kō'yaṃ durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā cha bāliśaḥ ॥ 50 ॥
ityuktvā'tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ ।
mahiṣaṃ parvatākāraṃ gatāsuṃ patitaṃ bhuvi ॥ 51 ॥
sa tu vijñāya tapasā vānarēṇa kṛtaṃ hi tat ।
utsasarja mahāśāpaṃ kṣēptāraṃ vālinaṃ prati ॥ 52 ॥
iha tēnāpravēṣṭavyaṃ praviṣṭasya vadhō bhavēt ।
vanaṃ matsaṃśrayaṃ yēna dūṣitaṃ rudhirasravaiḥ ॥ 53 ॥
sambhagnāḥ pādapāśchaimēkṣipatēhāsurīṃ tanum ।
samantādādyōjanaṃ pūrṇamāśramaṃ māmakaṃ yadi ॥ 54 ॥
āgamiṣyati durbuddhirvyaktaṃ sa na bhaviṣyati ।
yē chāpi sachivāḥ stasya saṃśritā māmakaṃ vanam ॥ 55 ॥
na cha tairiha vastavyaṃ śrutvā yāntu yathāsukham ।
yadi tē'pī ha tiṣṭhanti śapiṣyē tānapi dhruvam ॥ 56 ॥
vanē'sminmāmakē nityaṃ putravatparirakṣitē ।
patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya cha ॥ 57 ॥
divasaśchāsya maryādā yaṃ draṣṭā śvō'smi vānaram ।
bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailō bhaviṣyati ॥ 58 ॥
tatastē vānarāśśrutvā giraṃ munisamīritām ।
niśchakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt ॥ 59 ॥
kiṃ bhavantassamastāścha mataṅgavanavāsinaḥ ।
matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām ॥ 60 ॥
tatastē kāraṇaṃ sarvaṃ tadā śāpaṃ cha vālinaḥ ।
śaśaṃsurvānarāssarvē vālinē hēmamālinē ॥ 61 ॥
ētachChrutvā tadā vālī vachanaṃ vānarēritam ।
sa maharṣintadā'sādya yāchatē sma kṛtāñjaliḥ ॥ 62 ॥
maharṣistamanādṛtya pravivēśāśramaṃ tadā ।
śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṃ gataḥ ॥ 63 ॥
tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim ।
pravēṣṭuṃ nēchChati harirdraṣṭuṃ vāpi narēśvara ॥ 64 ॥
tasyāpravēśaṃ jñātvā'hamidaṃ rāma mahāvanam ।
vicharāmi sahāmātyō viṣādēna vivarjitaḥ ॥ 65 ॥
ēṣō'sthinichayastasya dundubhēssamprakāśatē ।
vīryōtsēkānnirastasya girikūṭōpamō mahān ॥ 66 ॥
imē cha vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ ।
yatraikaṃ ghaṭatē vālī niṣpatrayitumōjasā ॥ 67 ॥
ētadasyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakīrtitam ।
kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samarē śakṣyasē nṛpa ॥ 68 ॥
tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ prahasan lakṣmaṇō'bravīt ।
kasminkarmaṇi nirvṛttē śraddadhyā vālinō vadham ॥ 69 ॥
tamuvāchātha sugrīvassapta sālānimānpurā ।
ēvamēkaikaśō vālī vivyāthātha sa chāsakṛt ॥ 70 ॥
rāmō'pidārayēdēṣāṃ bāṇēnaikēna cha drumam ।
vālinaṃ nihataṃ manyē dṛṣṭvā rāmasya vikramam ॥ 71 ॥
hatasya mahiṣasyāsthi pādēnaikēna lakṣmaṇa ।
udyamyātha prakṣipēchchēttarasā dvē dhanuśśatē ॥ 72 ॥
ēvamuktvā tu sugrīvō rāmaṃ raktāntalōchanam ।
dhyātvā muhūrtaṃ kākutsthaṃ punarēva vachō'bravīt ॥ 73 ॥
śūraścha śūraghātī cha prakhyātabalapauruṣaḥ ।
balavānvānarō vālī saṃyugēṣvaparājitaḥ ॥ 74 ॥
dṛśyantē chāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi ।
yāni sañchintya bhītō'hamṛśyamūkaṃ samāśritaḥ ॥ 75 ॥
tamajayyamadhṛṣyaṃ cha vānarēndramamarṣaṇam ।
vichintayanna muñchāmi ṛśyamūkamahanvimam ॥ 76 ॥
udvignaśśaṅkitaśchāpi vicharāmi mahāvanē ।
anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ ॥ 77 ॥
upalabdhaṃ cha mē ślāghyaṃ sanmitraṃ mitravatsala ।
tvāmahaṃ puruṣavyāghra himavantamivāśritaḥ ॥ 78 ॥
kiṃ tu tasya balajñō'haṃ durbhrāturbalaśālinaḥ ।
apratyakṣaṃ tu mē vīryaṃ samarē tava rāghava ॥ 79 ॥
na khalvahaṃ tvāṃ tulayē nāvamanyē na bhīṣayē ।
karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṃ janitaṃ mama ॥ 80 ॥
kāmaṃ rāghava tē vāṇī pramāṇaṃ dhairyamākṛtiḥ ।
sūchayanti paraṃ tējō bhasmachChannamivānalam ॥ 81 ॥
tasya tadvachanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ ।
smitapūrvamathō rāmaḥ pratyuvācha hariṃ prabhuḥ ॥ 82 ॥
yadi na pratyayō'smāsu vikramē tava vānara ।
pratyayaṃ samarē ślāghyamahamutpādayāmi tē ॥ 83 ॥
ēvamuktvā tu sugrīvaṃ sāntvaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ ।
rāghavō dundubhēḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhēna līlayā ॥ 84 ॥
tōlayitvā mahābāhuśchikṣēpa daśayōjanam ।
asurasya tanuṃ śuṣkaṃ pādāṅguṣṭhēna vīryavān ॥ 85 ॥
kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punarabravīt ।
lakṣmaṇasyāgratō rāmamidaṃ vachanamarthavat ॥ 86 ॥
ārdrassamāṃsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhē ॥ 87 ॥
laghussamprati nirmāṃsa stṛṇabhūtaścha rāghava ।
pariśrāntēna mattēna bhrātrā mē vālinā tadā ॥ 88 ॥
kṣiptamēvaṃ praharṣēṇa bhavatā raghunandana ।
nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vā'dhikam ।
ārdraṃ śuṣkamiti hyētatsumahadrāghavāntaram ॥ 89 ॥
sa ēva saṃśayastāta tava tasya cha yadbalē ॥ 90 ॥
sālamēkaṃ tu nirbhidyā bhavēdvyaktirbalābalē ।
kṛtvēdaṃ kārmukaṃ sajyaṃ hastihasta mivātatam ॥ 91 ॥
ākarṇapūrṇamāyamya visṛjasva mahāśaram ।
imaṃ hi sālaṃ sahita stvayā śarō na saṃśayō'trāsti vidārayiṣyati ।
alaṃ vimarśēna mama priyaṃ dhruvaṃ kuruṣva rājātmaja śāpitō mayā ॥ 92 ॥
yathā hi tējassu varassadā ravi ryathā hi śailō himavānmahādriṣu ।
yathā chatuṣpātsu cha kēsarī vara stathā naraṇāmasi vikramē varaḥ ॥ 93 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkādaśassargaḥ ॥