ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ।
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഹര്ഷപൌരുഷവര്ധനമ് ।
സുഗ്രീവഃ പൂജയാംചക്രേ രാഘവം പ്രശശംസ ച ॥ 1 ॥
അസംശയം പ്രജ്വലിതൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മര്മാതിഗൈശ്ശരൈഃ ।
ത്വം ദഹേഃ കുപിതോ ലോകാന്യുഗാംത ഇവ ഭാസ്കരഃ ॥ 2 ॥
വാലിനഃ പൌരുഷം യത്തദ്യച്ച വീര്യം ധൃതിശ്ച യാ ।
തന്മമൈകമനാശ്ശ്രുത്വാ വിധത്സ്വ യദനംതരമ് ॥ 3 ॥
സമുദ്രാത്പശ്ചിമാത്പൂർവം ദക്ഷിണാദപി ചോത്തരമ് ।
ക്രാമത്യനുദിതേ സൂര്യേ വാലീ വ്യപഗതക്ലമഃ ॥ 4 ॥
അഗ്രാണ്യാരുഹ്യ ശൈലാനാം ശിഖരാണി മഹാംത്യപി ।
ഊര്ധ്വമുത്ക്ഷിപ്യ തരസാ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി വീര്യവാന് ॥ 5 ॥
ബഹവസ്സാരവംതശ്ച വനേഷു വിവിധാ ദ്രുമാഃ ।
വാലിനാ തരസാ ഭഗ്നാ ബലം പ്രഥയതാഽത്മനഃ ॥ 6 ॥
മഹിഷോ ദുംദുഭിര്നാമ കൈലാസശിഖരപ്രഭഃ ।
ബലം നാഗസഹസ്രസ്യ ധാരയാമാസ വീര്യവാന് ॥ 7 ॥
വീര്യോത്സേകേന ദുഷ്ടാത്മാ വരദാനാച്ച മോഹിതഃ ।
ജഗാമ സുമഹാകായ സ്സമുദ്രം സരിതാം പതിമ് ॥ 8 ॥
ഊര്മിമംതമഭിക്രമ്യ സാഗരം രത്നസംചയമ് ।
മഹ്യം യുദ്ധം പ്രയച്ഛേതി തമുവാച മഹാര്ണവമ് ॥ 9 ॥
തതസ്സമുദ്രോ ധര്മാത്മാ സമുത്ഥായ മഹാബലഃ ।
അബ്രവീദ്വചനം രാജന്നസുരം കാലചോദിതമ് ॥ 10 ॥
സമര്ഥോ നാസ്മി തേ ദാതും യുദ്ധം യുദ്ധവിശാരദ ।
ശ്രൂയതാം ചാഭിധാസ്യാമി യസ്തേ യുദ്ധം പ്രദാസ്യതി ॥ 11 ॥
ശൈലരാജോ മഹാരണ്യേ തപസ്വിശരണം പരമ് ।
ശംകരശ്വശുരോ നാമ്നാ ഹിമവാനിതി വിശ്രുതഃ ॥ 12 ॥
ഗുഹാപ്രസ്രവണോപേതോ ബഹുകംദരനിര്ദരഃ ।
സ സമര്ഥസ്തവ പ്രീതിമതുലാം കര്തുമാഹവേ ॥ 13 ॥
തം ഭീത ഇതി വിജ്ഞായ സമുദ്രമസുരോത്തമഃ ।
ഹിമവദ്വനമാഗച്ഛച്ഛരശ്ചാപാദിവ ച്യുതഃ ॥ 14 ॥
തതസ്തസ്യ ഗിരേശ്ശ്വേതാ ഗജേംദ്രവിപ്രലാശ്ശിലാഃ ।
ചിക്ഷേപ ബഹുധാ ഭൂമൌ ദുംദുഭിർവിനനാദ ച ॥ 15 ॥
