ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତାନ୍ହରୀଂଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ମେଘସଂକାଶଂ ସୁଷେଣଂ ନାମ ୟୂଥପମ୍ ॥ 1 ॥
ତାରାୟାଃ ପିତରଂ ରାଜା ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ୟମଭିଗମ୍ୟ ପ୍ରଣମ୍ୟ ଚ ॥ 2 ॥
ମରୀଚିପୁତ୍ରଂ ମାରୀଚମର୍ଚିଷ୍ମଂତଂ ମହାକପିମ୍ ।
ଵୃତଂ କପିଵରୈ ଶ୍ଶୂରୈର୍ମହେଂଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ୟୁତିମ୍ ॥ 3 ॥
ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସଂପନ୍ନଂ ଵୈନତେୟସମଦ୍ୟୁତିମ୍ ।
ମରୀଚିପୁତ୍ରାନ୍ମାରୀଚାନର୍ଚିର୍ମାଲାନ୍ମହାବଲାନ୍ ॥ 4 ॥
ଋଷିପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚତାଂତ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତୀଚୀମାଦିଶଦ୍ଦିଶମ୍ ।
ଦ୍ଵାଭ୍ୟାଂ ଶତସହସ୍ରାଭ୍ୟାଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମାଃ ॥ 5 ॥
ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖା ୟୂୟଂ ଵୈଦେହୀଂ ପରିମାର୍ଗତଃ ।
ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସହବାହ୍ଲୀକାନ୍ ଶ୍ଚଂଦ୍ରଚିତ୍ରାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 6 ॥
ସ୍ଫୀତାଂଜନପଦାନ୍ରମ୍ୟାନ୍ଵିପୁଲାନି ପୁରାଣି ଚ ।
ପୁନ୍ନାଗଗହନଂ କୁକ୍ଷିଂ ଵକୁଲୋଦ୍ଦାଲକାକୁଲମ୍ ॥ 7 ॥
ତଥା କେତକଷଂଡାଂଶ୍ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ହରିୟୂଥପାଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ସ୍ରୋତୋଗମାଶ୍ଚୈଵ ନଦ୍ୟଶ୍ଶୀତଜଲାଶ୍ଶିଵାଃ ॥ 8 ॥
ତାପସାନାମରଣ୍ୟାନି କାଂତାରା ଗିରୟଶ୍ଚ ୟେ ।
ତତ୍ରସ୍ଥଲୀଂ ମରୁପ୍ରାୟାମତ୍ୟୁଚ୍ଚଶିରସଶ୍ଶିଲାଃ ॥ 9 ॥
ଗିରିଜାଲାଵୃତାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।
ତତଃ ପଶ୍ଚିମମାସାଦ୍ୟ ସମୁଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହଥ ॥ 10 ॥
ତିମିନକ୍ରାୟୁତଜଲମକ୍ଷୋଭ୍ୟମଥ ଵାନରାଃ ।
ତତଃ କେତକଷଂଡେଷୁ ତମାଲଗହନେଷୁ ଚ ॥ 11 ॥
କପୟୋ ଵିହରିଷ୍ୟଂତି ନାରିକେଲଵନେଷୁ ଚ ।
ତତ୍ର ସୀତାଂ ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ନିଲୟଂ ରାଵଣସ୍ୟ ଚ ॥ 12 ॥
ଵେଲାତଲନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ।
ମୁରଚୀପତ୍ତନଂ ଚୈଵ ରମ୍ୟଂ ଚୈଵ ଜଟୀପୁରମ୍ ॥ 13 ॥
ଅଵଂତୀମଂଗଲୋପାଂ ଚ ତଥା ଚାଲକ୍ଷିତଂ ଵନମ୍ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚ ଵିଶାଲାନି ପତ୍ତନାନି ତତସ୍ତତଃ ॥ 14 ॥
ସିଂଧୁସାଗରୟୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଗମେ ତତ୍ର ପର୍ଵତଃ ।
ମହାନ୍ହେମଗିରିର୍ନାମ ଶତଶୃଂଗୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ ॥ 15 ॥
ତସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ୟେଷୁ ସିଂହାଃ ପକ୍ଷଗମାଃ ସ୍ଥିତାଃ ।
ତିମିମତ୍ସ୍ୟଗଜାଂଶ୍ଚୈଵ ନୀଡାନ୍ୟାରୋପୟଂତି ତେ ॥ 16 ॥
ତାନି ନୀଡାନି ସିଂହାନାଂ ଗିରିଶୃଂଗଗତାଶ୍ଚ ୟେ ।
