ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ രാജാ സമൃദ്ധാര്ഥസ്സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗേശ്വരഃ ।
ഉവാച നരശാര്ദൂലം രാമം പരബലാര്ദനമ് ॥ 1 ॥
ആഗതാ വിനിവിഷ്ടാശ്ച ബലിനഃ കാമരൂപിണഃ ।
വാനരാ വാരണേംദ്രഭാഃ യേ മദ്വിഷയവാസിനഃ ॥ 2 ॥
ത ഇമേ ബഹുവിക്രാംതൈര്ഹരിഭിര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।
ആഗതാ വാനരാ ഘോരാ ദൈത്യദാനവസന്നിഭാഃ ॥ 3 ॥
ഖ്യാതകര്മാപദാനാശ്ച ബലവംതോ ജിതക്ലമാഃ ।
പരാക്രമേഷു വിഖ്യാതാ വ്യവസായേഷു ചോത്തമാഃ ॥ 4 ॥
പൃഥിവ്യംബുചരാ രാമ നാനാനഗനിവാസിനഃ ।
കോട്യഗ്രശ ഇമേ പ്രാപ്താ വാനരാസ്തവ കിംകരാഃ ॥ 5 ॥
നിദേശവര്തിനസ്സർവേ സർവേ ഗുരുഹിതേ രതാഃ ।
അഭിപ്രേതമനുഷ്ഠാതും തവ ശക്ഷ്യംത്യരിംദമ ॥ 6 ॥
ത ഇമേ ബഹുസാഹസ്രൈരനീകൈ ഭീമവിക്രമൈഃ ।
ആഗതാ വാനരാ ഘോരാ ദൈത്യദാനവസന്നിഭാഃ ॥ 7 ॥
യന്മന്യസേ നരവ്യാഘ്ര പ്രാപ്തകാലം തദുച്യതാമ് ।
തത്സൈന്യം ത്വദ്വശേ യുക്തമാജ്ഞാപയിതുമര്ഹസി ॥ 8 ॥
കാമമേഷാമിദം കാര്യം വിദിതം മമ തത്ത്വതഃ ।
തഥാപി തു യഥാതത്ത്വമാജ്ഞാപയിതുമര്ഹസി ॥ 9 ॥
ഇതി ബ്രുവാണം സുഗ്രീവം രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
ബാഹുഭ്യാം സംപരിഷ്വജ്യ ഇദം വചനമബ്രവീത് ॥ 10 ॥
ജ്ഞായതാം മമ വൈദേഹീ യദി ജീവതി വാ ന വാ ।
സ ച ദേശോ മഹാപ്രാജ്ഞ യസ്മിന്വസതി രാവണഃ ॥ 11 ॥
അധിഗമ്യ തു വൈദേഹീം നിലയം രാവണസ്യ ച ।
പ്രാപ്തകാലം വിധാസ്യാമി തസ്മിന്കാലേ സഹ ത്വയാ ॥ 12 ॥
നാഹമസ്മിന് പ്രഭുഃ കാര്യേ വാനരേശ ന ലക്ഷ്മണഃ ।
ത്വമസ്യ ഹേതുഃ കാര്യസ്യ പ്രഭുശ്ച പ്ലവഗേശ്വര ॥ 13 ॥
ത്വമേവാഽജ്ഞാപയ വിഭോ മമ കാര്യവിനിശ്ചയമ് ।
ത്വം ഹി ജാനാസി യത്കാര്യം മമ വീര ന സംശയഃ ॥ 14 ॥
സുഹൃദ്വിതീയോ വിക്രാംതഃ പ്രാജ്ഞഃ കാലവിശേഷവിത് ।
ഭവാനസ്മധ്ദിതേ യുക്ത സ്സുകൃതാര്ഥോഽര്ഥവിത്തമഃ ॥ 15 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ വിനതം നാമ യൂഥപമ് ।
അബ്രവീദ്രാമസാന്നിധ്യേ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ധീമതഃ ॥ 16 ॥
ശൈലാഭം മേഘനിര്ഘോഷമൂര്ജിതം പ്ലവഗേശ്വരഃ ।