തതശ്ശ്വേതാംബുദാകാരഃ സൌമ്യഃ പ്രീതികരാകൃതിഃ ।
ഹിമവാനബ്രവീദ്വാക്യം സ്വേ ഏവ ശിഖരേ സ്ഥിതഃ ॥ 16 ॥
ക്ലേഷ്ടുമര്ഹസി മാം ന ത്വം ദുംദുഭേ ധര്മവത്സല ।
രണകര്മസ്വകുശലസ്തപസ്വിശരണം ഹ്യഹമ് ॥ 17 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഗിരിരാജസ്യ ധീമതഃ ।
ഉവാച ദുംദുഭിർവാക്യം ക്രോധാത്സംരക്തലോചനഃ ॥ 18 ॥
യദി യുദ്ധേഽസമര്ഥസ്ത്വം മദ്ഭയാദ്വാ നിരുദ്യമഃ ।
സമാചക്ഷ്വ പ്രദദ്യാന്മേ യോഽദ്യ യുദ്ധം യുയുത്സതഃ ॥ 19 ॥
ഹിമവാനബ്രവീദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ വാക്യവിശാരദഃ ।
അനുക്തപൂർവം ധര്മാത്മാ ക്രോധാത്തമസുരോത്തമമ് ॥ 20 ॥
വാലീ നാമ മഹാപ്രാജ്ഞശ്ശക്രതുല്യ പരാക്രമഃ ।
അധ്യാസ്തേ വാനരശ്ശ്രീമാന് കിഷ്കിംധാമതുലപ്രഭാമ് ॥ 21 ॥
സ സമര്ഥോ മഹാപ്രാജ്ഞസ്തവ യുദ്ധവിശാരദഃ ।
ദ്വംദ്വയുദ്ധം മഹദ്ദാതും നമുചേരിവ വാസവഃ ॥ 22 ॥
തം ശീഘ്രമഭിഗച്ഛ ത്വം യദി യുദ്ധമിഹേച്ഛസി ।
സ ഹി ദുര്ധര്ഷണോ നിത്യം ശൂരസ്സമരകര്മണി ॥ 23 ॥
ശ്രുത്വാ ഹിമവതോ വാക്യം കോധാവിഷ്ടസ്സ ദുംദുഭിഃ ।
ജഗാമ താം പുരീം തസ്യ കിഷ്കിംധാം വാലിനസ്തദാ ॥ 24 ॥
ധാരയന്മാഹിഷം രൂപം തീക്ഷ്ണശൃംഗോ ഭയാവഹഃ ।
പ്രാവൃഷീവ മഹാമേഘസ്തോയപൂര്ണോ നഭസ്സ്ഥലേ ॥ 25 ॥
തതസ്തു ദ്വാരമാഗമ്യ കിഷ്കിംധായാ മഹാബലഃ ।
നനര്ദ കംപയന്ഭൂമിം ദുംദുഭിര്ദുംദുഭിര്യഥാ ॥ 26 ॥
സമീപസ്ഥാംദ്രുമാന്ഭംജന്വസുധാം ദാരയന്ഖുരൈഃ ।
വിഷാണേനോല്ലിഖന് ദര്പാത്തദ്ദ്വാരം ദ്വിരദോ യഥാ ॥ 27 ॥
അംതഃപുരഗതോ വാലീ ശ്രുത്വാ ശബ്ദമമര്ഷണഃ ।
നിഷ്പപാത സഹ സ്ത്രീഭിസ്താരാഭിരിവ ചംദ്രമാഃ ॥ 28 ॥
മിതം വ്യക്താക്ഷരപദം തമുവാചാഥ ദുംദുഭിമ് ।
ഹരീണാമീശ്വരോ വാലീ സർവേഷാം വനചാരിണാമ് ॥ 29 ॥
കിമര്ഥം നഗരദ്വാരമിദം രുധ്ദ്വാ വിനര്ദസി ।
ദുംദുഭേ വിദിതോ മേഽസി രക്ഷപ്രാണാന്മഹാബല ॥ 30 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വാനരേംദ്രസ്യ ധീമതഃ ।