ଦୃପ୍ତାସ୍ତୃପ୍ତାଶ୍ଚ ମାତଂଗାସ୍ତୋୟଦସ୍ଵନନିସ୍ଵନାଃ ॥ 17 ॥
ଵିଚରଂତି ଵିଶାଲେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋୟପୂର୍ଣେ ସମଂତତଃ ।
ତସ୍ୟ ଶୃଂଗଂ ଦିଵସ୍ପର୍ଶଂ କାଂଚନଂ ଚିତ୍ରପାଦପମ୍ ॥ 18 ॥
ସର୍ଵମାଶୁ ଵିଚେତଵ୍ୟଂ କପିଭିଃ କାମରୂପିଭିଃ ।
କୋଟିଂ ତତ୍ର ସମୁଦ୍ରେ ତୁ କାଂଚନୀଂ ଶତୟୋଜନାମ୍ ॥ 19 ॥
ଦୁର୍ଦର୍ଶାଂ ପାରିୟାତ୍ରସ୍ୟ ଗତାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥ ଵାନରାଃ ।
କୋଟ୍ୟସ୍ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 20 ॥
ଵସଂତ୍ୟଗ୍ନିନିକାଶାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍ ।
ପାଵକାର୍ଚିଃ ପ୍ରତୀକାଶାସ୍ସମଵେତାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 21 ॥
ନାତ୍ୟାସାଦୟିତଵ୍ୟାସ୍ତେ ଵାନରୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ।
ନାଦେୟଂ ଚ ଫଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାତ୍କିଂଚିତ୍ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ ॥ 22 ॥
ଦୁରାସଦା ହି ତେ ଵୀରା ସ୍ସତ୍ତ୍ଵଵଂତୋ ମହାବଲାଃ ।
ଫଲମୂଲାନି ତେ ତତ୍ର ରକ୍ଷଂତେ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ ॥ 23 ॥
ତତ୍ର ୟତ୍ନଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ୟୋ ମାର୍ଗିତଵ୍ୟା ଚ ଜାନକୀ ।
ନ ହି ତେଭ୍ୟୋ ଭୟଂ କିଂଚିତ୍କପିତ୍ଵମନୁଵର୍ତତାମ୍ ॥ 24 ॥
ତତ୍ର ଵୈଢୂର୍ୟଵର୍ଣାଭୋ ଵଜ୍ରସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତଃ ।
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣୋ ଵଜ୍ରୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ ॥ 25 ॥
ଶ୍ରୀମାନ୍ସମୁଦିତସ୍ତତ୍ର ୟୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସମମ୍ ।
ଗୁହାସ୍ତତ୍ର ଵିଚେତଵ୍ୟା ପ୍ରୟତ୍ନେନ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ ॥ 26 ॥
ଚତୁର୍ଭାଗେ ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ଚକ୍ରଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ।
ତତ୍ର ଚକ୍ରଂ ସହସ୍ରାରଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 27 ॥
ତତ୍ର ପଂଚଜନଂ ହତ୍ଵା ହୟଗ୍ରୀଵଂ ଚ ଦାନଵମ୍ ।
ଆଜହାର ତତଶ୍ଚକ୍ରଂ ଶଂଖଂ ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ 28 ॥
ତସ୍ୟ ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଶାଲାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣ ସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତ ସ୍ତତଃ ॥ 29 ॥
ୟୋଜନାନାଂ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିର୍ଵରାହୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।
ସୁଵର୍ଣଶୃଂଗସ୍ସୁଶ୍ରୀମା ନଗାଧେ ଵରୁଣାଲୟେ ॥ 30 ॥
ତତ୍ର ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷଂ ନାମ ଜାତରୂପମୟଂ ପୁରମ୍ ।
