શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
અથ પ્રસ્થાપ્ય સુગ્રીવસ્તાન્હરીંદક્ષિણાં દિશમ્ ।
અબ્રવીન્મેઘસંકાશં સુષેણં નામ યૂથપમ્ ॥ 1 ॥
તારાયાઃ પિતરં રાજા શ્વશુરં ભીમવિક્રમમ્ ।
અબ્રવીત્પ્રાંજલિર્વાક્યમભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ ॥ 2 ॥
મરીચિપુત્રં મારીચમર્ચિષ્મંતં મહાકપિમ્ ।
વૃતં કપિવરૈ શ્શૂરૈર્મહેંદ્રસદૃશદ્યુતિમ્ ॥ 3 ॥
બુદ્ધિવિક્રમસંપન્નં વૈનતેયસમદ્યુતિમ્ ।
મરીચિપુત્રાન્મારીચાનર્ચિર્માલાન્મહાબલાન્ ॥ 4 ॥
ઋષિપુત્રાંશ્ચતાંત્સર્વાન્પ્રતીચીમાદિશદ્દિશમ્ ।
દ્વાભ્યાં શતસહસ્રાભ્યાં કપીનાં કપિસત્તમાઃ ॥ 5 ॥
સુષેણપ્રમુખા યૂયં વૈદેહીં પરિમાર્ગતઃ ।
સુરાષ્ટ્રાન્સહબાહ્લીકાન્ શ્ચંદ્રચિત્રાંસ્તથૈવ ચ ॥ 6 ॥
સ્ફીતાંજનપદાન્રમ્યાન્વિપુલાનિ પુરાણિ ચ ।
પુન્નાગગહનં કુક્ષિં વકુલોદ્દાલકાકુલમ્ ॥ 7 ॥
તથા કેતકષંડાંશ્ચ માર્ગધ્વં હરિયૂથપાઃ ।
પ્રત્યક્સ્રોતોગમાશ્ચૈવ નદ્યશ્શીતજલાશ્શિવાઃ ॥ 8 ॥
તાપસાનામરણ્યાનિ કાંતારા ગિરયશ્ચ યે ।
તત્રસ્થલીં મરુપ્રાયામત્યુચ્ચશિરસશ્શિલાઃ ॥ 9 ॥
ગિરિજાલાવૃતાં દુર્ગાં માર્ગિત્વા પશ્ચિમાં દિશમ્ ।
તતઃ પશ્ચિમમાસાદ્ય સમુદ્રં દ્રષ્ટુમર્હથ ॥ 10 ॥
તિમિનક્રાયુતજલમક્ષોભ્યમથ વાનરાઃ ।
તતઃ કેતકષંડેષુ તમાલગહનેષુ ચ ॥ 11 ॥
કપયો વિહરિષ્યંતિ નારિકેલવનેષુ ચ ।
તત્ર સીતાં ચ માર્ગધ્વં નિલયં રાવણસ્ય ચ ॥ 12 ॥
વેલાતલનિવિષ્ટેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ ।
મુરચીપત્તનં ચૈવ રમ્યં ચૈવ જટીપુરમ્ ॥ 13 ॥
અવંતીમંગલોપાં ચ તથા ચાલક્ષિતં વનમ્ ।
રાષ્ટ્રાણિ ચ વિશાલાનિ પત્તનાનિ તતસ્તતઃ ॥ 14 ॥
સિંધુસાગરયોશ્ચૈવ સંગમે તત્ર પર્વતઃ ।
મહાન્હેમગિરિર્નામ શતશૃંગો મહાદ્રુમઃ ॥ 15 ॥
તસ્ય પ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ સિંહાઃ પક્ષગમાઃ સ્થિતાઃ ।
તિમિમત્સ્યગજાંશ્ચૈવ નીડાન્યારોપયંતિ તે ॥ 16 ॥
તાનિ નીડાનિ સિંહાનાં ગિરિશૃંગગતાશ્ચ યે ।
દૃપ્તાસ્તૃપ્તાશ્ચ માતંગાસ્તોયદસ્વનનિસ્વનાઃ ॥ 17 ॥
વિચરંતિ વિશાલેઽસ્મિંસ્તોયપૂર્ણે સમંતતઃ ।
તસ્ય શૃંગં દિવસ્પર્શં કાંચનં ચિત્રપાદપમ્ ॥ 18 ॥
સર્વમાશુ વિચેતવ્યં કપિભિઃ કામરૂપિભિઃ ।
કોટિં તત્ર સમુદ્રે તુ કાંચનીં શતયોજનામ્ ॥ 19 ॥
દુર્દર્શાં પારિયાત્રસ્ય ગતાં દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ ।
કોટ્યસ્તત્ર ચતુર્વિંશદ્ગંધર્વાણાં તપસ્વિનામ્ ॥ 20 ॥