ഉവാച ദുംദുഭിർവാക്യം രോഷാത്സംരക്തലോചനഃ ॥ 31 ॥
ന ത്വം സ്ത്രീസന്നിധൌ വീര വചനം വക്തുമര്ഹസി ।
മമ യുദ്ധം പ്രയച്ഛാദ്യ തതോ ജ്ഞാസ്യാമി തേ ബലമ് ॥ 32 ॥
അഥവാ ധാരയിഷ്യാമി ക്രോധമദ്യ നിശാമിമാമ് ।
ഗൃഹ്യതാമുദയസ്സ്വൈരം കാമഭോഗേഷു വാനര ॥ 33 ॥
ദീയതാം സംപ്രദാനം ച പരിഷ്വജ്യ ച വാനരാന് ।
സർവശാഖാമൃഗേംദ്ര സ്ത്വം സംസാദയ സുഹൃജ്ജനാന് ॥ 34 ॥
സുദൃഷ്ടാം കുരു കിഷ്കിംധാം കുരുഷ്വാത്മസമം പുരേ ।
ക്രീഡസ്വ ച സഹ സ്ത്രീഭിരഹം തേ ദര്പനാശനഃ ॥ 35 ॥
യോ ഹി മത്തം പ്രമത്തം വാ സുപ്തം വാ രഹിതം ഭൃശമ് ।
ഹന്യാത്സ ഭ്രൂണഹാ ലോകേ ത്വദ്വിധം മദമോഹിതമ് ॥ 36 ॥
സ പ്രഹസ്യാബ്രവീന്മംദം ക്രോധാത്തമസുരോത്തമമ് ।
വിസൃജ്യ താഃ സ്ത്രിയസ്സർവാസ്താരാപ്രഭൃതികാസ്തദാ ॥ 37 ॥
മത്തോഽയമിതി മാ മംസ്ഥാ യദ്യഭീതോഽസി സംയുഗേ ।
മദോഽയം സംപ്രഹാരേഽസ്മിന്വീരപാനം സമര്ഥ്യതാമ് ॥ 38 ॥
തമേവമുക്ത്വാ സംകൃദ്ധോ മാലാമുത്ക്ഷിപ്യ കാംചനീമ് ।
പിത്രാ ദത്താം മഹേംദ്രേണ യുദ്ധായ വ്യവതിഷ്ഠത ॥ 39 ॥
വിഷാണയോര്ഗൃഹീത്വാ തം ദുംദുഭിം ഗിരിസന്നിഭമ് ।
ആവിധ്യത തദാ വാലീ വിനദന്കപികുംജരഃ ॥ 40 ॥
വാലീ വ്യാപാതയാംചക്രേ നനര്ദ ച മഹാസ്വനമ് ।
ശ്രോത്രാഭ്യാമഥ രക്തം തു തസ്യ സുസ്രാവ പാത്യതഃ ॥ 41 ॥
തയോസ്തു ക്രോധസംരംഭാത്പരസ്പരജയൈഷിണോഃ ।
യുദ്ധം സമഭവദ്ഘോരം ദുംദുഭേർവാനരസ്യച ॥ 42 ॥
അയുദ്ധ്യത തദാ വാലീ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ ।
മുഷ്ടിഭിര്ജാനുഭിശ്ചൈവ ശിലാഭിഃ പാദപൈസ്തഥാ ॥ 43 ॥
പരസ്പരം ഘ്നതോ സ്തത്ര വാനരാസുരയോസ്തദാ ।
ആസീദസുരോ യുദ്ധേ ശക്രസൂനുർവ്യവര്ധത ॥ 44 ॥
വ്യാപാരവീര്യധൈര്യൈശ്ച പരിക്ഷീണം പരാക്രമൈഃ ।
തം തു ദുംദുഭിമുദ്യമ്യ ധരണ്യാമഭ്യപാതയത് ॥ 45 ॥
യുദ്ധേ പ്രാണഹരേ തസ്മിന്നിഷ്പിഷ്ടോ ദുംദുഭിസ്തദാ ।
പപാത ച മഹാകായഃ ക്ഷിതൌ പംചത്വമാഗതഃ ॥ 46 ॥
തം തോലയിത്വാ ബാഹുഭ്യാം ഗതസത്ത്വമചേതനമ് ।