സോമസൂര്യാത്മജൈ സ്സാര്ധം വാനരൈർവാനരോത്തമ ॥ 17 ॥
ദേശകാലനയൈര്യുക്തഃ കാര്യാ കാര്യവിനിശ്ചയേ ।
വൃതശ്ശതസഹശ്രേണ വാനരാണാം തരസ്വിനാമ് ॥ 18 ॥
അധിഗച്ഛ ദിശം പൂർവാം സശൈലവനകാനനാമ് ।
തത്ര സീതാം ച വൈദേഹീം നിലയം രാവണസ്യ ച ॥ 19 ॥
മാര്ഗധ്വം ഗിരിശൃംഗേഷു വനേഷു ച നദീഷു ച ।
നദീം ഭാഗീരഥീം രമ്യാം സരയൂം കൌശികീം തഥാ ॥ 20 ॥
കാലിംദീം യമുനാം രമ്യാം യാമുനം ച മഹാഗിരിമ് ।
സരസ്വതീം ച സിംധും ച ശോണം മണിനിഭോദകമ് ॥ 21 ॥
മഹീം കാലമഹീം ചൈവ ശൈലകാനനശോഭിതാമ് ।
ബ്രഹ്മമാലാന്വിദേഹാംശ്ച മാലവാന്കാലികോസലാന് ॥ 22 ॥
മാഗധാംശ്ച മഹാഗ്രാമാന്പുംഡ്രാംന്വംഗാം സ്തഥൈവ ച ।
പത്തനം കോശകാരാണാം ഭൂമിം ച രജതാകരാമ് ॥ 23 ॥
സർവമേതദ്വിചേതവ്യം മൃഗയദ്ഭിസ്തതസ്തതഃ ।
രാമസ്യ ദയിതാം ഭാര്യാം സീതാം ദശരഥസ്നുഷാമ് ॥ 24 ॥
സമുദ്രമവഗാഢാംശ്ച പർവതാന്പത്തനാനി ച ।
മംദരസ്യ ച യേ കോടിം സംശ്രിതാഃ കേചിദായതാമ് ॥ 25 ॥
കര്ണപ്രാവരണാശ്ചൈവ തഥാ ചാപ്യോഷ്ഠകര്ണകാഃ ।
ഘോരലോഹമുഖാശ്ചൈവ ജവനാശ്ചൈകപാദകാഃ ॥ 26 ॥
അക്ഷയാ ബലവംതശ്ച പുരുഷാഃ പുരുഷാദകാഃ ।
കിരാതാഃ കര്ണ ചൂഡാശ്ച ഹേമാംഗാഃ പ്രിയദര്ശനാഃ ॥ 27 ॥
ആമമീനാശനാസ്തത്ര കിരാതാ ദ്വീപവാസിനഃ ।
അംതര്ജലചരാ ഘോരാ നരവ്യാഘ്രാ ഇതി ശൃതാഃ ॥ 28 ॥
ഏതേഷാമാശ്രയാസ്സർവേ വിചേയാഃ കാവനൌകസഃ ।
ഗിരിഭിര്യേ ച ഗമ്യംതേ പ്ലവനേന പ്ലവേന ച ॥ 29 ॥
രത്നവംതം യവദ്വീപം സപ്തരാജ്യോപശോഭിതമ് ।
സുവര്ണരൂപ്യകം ചൈവ സുവര്ണാകരമംഡിതമ് ॥ 30 ॥
യവദ്വീപമതിക്രമ്യ ശിശിരോ നാമ പർവതഃ ।
ദിവം സ്പൃശതി ശൃംഗേണ ദേവദാനവസേവിതഃ ॥ 31 ॥
ഏതേഷാം ഗിരിദുര്ഗേഷു പ്രപാതേഷു വനേഷു ച ।
മാര്ഗധ്വം സഹിതാസ്സർവേ രാമപത്നീം യശസ്വിനീമ് ॥ 32 ॥
തതോ രക്തജലം ശോണമഗാധം ശീഘ്രഗാമിനമ് ।
ഗത്വാ പാരം സമുദ്രസ്യ സിദ്ധചാരണസേവിതമ് ॥ 33 ॥
തസ്യ തീര്ഥേഷു രമ്യേഷു വിചിത്രേഷു വനേഷു ച ।
രാവണ സ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 34 ॥
തത സ്സമുദ്രദ്വീപാംശ്ച സുഭീമാംദ്രഷ്ടുമര്ഹഥ ।
ഊര്മിമംതം സമുദ്രം ച ക്രോശംതമനിലോദ്ധതമ് ॥ 35 ॥
തത്രാസുരാ മഹാകായാശ്ഛായാം ഗൃഹ്ണംതി നിത്യശഃ ।
ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതാ ദീര്ഘകാലം ബുഭുക്ഷിതാഃ ॥ 36 ॥
തം കാലമേഘപ്രതിമം മഹോരഗനിഷേവിതമ് ।
അഭിഗമ്യ മഹാനാദം തീര്ഥേനൈവ മഹോദധിമ് ॥ 37 ॥
തതോ രക്തജലം ഭീമം ലോഹിതം നാമ സാഗരമ് ।
ഗത്വാ പ്രേക്ഷ്യഥ താം ചൈവ ബൃഹതീം കൂടശാല്മലീമ് ॥ 38 ॥
ഗൃഹം ച വൈനതേയസ്യ നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ് ।
തത്ര കൈലാസസംകാശം വിഹിതം വിശ്വകര്മണാ ॥ 39 ॥
തത്ര ശൈലനിഭാ ഭീമാ മംദേഹാ നാമ രാക്ഷസാഃ ।
ശൈലശൃംഗേഷു ലംബംതേ നാനാരൂപാ ഭയാവഹാഃ ॥ 40 ॥
തേ പതംതി ജലേ നിത്യം സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി ।
നിഹതാ ബ്രഹ്മതേജോഭിരഹന്യഹനി രാക്ഷസാഃ ॥ 41 ॥
അഭിതപ്താശ്ച സൂര്യേണ ലംബംതേ സ്മ പുനഃ പുനഃ ।
തതഃ പാംഡുരമേഘാഭം ക്ഷീരോദം നാമ സാഗരമ് ॥ 42 ॥
ഗത്വാ ദ്രക്ഷ്യഥ ദുര്ധര്ഷാ മുക്താഹാരമിവോര്മിഭിഃ ।
തസ്യ മധ്യേ മഹാന് ശ്വേതോ ഋഷഭോ നാമ പർവതഃ ॥ 43 ॥
ദിവ്യഗംധൈഃ കുസുമിതൈ രാജിതൈശ്ച നഗൈർവൃതഃ ।
സരശ്ച രാജതൈഃ പദ്മൈര്ജ്വലിതൈര്ഹേമകേസരൈഃ ॥ 44 ॥
നാമ്നാ സുദര്ശനം നാമ രാജഹംസൈസ്സമാകുലമ് ।
വിബുധാശ്ചാരണാ യക്ഷാഃ കിന്നരാശ്ചാപ്സരോഗണാഃ ॥ 45 ॥
ഹൃഷ്ടാസ്സമഭിഗച്ഛംതി നലിനീം താം രിരംസവഃ ।
ക്ഷീരോദം സമതിക്രമ്യ തദാ ദ്രക്ഷ്യഥ വാനരാഃ ॥ 46 ॥
ജലോദം സാഗരം ശീഘ്രം സർവഭൂതഭയാവഹമ് ।
തത്ര തത്കോപജം തേജഃ കൃതം ഹയമുഖം മഹത് ॥ 47 ॥
അസ്യാഹുസ്തന്മഹാവേഗമോദനം സചരാചരമ് ।
തത്ര വിക്രോശതാം നാദോ ഭൂതാനാം സാഗരൌകസാമ് ॥ 48 ॥
ശ്രൂയതേ ച സമര്ഥാനാം ദൃഷ്ട്വാ തദ്ബഡബാമുഖമ് ।
സ്വാദൂദസ്യോത്തരേ ദേശേ യോജനാനി ത്രയോദശ ॥ 49 ॥
ജാതരൂപശിലോ നാമ മഹാന്കനകപർവതഃ ।
തത്ര ചംദ്രപ്രതീകാശം പന്നഗം ധരണീധരമ് ॥ 50 ॥
പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷം തതോ ദ്രക്ഷ്യഥ വാനരാഃ ।
ആസീനം പർവതസ്യാഗ്രേ സർവഭൂതനമസ്കൃതമ് ॥ 51 ॥
സഹസ്രശിരസം ദേവമനംതം നീലവാസസമ് ।
ത്രിശിരാഃ കാംചനഃ കേതുസ്താലസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 52 ॥
സ്ഥാപിതഃ പർവതസ്യാഗ്രേ വിരാജതി സവേദികഃ ।
പൂർവസ്യാം ദിശി നിര്മാണം കൃതം തത് ത്രിദശേശ്വരൈഃ ॥ 53 ॥