ୟସ୍ମିନ୍ଵସତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନରକୋ ନାମ ଦାନଵଃ ॥ 31 ॥
ତତ୍ର ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଶାଲାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 32 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଶୈଲେଂଦ୍ରଂ କାଂଚନାଂତରନିର୍ଦରଃ ।
ପର୍ଵତ ସ୍ସର୍ଵସୌଵର୍ଣୋ ଧାରାପ୍ରସ୍ରଵଣାୟୁତଃ ॥ 33 ॥
ତଂ ଗଜାଶ୍ଚ ଵରାହାଶ୍ଚ ସିଂହ ଵ୍ୟାଘ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ।
ଅଭିଗର୍ଜଂତି ସତତଂ ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଦର୍ପିତାଃ ॥ 34 ॥
ୟସ୍ମିନ୍ହରିହୟ୍ଶୀମାନ୍ମହେଂଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ ।
ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସୁରୈ ରାଜା ମେଘଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 35 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଶୈଲେଂଦ୍ରଂ ମହେଂଦ୍ରପରିପାଲିତମ୍ ।
ଷଷ୍ଟି ର୍ଗିରିସହସ୍ରାଣି କାଂଚନାନି ଗମିଷ୍ୟଥ ॥ 36 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ୟଵର୍ଣାନି ଭ୍ରାଜମାନାନି ସର୍ଵତଃ ।
ଜାତରୂପମୟୈର୍ଵୃକ୍ଷୈ ଶୋଭିତାନି ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ॥ 37 ॥
ତେଷାଂ ମଧ୍ୟେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ମେରୁରୁତ୍ତରପର୍ଵତଃ ।
ଆଦିତ୍ୟେନ ପ୍ରସନ୍ନେନ ଶୈଲୋ ଦତ୍ତଵରଃ ପୁରା ॥ 38 ॥
ତେନୈଵ ମୁକ୍ତଶ୍ଶୈଲେଂଦ୍ରସ୍ସର୍ଵ ଏଵ ତ୍ଵଦାଶ୍ରୟାଃ ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵିଷ୍ୟଂତି ଦିଵା ରାତ୍ରଂ ଚ କାଂଚନାଃ ॥ 39 ॥
ତ୍ଵୟି ୟେ ଚାପି ଵତ୍ସ୍ୟଂତି ଦେଵଗଂଧର୍ଵଦାନଵାଃ ।
ତେ ଭଵିଷ୍ୟଂତି ରକ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରଭୟା କାଂଚନପ୍ରଭାଃ ॥ 40 ॥
ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ମରୂତୋ ଵସଵଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ ।
ଆଗମ୍ୟ ପଶ୍ଚିମାଂ ସଂଧ୍ୟାଂ ମେରୁମୁତ୍ତମପର୍ଵତମ୍ ॥ 41 ॥
ଆଦିତ୍ୟମୁପତିଷ୍ଠଂତି ତୈଶ୍ଚ ସୂର୍ୟୋଽଭିପୂଜିତଃ ।
ଅଦୃଶ୍ୟସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାମସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତିପର୍ଵତମ୍ ॥ 42 ॥
ୟୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତାନି ଦିଵାକରଃ ।
ମୁହୂର୍ତାର୍ଧେନ ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିୟାତି ଶିଲୋଚ୍ଚୟମ୍ ॥ 43 ॥
ଶୃଂଗେ ତସ୍ୟ ମହଦ୍ଦିଵ୍ୟଂ ଭଵନଂ ସୂର୍ୟସନ୍ନିଭମ୍ ।
ପ୍ରାସାଦଗଣସଂବାଧଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 44 ॥
ଶୋଭିତଂ ତରୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲୈଃ ।
ନିକେତଂ ପାଶହସ୍ତସ୍ୟ ଵରୁଣସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 45 ॥