ചിക്ഷേപ ബലവാന്വാലീ വേഗേനൈകേന യോജനമ് ॥ 47 ॥
തസ്യ വേഗപ്രവിദ്ധസ്യ വക്ത്രാത്ക്ഷതജബിംദവഃ ।
പ്രപേതുര്മാരുതോത്ക്ഷിപ്താ മതംഗപ്യാശ്രമം പ്രതി ॥ 48 ॥
താംദൃഷ്ട്വാ പതിതാംസ്തസ്യ മുനിശ്ശോണിതവിപ്രുഷഃ ।
ക്രുദ്ധസ്തത്ര മഹാഭാഗശ്ചിംതയാമാസ കോന്വയമ് ॥ 49 ॥
യേന അഹം സഹസാ സ്പൃഷ്ടഃ ശോണിതേന ദുരാത്മനാ ।
കോഽയം ദുരാത്മാ ദുര് ബുദ്ധിഃ അകൃതാത്മാ ച ബാലിശഃ ॥ 50 ॥
ഇത്യുക്ത്വാഽഥ വിനിഷ്ക്രമ്യ ദദര്ശ മുനിസത്തമഃ ।
മഹിഷം പർവതാകാരം ഗതാസും പതിതം ഭുവി ॥ 51 ॥
സ തു വിജ്ഞായ തപസാ വാനരേണ കൃതം ഹി തത് ।
ഉത്സസര്ജ മഹാശാപം ക്ഷേപ്താരം വാലിനം പ്രതി ॥ 52 ॥
ഇഹ തേനാപ്രവേഷ്ടവ്യം പ്രവിഷ്ടസ്യ വധോ ഭവേത് ।
വനം മത്സംശ്രയം യേന ദൂഷിതം രുധിരസ്രവൈഃ ॥ 53 ॥
സംഭഗ്നാഃ പാദപാശ്ചൈമേക്ഷിപതേഹാസുരീം തനുമ് ।
സമംതാദാദ്യോജനം പൂര്ണമാശ്രമം മാമകം യദി ॥ 54 ॥
ആഗമിഷ്യതി ദുര്ബുദ്ധിർവ്യക്തം സ ന ഭവിഷ്യതി ।
യേ ചാപി സചിവാഃ സ്തസ്യ സംശ്രിതാ മാമകം വനമ് ॥ 55 ॥
ന ച തൈരിഹ വസ്തവ്യം ശ്രുത്വാ യാംതു യഥാസുഖമ് ।
യദി തേഽപീ ഹ തിഷ്ഠംതി ശപിഷ്യേ താനപി ധ്രുവമ് ॥ 56 ॥
വനേഽസ്മിന്മാമകേ നിത്യം പുത്രവത്പരിരക്ഷിതേ ।
പത്രാംകുരവിനാശായ ഫലമൂലാഭവായ ച ॥ 57 ॥
ദിവസശ്ചാസ്യ മര്യാദാ യം ദ്രഷ്ടാ ശ്വോഽസ്മി വാനരമ് ।
ബഹുവര്ഷസഹസ്രാണി സ വൈ ശൈലോ ഭവിഷ്യതി ॥ 58 ॥
തതസ്തേ വാനരാശ്ശ്രുത്വാ ഗിരം മുനിസമീരിതാമ് ।
നിശ്ചക്രമുർവനാത്തസ്മാത്താംദൃഷ്ട്വാ വാലിരബ്രവീത് ॥ 59 ॥
കിം ഭവംതസ്സമസ്താശ്ച മതംഗവനവാസിനഃ ।
മത്സമീപമനുപ്രാപ്താ അപി സ്വസ്തി വനൌകസാമ് ॥ 60 ॥
തതസ്തേ കാരണം സർവം തദാ ശാപം ച വാലിനഃ ।
ശശംസുർവാനരാസ്സർവേ വാലിനേ ഹേമമാലിനേ ॥ 61 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തദാ വാലീ വചനം വാനരേരിതമ് ।
സ മഹര്ഷിംതദാഽസാദ്യ യാചതേ സ്മ കൃതാംജലിഃ ॥ 62 ॥
മഹര്ഷിസ്തമനാദൃത്യ പ്രവിവേശാശ്രമം തദാ ।