തതഃ പരം ഹേമമയ ശ്ശ്രീമാനുദയപർവതഃ ।
തസ്യ കോടിര്ദിവം സ്പൃഷ്ട്വാ ശതയോജനമായതാ ॥ 54 ॥
ജാതരൂപമയീ ദിവ്യാ വിരാജതി സവേദികാ ।
സാലൈസ്താലൈസ്തമാലൈശ്ച കര്ണികാരൈശ്ച പുഷ്പിതൈഃ ॥ 55 ॥
ജാതരൂപമയൈര്ദിവ്യൈ ശ്ശോഭതേ സൂര്യസന്നിഭൈഃ ।
തത്ര യോജനവിസ്താരമുച്ഛ്രിതം ദശയോജനമ് ॥ 56 ॥
ശൃംഗം സൌമനസം നാമ ജാതരൂപമയം ധ്രുവമ് ।
തത്രപൂർവം പദം കൃത്വാ പുരാ വിഷ്ണുസ്ത്രിവിക്രമേ ॥ 57 ॥
ദ്വിതീയം ശിഖരേ മേരോശ്ചകാര പുരുഷോത്തമഃ ।
ത്തരേണ പരിക്രമ്യ ജംബൂദ്വീപം ദിവാകരഃ ॥ 58 ॥
ദൃശ്യോ ഭവതി ഭൂയിഷ്ഠം ശിഖരം തന്മഹോച്ഛ്രയമ് ।
തത്ര വൈഖാനസാ നാമ വാലഖില്യാ മഹര്ഷയഃ ॥ 59 ॥
പ്രകാശമാനാ ദൃശ്യംതേ സൂര്യവര്ണാസ്തപസ്വിനഃ ।
അയം സുദര്ശനോ ദ്വീപഃ പുരോ യസ്യ പ്രകാശതേ ॥ 60 ॥
യസ്മിം സ്തേജശ്ച ചക്ഷുശ്ച സർവപ്രാണഭൃതാമപി ।
ശൈലസ്യ തസ്യ ശൃംഗേഷു കംദരേഷു വനേഷു ച ॥ 61 ॥
രാവണസ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ।
കാംചനസ്യ ച ശൈലസ്യ സൂര്യസ്യ ച മഹാത്മനഃ ॥ 62 ॥
ആവിഷ്ടാ തേജസാ സംധ്യാ പൂർവാ രക്താ പ്രകാശതേ ।
പൂർവമേതത്കൃതം ദ്വാരം പൃഥിവ്യാ ഭുവനസ്യ ച ॥ 63 ॥
സൂര്യസ്യോദയനം ചൈവ പർവാ ഹ്യേഷാ ദിഗുച്യതേ ।
തസ്യ ശൈലസ്യ പൃഷ്ഠേഷു നിര്ഝരേഷു ഗുഹാസു ച ॥ 64 ॥
രാവണ സ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ।
തതഃ പരമഗമ്യാ സ്യാദ്ദിക്പൂർവാ ത്രിദശാവൃതാ ॥ 65 ॥
രഹിതാ ചംദ്രസൂര്യാഭ്യാമദൃശ്യാ തിമിരാവൃതാ ।
ശൈലേഷു തേഷു സർവേഷു കംദരേഷു വനേഷു ച ॥ 66 ॥
യേ ച നോക്താ മയാ ദേശാ വിചേയാ തേഷു ജാനകീ ।
ഏതാവദ്വാനരൈശ്ശക്യം ഗംതും വാനരപുംഗവാഃ ॥ 67 ॥
അഭാസ്കരമമര്യാദം ന ജാനീമസ്തതഃ പരമ് ।
അധിഗമ്യ തു വൈദേഹീം നിലയം രാവണസ്യ ച ॥ 68 ॥
മാസേ പൂര്ണേ നിവര്തധ്വമുദയം പ്രാപ്യ പർവതമ് ।
ഊര്ധ്വം മാസാന്ന വസ്തവ്യം വസന്വധ്യോ ഭവേന്മമ ॥ 69 ॥
സിദ്ധാര്ഥാസ്സന്നിവര്തധ്വമധിഗമ്യ തു മൈഥിലീമ് ।
മഹേംദ്രകാംതാം വനഷംഡമംഡിതാം ദിശം ചരിത്വാ നിപുണേന വാനരാഃ ।
അവാപ്യ സീതാം രഘുവംശജപ്രിയാം തതോ നിവൃത്താസ്സുഖിനോ ഭവിഷ്യഥ ॥ 70 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