વસંત્યગ્નિનિકાશાનાં ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્ ।
પાવકાર્ચિઃ પ્રતીકાશાસ્સમવેતાસ્સહસ્રશઃ ॥ 21 ॥
નાત્યાસાદયિતવ્યાસ્તે વાનરૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।
નાદેયં ચ ફલં તસ્માદ્દેશાત્કિંચિત્ પ્લવંગમૈઃ ॥ 22 ॥
દુરાસદા હિ તે વીરા સ્સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ ।
ફલમૂલાનિ તે તત્ર રક્ષંતે ભીમવિક્રમાઃ ॥ 23 ॥
તત્ર યત્નશ્ચ કર્તવ્યો માર્ગિતવ્યા ચ જાનકી ।
ન હિ તેભ્યો ભયં કિંચિત્કપિત્વમનુવર્તતામ્ ॥ 24 ॥
તત્ર વૈઢૂર્યવર્ણાભો વજ્રસંસ્થાનસંસ્થિતઃ ।
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણો વજ્રો નામ મહાગિરિઃ ॥ 25 ॥
શ્રીમાન્સમુદિતસ્તત્ર યોજનાનાં શતં સમમ્ ।
ગુહાસ્તત્ર વિચેતવ્યા પ્રયત્નેન પ્લવંગમાઃ ॥ 26 ॥
ચતુર્ભાગે સમુદ્રસ્ય ચક્રવાન્નામ પર્વતઃ ।
તત્ર ચક્રં સહસ્રારં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ॥ 27 ॥
તત્ર પંચજનં હત્વા હયગ્રીવં ચ દાનવમ્ ।
આજહાર તતશ્ચક્રં શંખં ચ પુરુષોત્તમઃ ॥ 28 ॥
તસ્ય સાનુષુ ચિત્રેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ ।
રાવણ સ્સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તત સ્તતઃ ॥ 29 ॥
યોજનાનાં ચતુષ્ષષ્ટિર્વરાહો નામ પર્વતઃ ।
સુવર્ણશૃંગસ્સુશ્રીમા નગાધે વરુણાલયે ॥ 30 ॥
તત્ર પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ જાતરૂપમયં પુરમ્ ।
યસ્મિન્વસતિ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ દાનવઃ ॥ 31 ॥
તત્ર સાનુષુ ચિત્રેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ ।
રાવણસ્સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ ॥ 32 ॥
તમતિક્રમ્ય શૈલેંદ્રં કાંચનાંતરનિર્દરઃ ।
પર્વત સ્સર્વસૌવર્ણો ધારાપ્રસ્રવણાયુતઃ ॥ 33 ॥
તં ગજાશ્ચ વરાહાશ્ચ સિંહ વ્યાઘ્રાશ્ચ સર્વતઃ ।
અભિગર્જંતિ સતતં તેન શબ્દેન દર્પિતાઃ ॥ 34 ॥
યસ્મિન્હરિહય્શીમાન્મહેંદ્રઃ પાકશાસનઃ ।
અભિષિક્તઃ સુરૈ રાજા મેઘવાન્નામ પર્વતઃ ॥ 35 ॥
તમતિક્રમ્ય શૈલેંદ્રં મહેંદ્રપરિપાલિતમ્ ।
ષષ્ટિ ર્ગિરિસહસ્રાણિ કાંચનાનિ ગમિષ્યથ ॥ 36 ॥
તરુણાદિત્યવર્ણાનિ ભ્રાજમાનાનિ સર્વતઃ ।
જાતરૂપમયૈર્વૃક્ષૈ શોભિતાનિ સુપુષ્પિતૈઃ ॥ 37 ॥
તેષાં મધ્યે સ્થિતો રાજા મેરુરુત્તરપર્વતઃ ।
આદિત્યેન પ્રસન્નેન શૈલો દત્તવરઃ પુરા ॥ 38 ॥
તેનૈવ મુક્તશ્શૈલેંદ્રસ્સર્વ એવ ત્વદાશ્રયાઃ ।
મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યંતિ દિવા રાત્રં ચ કાંચનાઃ ॥ 39 ॥
ત્વયિ યે ચાપિ વત્સ્યંતિ દેવગંધર્વદાનવાઃ ।
તે ભવિષ્યંતિ રક્તાશ્ચ પ્રભયા કાંચનપ્રભાઃ ॥ 40 ॥
વિશ્વે દેવાશ્ચ મરૂતો વસવશ્ચ દિવૌકસઃ ।
આગમ્ય પશ્ચિમાં સંધ્યાં મેરુમુત્તમપર્વતમ્ ॥ 41 ॥
આદિત્યમુપતિષ્ઠંતિ તૈશ્ચ સૂર્યોઽભિપૂજિતઃ ।
અદૃશ્યસ્સર્વભૂતાનામસ્તં ગચ્છતિપર્વતમ્ ॥ 42 ॥
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ તાનિ દિવાકરઃ ।
મુહૂર્તાર્ધેન તં શીઘ્રમભિયાતિ શિલોચ્ચયમ્ ॥ 43 ॥
શૃંગે તસ્ય મહદ્દિવ્યં ભવનં સૂર્યસન્નિભમ્ ।
પ્રાસાદગણસંબાધં વિહિતં વિશ્વકર્મણા ॥ 44 ॥
શોભિતં તરુભિશ્ચિત્રૈર્નાનાપક્ષિસમાકુલૈઃ ।
નિકેતં પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 45 ॥
અંતરા મેરુમસ્તં ચ તાલો દશશિરા મહાન્ ।
જાતરૂપમય્શીમાન્ભ્રાજતે ચિત્રવેદિકઃ ॥ 46 ॥
તેષુ સર્વેષુ દુર્ગેષુ સરસ્સુ ચ સરિત્સુ ચ ।
રાવણસ્સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તત સ્તતઃ ॥ 47 ॥
યત્ર તિષ્ઠતિ ધર્મજ્ઞસ્તપસા સ્વેન ભાવિતઃ ।
મેરુસાવર્ણિરિત્યેવ ખ્યાતો વૈ બ્રહ્મણા સમઃ ॥ 48 ॥
પ્રષ્ટવ્યો મેરુસાવર્ણિર્મહર્ષિઃ સૂર્યસન્નિભઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ પ્રવૃત્તિં મૈથિલીં પ્રતિ ॥ 49 ॥
એતાવ જ્જીવલોકસ્ય ભાસ્કરો રજનીક્ષ્યે ।
કૃત્વા વિતિમિરં સર્વમસ્તં ગચ્છતિ પર્વતમ્ ॥ 50 ॥
એતાવદ્વાનરૈશ્શક્યં ગંતું વાનરપુંગવાઃ ।
અભાસ્કરમમર્યાદં ન જાનીમસ્તતઃ પરમ્ ॥ 51 ॥
અધિગમ્ય તુ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ ।
અસ્ત પર્વતમાસાદ્ય પૂર્ણે માસે નિવર્તત ॥ 52 ॥
ઊર્ધ્વં માસાન્ન વસ્તવ્યં વસન્ વધ્યો ભવેન્મમ ।
સહૈવ શૂરો યુષ્માભિશ્શ્વશુરો મે ગમિષ્યતિ ॥ 53 ॥
શ્રોતવ્યં સર્વમેતસ્ય ભવદ્ભિર્દિષ્ટકારિભિઃ ।
ગુરુરેષ મહાબાહુશ્શ્વશુરો મે મહાબલઃ ॥ 54 ॥
ભવંતશ્ચાપિ વિક્રાંતાઃ પ્રમાણં સર્વ કર્મસુ ।
પ્રમાણમેનં સંસ્થાપ્ય પશ્યધ્વં પશ્ચિમાં દિશમ્ ॥ 55 ॥
દૃષ્ટાયાં તુ નરેંદ્રસ્ય પત્ન્યામમિતતેજસઃ ।
કૃતકૃત્યા ભવિષ્યામઃ કૃતસ્ય પ્રતિકર્મણા ॥ 56 ॥
અતોઽન્યદપિ યત્કાર્યં કાર્યસ્યાસ્ય હિતં ભવેત્ ।
સંપ્રધાર્ય ભવદ્ભિશ્ચ દેશકાલાર્થસંહિતમ્ ॥ 57 ॥
તતઃ સુષેણપ્રમુખાઃ પ્લવંગામાઃ સ્સુગ્રીવ વાક્યં નિપુણં નિશમ્ય ।
આમંત્ય્ર સર્વે પ્લવગાધિપં તે જગ્મુર્દિશં તાં વરુણાભિગુપ્તામ્ ॥ 58 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