ശാപധാരണഭീതസ്തു വാലീ വിഹ്വലതാം ഗതഃ ॥ 63 ॥
തതശ്ശാപഭയാദ്ഭീത ഋശ്യമൂകം മഹാഗിരിമ് ।
പ്രവേഷ്ടും നേച്ഛതി ഹരിര്ദ്രഷ്ടും വാപി നരേശ്വര ॥ 64 ॥
തസ്യാപ്രവേശം ജ്ഞാത്വാഽഹമിദം രാമ മഹാവനമ് ।
വിചരാമി സഹാമാത്യോ വിഷാദേന വിവര്ജിതഃ ॥ 65 ॥
ഏഷോഽസ്ഥിനിചയസ്തസ്യ ദുംദുഭേസ്സംപ്രകാശതേ ।
വീര്യോത്സേകാന്നിരസ്തസ്യ ഗിരികൂടോപമോ മഹാന് ॥ 66 ॥
ഇമേ ച വിപുലാസ്സാലാസ്സപ്ത ശാഖാവലംബിനഃ ।
യത്രൈകം ഘടതേ വാലീ നിഷ്പത്രയിതുമോജസാ ॥ 67 ॥
ഏതദസ്യാസമം വീര്യം മയാ രാമ പ്രകീര്തിതമ് ।
കഥം തം വാലിനം ഹംതും സമരേ ശക്ഷ്യസേ നൃപ ॥ 68 ॥
തഥാ ബ്രുവാണം സുഗ്രീവം പ്രഹസന് ലക്ഷ്മണോഽബ്രവീത് ।
കസ്മിന്കര്മണി നിർവൃത്തേ ശ്രദ്ദധ്യാ വാലിനോ വധമ് ॥ 69 ॥
തമുവാചാഥ സുഗ്രീവസ്സപ്ത സാലാനിമാന്പുരാ ।
ഏവമേകൈകശോ വാലീ വിവ്യാഥാഥ സ ചാസകൃത് ॥ 70 ॥
രാമോഽപിദാരയേദേഷാം ബാണേനൈകേന ച ദ്രുമമ് ।
വാലിനം നിഹതം മന്യേ ദൃഷ്ട്വാ രാമസ്യ വിക്രമമ് ॥ 71 ॥
ഹതസ്യ മഹിഷസ്യാസ്ഥി പാദേനൈകേന ലക്ഷ്മണ ।
ഉദ്യമ്യാഥ പ്രക്ഷിപേച്ചേത്തരസാ ദ്വേ ധനുശ്ശതേ ॥ 72 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവോ രാമം രക്താംതലോചനമ് ।
ധ്യാത്വാ മുഹൂര്തം കാകുത്സ്ഥം പുനരേവ വചോഽബ്രവീത് ॥ 73 ॥
ശൂരശ്ച ശൂരഘാതീ ച പ്രഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ।
ബലവാന്വാനരോ വാലീ സംയുഗേഷ്വപരാജിതഃ ॥ 74 ॥
ദൃശ്യംതേ ചാസ്യ കര്മാണി ദുഷ്കരാണി സുരൈരപി ।
യാനി സംചിംത്യ ഭീതോഽഹമൃശ്യമൂകം സമാശ്രിതഃ ॥ 75 ॥
തമജയ്യമധൃഷ്യം ച വാനരേംദ്രമമര്ഷണമ് ।
വിചിംതയന്ന മുംചാമി ഋശ്യമൂകമഹന്വിമമ് ॥ 76 ॥
ഉദ്വിഗ്നശ്ശംകിതശ്ചാപി വിചരാമി മഹാവനേ ।
അനുരക്തൈഃ സഹാമാത്യൈര്ഹനുമത്പ്രമുഖൈർവരൈഃ ॥ 77 ॥
ഉപലബ്ധം ച മേ ശ്ലാഘ്യം സന്മിത്രം മിത്രവത്സല ।
ത്വാമഹം പുരുഷവ്യാഘ്ര ഹിമവംതമിവാശ്രിതഃ ॥ 78 ॥
കിം തു തസ്യ ബലജ്ഞോഽഹം ദുര്ഭ്രാതുര്ബലശാലിനഃ ।