ଅଂତରା ମେରୁମସ୍ତଂ ଚ ତାଲୋ ଦଶଶିରା ମହାନ୍ ।
ଜାତରୂପମୟ୍ଶୀମାନ୍ଭ୍ରାଜତେ ଚିତ୍ରଵେଦିକଃ ॥ 46 ॥
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦୁର୍ଗେଷୁ ସରସ୍ସୁ ଚ ସରିତ୍ସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତ ସ୍ତତଃ ॥ 47 ॥
ୟତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତପସା ସ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ ।
ମେରୁସାଵର୍ଣିରିତ୍ୟେଵ ଖ୍ୟାତୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ ॥ 48 ॥
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟୋ ମେରୁସାଵର୍ଣିର୍ମହର୍ଷିଃ ସୂର୍ୟସନ୍ନିଭଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶିରସା ଭୂମୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି ॥ 49 ॥
ଏତାଵ ଜ୍ଜୀଵଲୋକସ୍ୟ ଭାସ୍କରୋ ରଜନୀକ୍ଷ୍ୟେ ।
କୃତ୍ଵା ଵିତିମିରଂ ସର୍ଵମସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵତମ୍ ॥ 50 ॥
ଏତାଵଦ୍ଵାନରୈଶ୍ଶକ୍ୟଂ ଗଂତୁଂ ଵାନରପୁଂଗଵାଃ ।
ଅଭାସ୍କରମମର୍ୟାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ 51 ॥
ଅଧିଗମ୍ୟ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲୟଂ ରାଵଣସ୍ୟ ଚ ।
ଅସ୍ତ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ୟ ପୂର୍ଣେ ମାସେ ନିଵର୍ତତ ॥ 52 ॥
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଵସ୍ତଵ୍ୟଂ ଵସନ୍ ଵଧ୍ୟୋ ଭଵେନ୍ମମ ।
ସହୈଵ ଶୂରୋ ୟୁଷ୍ମାଭିଶ୍ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ଗମିଷ୍ୟତି ॥ 53 ॥
ଶ୍ରୋତଵ୍ୟଂ ସର୍ଵମେତସ୍ୟ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦିଷ୍ଟକାରିଭିଃ ।
ଗୁରୁରେଷ ମହାବାହୁଶ୍ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ମହାବଲଃ ॥ 54 ॥
ଭଵଂତଶ୍ଚାପି ଵିକ୍ରାଂତାଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵ କର୍ମସୁ ।
ପ୍ରମାଣମେନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ୟ ପଶ୍ୟଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 55 ॥
ଦୃଷ୍ଟାୟାଂ ତୁ ନରେଂଦ୍ରସ୍ୟ ପତ୍ନ୍ୟାମମିତତେଜସଃ ।
କୃତକୃତ୍ୟା ଭଵିଷ୍ୟାମଃ କୃତସ୍ୟ ପ୍ରତିକର୍ମଣା ॥ 56 ॥
ଅତୋଽନ୍ୟଦପି ୟତ୍କାର୍ୟଂ କାର୍ୟସ୍ୟାସ୍ୟ ହିତଂ ଭଵେତ୍ ।
ସଂପ୍ରଧାର୍ୟ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଦେଶକାଲାର୍ଥସଂହିତମ୍ ॥ 57 ॥
ତତଃ ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଂଗାମାଃ ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାକ୍ୟଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ୟ ।
ଆମଂତ୍ୟ୍ର ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵଗାଧିପଂ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଂ ତାଂ ଵରୁଣାଭିଗୁପ୍ତାମ୍ ॥ 58 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