അപ്രത്യക്ഷം തു മേ വീര്യം സമരേ തവ രാഘവ ॥ 79 ॥
ന ഖല്വഹം ത്വാം തുലയേ നാവമന്യേ ന ഭീഷയേ ।
കര്മഭിസ്തസ്യ ഭീമൈസ്തു കാതര്യം ജനിതം മമ ॥ 80 ॥
കാമം രാഘവ തേ വാണീ പ്രമാണം ധൈര്യമാകൃതിഃ ।
സൂചയംതി പരം തേജോ ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ॥ 81 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
സ്മിതപൂർവമഥോ രാമഃ പ്രത്യുവാച ഹരിം പ്രഭുഃ ॥ 82 ॥
യദി ന പ്രത്യയോഽസ്മാസു വിക്രമേ തവ വാനര ।
പ്രത്യയം സമരേ ശ്ലാഘ്യമഹമുത്പാദയാമി തേ ॥ 83 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവം സാംത്വം ലക്ഷ്മണപൂർവജഃ ।
രാഘവോ ദുംദുഭേഃ കായം പാദാംഗുഷ്ഠേന ലീലയാ ॥ 84 ॥
തോലയിത്വാ മഹാബാഹുശ്ചിക്ഷേപ ദശയോജനമ് ।
അസുരസ്യ തനും ശുഷ്കം പാദാംഗുഷ്ഠേന വീര്യവാന് ॥ 85 ॥
ക്ഷിപ്തം ദൃഷ്ട്വാ തതഃ കായം സുഗ്രീവഃ പുനരബ്രവീത് ।
ലക്ഷ്മണസ്യാഗ്രതോ രാമമിദം വചനമര്ഥവത് ॥ 86 ॥
ആര്ദ്രസ്സമാംസഃ പ്രത്യഗ്രഃ ക്ഷിപ്തഃ കായഃ പുരാ സഖേ ॥ 87 ॥
ലഘുസ്സംപ്രതി നിര്മാംസ സ്തൃണഭൂതശ്ച രാഘവ ।
പരിശ്രാംതേന മത്തേന ഭ്രാത്രാ മേ വാലിനാ തദാ ॥ 88 ॥
ക്ഷിപ്തമേവം പ്രഹര്ഷേണ ഭവതാ രഘുനംദന ।
നാത്ര ശക്യം ബലം ജ്ഞാതും തവ വാ തസ്യ വാഽധികമ് ।
ആര്ദ്രം ശുഷ്കമിതി ഹ്യേതത്സുമഹദ്രാഘവാംതരമ് ॥ 89 ॥
സ ഏവ സംശയസ്താത തവ തസ്യ ച യദ്ബലേ ॥ 90 ॥
സാലമേകം തു നിര്ഭിദ്യാ ഭവേദ്വ്യക്തിര്ബലാബലേ ।
കൃത്വേദം കാര്മുകം സജ്യം ഹസ്തിഹസ്ത മിവാതതമ് ॥ 91 ॥
ആകര്ണപൂര്ണമായമ്യ വിസൃജസ്വ മഹാശരമ് ।
ഇമം ഹി സാലം സഹിത സ്ത്വയാ ശരോ ന സംശയോഽത്രാസ്തി വിദാരയിഷ്യതി ।
അലം വിമര്ശേന മമ പ്രിയം ധ്രുവം കുരുഷ്വ രാജാത്മജ ശാപിതോ മയാ ॥ 92 ॥
യഥാ ഹി തേജസ്സു വരസ്സദാ രവി ര്യഥാ ഹി ശൈലോ ഹിമവാന്മഹാദ്രിഷു ।
യഥാ ചതുഷ്പാത്സു ച കേസരീ വര സ്തഥാ നരണാമസി വിക്രമേ വരഃ ॥ 93 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ॥
